Arap dilinde ennâ (أَنّى) soru edatının mecazi kullanımları ve Kur'an meallerindeki Türkçe çevirileri
Figurative uses of the interrogative particle“enna”(أنّى) in the Arabic language and its Turkish translation in Qur'anic interpretation
- Tez No: 984927
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN ARPAÇUKURU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, Arap dili ve belâgatinde istifhâm edatları ile Türkçedeki soru unsurları hakikî (bilgi talebi) ve mecazî/retorik işlevleri bakımından karşılaştırmalı olarak ele alındı. Çalışmanın odak noktası, Arapçada kullanılan istifhâm edatlarından biri olan ennâ (أَنّى) edatıdır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: (1) Belâgat bağlamında istifhâmın kuramsal zemini, edatların tasnifi ve“ennâ (أَنّى)'nın”anlam alanı (nasıl/nereden -hangi yolla-ne zaman ile başlıca retorik işlevleri çerçevelendi. (2) Türkçede soru biçimleri ve retorik soru türleri örneklerle özetlenip“ennâ (أَنّى)'nın”mecazî işlevleriyle Türkçedeki karşılıkları arasında anlam paralellikleri gösterildi. (3)“Ennâ (أَنّى)”edatının geçtiği seçili âyetler, klasik tefsirler (Taberî, Zemahşerî, Râzî, Beydâvî, İbn Âşûr vb.) ışığında analiz edildi. Beş Türkçe meâlde çeviri tercihleri karşılaştırılıp;“ennâ (أَنّى)”edatının mecazî işlevlerinin Türkçe meâllere nasıl yansıdığı incelendi ve değerlendirilirdi. Bu mealler retorik anlamı ifade etmek hususunda karşılaştırıldıktan sonra kanaatimizce en başarılı olanlar belirtildi. Bazı âyetler için anlamı daha iyi yansıttığını düşündüğümüz çeviri önerileri sunuldu. Tezin metodolojisi, metin merkezli betimleyici ve karşılaştırmalı analizdir. Bulgular, ennâ (أَنّى)'nın çoğunlukla“nasıl/nereden/hangi yolla”ekseninde, inkâr/istibʿâd ve taaccüb tonlarıyla işlendiğini; Türkçede bu tonların söz dizimi, noktalama ve vurgu ile desteklendiğinde daha isabetli karşılandığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study offers a comparative analysis of interrogative particles in Arabic language and rhetoric (balāgha) and interrogative devices in Turkish, focusing on their literal (information-seeking) and figurative (rhetorical) functions. The research centers on the Arabic interrogative particle ennā (أَنّى). The thesis comprises three main chapters. The first outlines the theoretical framework of istifhām (interrogation) within the discipline of rhetoric, classifies the interrogative particles, and delineates the semantic scope of ennā (أَنّى)—including the meanings how, whence, by what means, and when—together with its principal rhetorical uses. The second summarizes, with illustrative examples, the forms of questioning and types of rhetorical questions in Turkish, highlighting semantic parallels between the figurative functions of ennā (أَنّى) and their Turkish counterparts. The third analyzes selected Qur'anic verses containing ennā (أَنّى) in light of classical exegetical sources (Ṭabarī, Zamakhsharī, Rāzī, Bayḍāwī, Ibn ʿĀshūr, and others), comparing translation strategies across five Turkish Qur'an renderings. The study evaluates how the figurative force of ennā (أَنّى) is conveyed in these translations, identifies the renderings that most effectively capture its rhetorical nuance, and proposes alternative translations where necessary. Methodologically, the thesis employs a text-oriented, descriptive, and comparative approach. The findings reveal that ennā (أَنّى) is predominantly used within the semantic axis of how/whence/by what means, frequently expressing tones of negation (inkār), improbability (istibʿād), and astonishment (taʿajjub). It is further concluded that in Turkish, these rhetorical tones are best reflected through syntactic arrangement, punctuation, and emphasis.
Benzer Tezler
- Kur'ân'da istifhâm üslûbu: Kehf ve Meryem sûreleri örneğinde
The interrogative style in the Qur'an:A study on the examples from sūrat al-Kahf and sūrat Maryam
TUĞBA BAYRAKÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DilbilimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ŞEN
- En-Nahvu'l-Vâfî ve Kitâbu'z-Zurûf ve't-Terkîb kitapları ekseninde Arap dilinde zarflar
Adverbs in Arabic on the axis of al-Nahvu'l-Vâfî and Kitabu'z-Zurûf and al-Terkîb
MAHMUT KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF SANCAK
- Tahkiku Mahtuti: Manihu'l-ğınâ ve Müzilu'l-anâ an Kitabi'l-binâ Ahmed bin Muhammed bin Abdilaziz el-Endülüsi
The investigation of the manuscript : "Manihul Gina wa Muzilul Ana An Kitabil Bina
MOHAMAD ALKHATIB
Yüksek Lisans
Arapça
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET FEDAİOĞLU
- Kavun kakı (kurutulmuş kavun) üretim teknolojisi ile bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Production technology and determination of some physical and chemical properties of dried melon
MURAT BERDİYEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Gıda MühendisliğiSelçuk ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSA ÖZCAN
- Alî b. Mes`ûd b. Mahmûd el-Ferğânî'nin el-Mustevfâ fi'n-Nahv adlı eserinde konuları işleme yöntemi, koyduğu kurallar ve ele aldığı bazı nahiv konuları
Rules that were set and some of the grammer topics that were approached in el-Mustevfâ fi?n-Nahv by Alî b. Mes?ûd b. Mahmûd el-Ferğânî
HACI YILMAZ
Doktora
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiArap Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA YILDIZ