Resûlîler Devleti ve Hicaz üzerinde hâkimiyet mücadelesi (1229-1454)
The Rasulid State and the struggle for sovereignty over the Hejaz (1229-1454)
- Tez No: 984946
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BURAK GANİ EROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, XIII. yüzyıldan XV. yüzyılın sonlarına kadar Yemen'de hüküm süren Resûlîler Devleti'nin tarihini, özellikle de Hicaz bölgesi üzerindeki siyasî mücadelelerini ele almaktadır. Araştırmada Resûlîler'in kuruluş süreci ve Yemen'deki hâkimiyetleri kısaca incelenmiş; ancak esasen ikinci bölümde ayrıntılandırıldığı üzere, hanedanın Eyyûbîler ve Memlûkler ile Hicaz üzerindeki rekabeti merkeze alınmıştır. Hicaz, hem stratejik hem de dinî açıdan İslâm dünyasının en önemli bölgelerinden biri olup Mekke ve Medine'nin güvenliği, Kâbe örtüsü gönderme geleneği, hac yollarının emniyeti ve Kızıldeniz ticaret yolları üzerindeki kontrol gibi unsurlar sebebiyle devletler arası siyasî mücadelelerin odak noktası olmuştur. Resûlîler, bu bağlamda Hicaz'da nüfuzlarını tesis etmeye çalışmış; Eyyûbîler ve Memlûkler ise bölgeyi kendi otoriteleri altında tutmak için yoğun çaba göstermiştir. Çalışmada, söz konusu mücadelenin siyasî, dinî ve iktisadî sebepleri ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Özellikle Resûlîler ile Memlûkler arasında Kâbe örtüsü (kisve) gönderme hususunda yaşanan çekişme, Yemen'den Mısır'a gönderilen hediyeler ve Kızıldeniz ticaret yollarının kontrolü gibi meseleler, dönemin güç dengelerini belirleyen temel faktörler arasında yer almıştır. Araştırmanın temel kaynaklarını İbn Hatim'in es-Sımtü'l-ğali's-semen, Ali b. Hasan el-Hazrecî'nin el-ʿUkūdü'l-Lüʾlüʾiyye ve el-Melîkü'l-Eşref Ömer'in Turfetü'l-Ashâb adlı eserleri gibi klasik kaynaklar oluşturmaktadır. Ayrıca modern literatürde yapılan çalışmalar da karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Resûlîler'in Hicaz üzerindeki hâkimiyet mücadelesi yalnız Yemen tarihi açısından değil, İslâm dünyasının genel siyasî dengeleri açısından da belirleyici bir rol oynamıştır. Resûlîler'in bölgedeki varlığı, hem dinî meşruiyetin pekiştirilmesi hem de ekonomik çıkarların korunması açısından önem taşımış; ancak nihayetinde Memlûkler'in üstünlüğü ile bu mücadele dengelenmiştir. Bu yönüyle tez, Resûlîler'in Hicaz politikalarını merkeze alarak İslâm tarih yazıcılığında ihmal edilen bir alanı aydınlatmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the history of the Rasulid dynasty, which ruled Yemen from the thirteenth to the late fifteenth century, with a particular focus on their political struggles over the Hejaz. While the first part of the thesis briefly addresses the establishment of the Rasulid state and its rule in Yemen, the second part, which constitutes the main axis of the research, deals in detail with the rivalry between the Rasulids, the Ayyubids, and the Mamluks over the control of the holy cities of Mecca and Medina. The Hejaz was not only a religious center of Islam due to the presence of the Kaʿba and the Prophet's Mosque, but also a political arena where legitimacy and authority were contested. Issues such as the sending of the Kaʿba covering (kiswah), the security of pilgrimage routes, and the control of Red Sea trade networks made the region the focal point of political rivalries. In this context, the Rasulids sought to assert their influence over the Hejaz, while the Ayyubids and the Mamluks strove to maintain their supremacy. The study evaluates the political, religious, and economic dimensions of this struggle. Special emphasis is placed on the kiswah rivalry between the Rasulids and the Mamluks, the exchange of gifts between Yemen and Egypt, and the competition over the Red Sea trade routes. Primary sources such as Ibn Ḥātim's al-Simṭ al-ghālī al-thaman, ʿAlī b. Ḥasan al-Khazrajī's al-ʿUqūd al-Luʾluʾiyya, and al-Malik al-Ashraf ʿUmar's Ṭurfat al-Aṣḥāb fī Maʿrifat al-Ansāb constitute the main references of this study. In addition, later chronicles and modern academic literature have been utilized in a comparative manner. The findings reveal that the Rasulids played a significant role not only in establishing political stability in Yemen but also in shaping the power dynamics of the wider Islamic world through their competition over the Hejaz. Their involvement in the region was motivated by religious legitimacy, political authority, and economic interests, though the balance ultimately shifted in favor of the Mamluks. In this respect, the thesis contributes to the historiography of Islam by highlighting an overlooked dimension of the Rasulids' policies.
Benzer Tezler
- Resûlîler (626-858/1229-1454): Siyasî tarih ve sosyo-kültürel hayat
The Rasulids (626-858/1229-1454): Political history and socio-cultural life
HAKAN CAN
Doktora
Türkçe
2023
TarihAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN GÜRBÜZ
- Memlûk Devleti'nde elçilik teatisi (1250-1382)
Embassy exchanging in the Mamluk State (1250-1382)
ÖMER NARİN
- Resulȋ devleti hâkimiyetinde Hadramut (626/1229 - 834/1431)
Hadramut under the dominion of the rasulid state (626/ 1229- 834/1431)
BASEL ABDULRAHMAN MOHAMMED BA ABBAD
- Resûlî Sultanı Melik Muzaffer ve döneminin belli başlı siyasi-ilmî gelişmeleri
The Rasulid Sultan Malik Muzaffar and political and scientific developments during his reign
FATMA EDANUR KÜLAHCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAL ŞAHİN UTKU
- Mecduddîn Muhammed b. Ya'kûb el-Fîrûzâbâdî ve“Besâiru Zevi't-Temyîz”isimli tefsirindeki metodu
Majd al-din Muhammad b. Ya'kub al-Firuzabadi and his methodology in“Basairu Zavi't-Tamyiz”
MERVE BEKÇİ