İslam kelamı bağlamında kuantum kuramı ve Kur'an mucizeleri
Quantum theory and Qur'anic miracles in the context of Islamic kalām
- Tez No: 985460
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET ÇELİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslam kelâmı bağlamında kuantum kuramı açısından Kur'an'daki hissî mûcizeleri konu edinen çalışmamız disiplinlerarası olup üç bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada klasik kelam düşüncesi ile modern bilimsel paradigmalar arasında yeni bir diyalog zemini kurularak kuantum kuramının ortaya koyduğu veriler özelinde mûcizelerin, kendi özgün bağlamları korunarak ve herhangi bir te'vile başvurulmaksızın Kur'an'da anlatıldığı şekliyle bilimsel açıdan gerçekleşmiş olma ve açıklanabilme imkanı araştırılmıştır. Böylece Kur'ân'ın dolayısıyla nübüvvetin ve Allah'ın varlığının hak oluşunun rasyonel temellendirilmesine bilimsel perspektiften yeni bir bakış açısı kazandırılması ve kelamın asıl gayesinin gerçekleşmesi yönünde katkı sağlanması hedeflenmiştir. Mutlak nedenselliğe dayanan mekanik yapıyı savunan kuantum öncesi klasik bilimsel paradigma, neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde işleyen doğa yasalarına uymadığı gerekçesiyle mûcizelerin varlığını bilim dışı sayarak reddetmiştir. Ancak 20. yüzyılda görelilik ve özellikle kuantum kuramıyla birlikte evrenin, olasılıklar üzerinden işleyen, belirsizliğin hâkim olduğu ve düzensizlik içinde bir düzen barındıran çok katmanlı bir yapı olduğunun anlaşılması bu katı determinizmi temelden sarsmıştır. Bu yeni bilimsel paradigma, istisnaî olaylara imkân tanıyarak mûcizenin mümkünlüğüne kapı aralamıştır. Kuantum kuramının olasılık temelli yapısında mûcize, İslam kelâmındaki“vâcip–muhal–mümkün”tasnifinde mümküne denk gelmektedir. Kelâm ekollerinin“âdet”ve“hârikulade”ayrımı da makro âlemin düzenli şekilde işleyen fizik yasaları ile makro alemdeki mikro ölçekli istisnaî kuantum süreçleriyle uyum içindedir. Aynı şekilde“teceddüd-i emsal”,“iktiran”ve zorunlu nedenselliğin reddi gibi kelâmî doktrinler ile kuantum kuramının parçacıkların anlık olarak bir var olup bir yok oluşu, süreksizlik, kesintili kuantum geçişleri ve parçacıkların durumunun ölçüm anında belirlenmesi gibi olguları arasında dikkat çekici paralellikler bulunmaktadır. Mûcizenin bilimsel olarak açıklanması onun hârikulâde niteliğini ortadan kaldırmaz; zira epistemolojik açıklama ontolojik mahiyeti değiştirmez. Olağanüstü olaylar Allah'ın doğrudan yaratmasıyla gerçekleşeceği gibi olağandan farklı bir sebep-sonuç kanunu çerçevesinde de gerçekleşebilir ve bilimin bunu keşfetme imkanı vardır. Mûcizenin künhüne varılamayacağı ise onun metafizik boyutuna dair bir husus olup sözkonusu açıklamaların buna yönelik herhangi bir iddiası yoktur. Çalışmamızın aynı zamanda, kelam konularının bilimsel açıklamalara kapalı olmayıp kuantum kuramının sunduğu imkanlarla birçok konusunun yeniden değerlendirilebileceğini göstermesi ve yeni yöntemsel fikirler hususunda örneklik teşkil etmesi bakımından katkı sunacağı kanaatindeyiz.
Özet (Çeviri)
This interdisciplinary study, composed of three sections, examines the sensory miracles mentioned in the Qur'an from the perspective of quantum theory within the broader framework of Islamic kalām. By establishing a new platform for dialogue between classical theological thought and modern scientific paradigms, the study investigates whether miracles—without departing from their original scriptural context and without resorting to figurative interpretation—may be regarded as scientifically possible and explicable in light of the data provided by quantum theory. The aim is to contribute to the rational grounding of the Qur'an, prophethood, and the existence of God from a scientific standpoint, thereby serving the principal objective of kalām. Pre-quantum classical scientific paradigms, which upheld a strictly mechanical framework based on absolute causality, rejected the possibility of miracles on the grounds that they do not conform to nature's fixed causal laws. However, with the advent of relativity and especially quantum theory in the twentieth century, it has become evident that the universe operates on probabilities, is governed by uncertainty, and embodies an order within apparent disorder. This development has fundamentally undermined rigid determinism and opened the door to the possibility of exceptional events, including miracles.Within the probabilistic structure of quantum theory, the notion of miracle corresponds to the category of“possible”(mumkin) in the classical kalām classification of the necessary, impossible, and possible (wājib–muḥāl–mumkin). Moreover, the kalām distinction between customary order ('āda) and extraordinary events (khāriq al-'āda) aligns naturally with the regular laws of physics at the macro level and the micro-scale exceptional quantum processes that manifest within the macro-world. Likewise, significant parallels exist between certain kalām doctrines—such as the renewal of similar entities (tajaddud al-amthāl), concomitance (iqtirān), and the denial of necessary causality—and quantum phenomena including the momentary appearance and disappearance of particles, discontinuity, discrete quantum transitions, and the determination of states only upon measurement. Providing a scientific account of miracles does not undermine their extraordinary character; epistemic explanation does not alter ontological reality. Extraordinary events may occur either through God's direct creation or through atypical causal principles distinct from the ordinary order of nature, and science may, in principle, uncover these mechanisms. The claim that the essence of miracles cannot be fully comprehended pertains to their metaphysical dimension, and the explanations offered here make no assertions beyond that scope. It is further hoped that this study will demonstrate that topics within kalām are not closed to scientific inquiry, and that many of its issues can be revisited in light of the opportunities presented by quantum theory. In this respect, the study aims to contribute methodological insights and serve as a model for future interdisciplinary research.
Benzer Tezler
- Çoklu evrenler teorisinin teistik ve ateistik argümanlar bağlamında kelâmi kritiği
A kalāmic critique of the multiverse theory in the context of theistic and atheistic arguments
CEYLAN FİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinSiirt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMALETTİN ERDEMCİ
- Kuantum fiziği bağlamında mûcizenin imkânı
The possibility of a miracle in the context of quantum physics
ASİYE ATASOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEFA BARDAKCI
- Kelâmî ahlâk bağlamında iyi ve kötünün tabiatı ve insan fiilleri
The nature of good (Husn) and bad (Gubh) and human acts in the context of teological (Kalam) moral
ELİF AĞALDAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YÜRÜK
- Kelâmî yaklaşımları bağlamında Eş'arî usulcülerde şer'î hükmün tanımı
The definition of sharī'ah ruling in the context of theological approaches of Ash'arite jurists
HALİD EKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMardin Artuklu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHA NAS
- El-intisâr bağlamında Ebu'l Hüseyin El-Hayyât'ın kelâmî görüşleri
Al-Hayyat's theological wiews in the context of al-intisar
SADULLAH ÇAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KUBAT