Moğollarda çeyiz ve mehir geleneği
Dowry and bridewealth practices in Mongol society
- Tez No: 985657
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN GÖRDEGİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Aile tarihi, Family history
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Ortaçağ Moğol toplumlarında evlilik kurumunun iki temel unsuru olan çeyiz ve mehir uygulamalarını hem bozkır örf hukukunun geleneksel yapısı hem de İslâm hukuku çerçevesindeki dönüşümüyle birlikte incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Moğol evlilik ekonomisinde yer alan maddi yükümlülüklerin tarihsel kökenlerini, toplumsal işlevlerini ve siyasî anlamlarını ortaya koymak; bu unsurların İlhanlılar döneminde nasıl yeni bir senteze dönüştüğünü göstermektir. Çalışmada ilk olarak Moğolların evlilik yapısı, kadının aile ve toplum içindeki konumu, örf hukuku kapsamında şekillenen kalın (bridewealth) geleneği ve bu geleneğin evlilik ittifakları içindeki yeri ele alınmıştır. Kalının sadece ekonomik bir ödeme değil, aynı zamanda kabileler arası barışın, siyasal bağlılıkların ve güç ilişkilerinin bir göstergesi olduğu tespit edilmiştir. Temücin–Börte evliliği ve siyah samur kürk gibi örnekler, erken dönem Moğol dünyasında evlilikle birlikte gerçekleşen mal aktarımının sembolik ve politik boyutunu ortaya koymaktadır. İslâm'ın kabulüyle birlikte Moğol toplumunun evlilik pratiğine yeni bir unsur olarak mehir dâhil olmuş ve mehir, kadının şahsî mal varlığı üzerinde hak sahibi olmasını sağlayan vazgeçilmez bir hukukî güvence niteliği kazanmıştır. Bu süreçte örfî kalın ile şer'î mehir uygulamasının birbirini dışlamadığı, aksine İlhanlı Devleti başta olmak üzere İslâmlaşmış Moğol hanlıklarında birlikte yürütüldüğü görülmüştür. Hanedan evlilikleri üzerinden incelenen mehir miktarları, dönemin ekonomik yapısına, siyasî dengelerine ve saray kadınlarının statüsüne dair kapsamlı veriler sunmaktadır. Özellikle II. Bûlûgân Hatun'a verilen olağanüstü yüksek mehir, İlhanlı sarayında kadınların siyasî ve ekonomik etkisini güçlendiren önemli bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Araştırmada hem klasik kronikler hem de modern tarihçilik çalışmaları değerlendirilmiş, evlilik ekonomisinin bozkır gelenekleriyle İslâm hukukunun birleştiği noktalar analiz edilmiştir. Bulgular, çeyiz ve mehirin Moğol toplumlarında yalnızca ekonomik birer evlilik unsuru olmadığını; diplomatik ilişkilerin, toplumsal hiyerarşinin, kadın statüsünün ve kültürel sürekliliğin şekillenmesinde belirleyici rol oynadığını göstermektedir. İlhanlı dönemi üzerinden görülen örf–şer'î sentez, Moğol–İslâm toplumlarının özgün evlilik modelini anlamada temel bir örnek sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the practices of dowry and mahr within the marital structure of Medieval Mongol societies, focusing on their historical, social, and legal dimensions. The primary aim of the research is to analyze the origins, functions, and transformations of material obligations within marriage, and to explore how these practices were redefined under the influence of Islamic law during the Ilkhanid period. The study first investigates the traditional Mongol marriage system, the position of women within the family and society, and the structure of the kalın (bridewealth), an essential customary institution. It is observed that kalın was not merely an economic payment but also a mechanism that reinforced inter-tribal alliances, secured political loyalty, and reflected the groom's social prestige. Examples such as the marriage between Temüjin and Börte, and the prestigious sable fur presented during this union, indicate that material exchanges in early Mongol marriages possessed both symbolic and political value. The integration of the Islamic concept of mahr into Mongol marital practices constitutes the second focal point of the study. Mahr, a compulsory Islamic legal requirement ensuring the woman's personal property, coexisted with the customary kalın tradition in Islamized Mongol polities such as the Ilkhanate. The amounts and nature of mahr granted to royal women reveal much about the economic structure of the period and the political significance of women in the court. Notably, the exceptionally high mahr given to Ilkhanid queen Buluqan underscores the economic and diplomatic influence held by elite women within the Ilkhanid palace. Primary sources such as The Secret History of the Mongols, Rashid al-Din's Jami' al-Tawarikh, and Juvayni's Tarikh-i Jahan-gusha were examined alongside modern scholarship. The findings demonstrate that dowry and mahr in Mongol societies functioned not merely as material components of marriage but as multifaceted mechanisms shaping social hierarchy, diplomatic relations, cultural continuity, and the status of women. The coexistence of customary and Islamic legal practices during the Ilkhanid era reveals a distinctive synthesis characteristic of Mongol–Islamic marital institutions.
Benzer Tezler
- Bir kültürel coğrafya araştırması: Azerbaycan Şeki örneği
A cultural geography investigation: A case study of Azerbaijan Sheki
SABİNA ÇETİNKAYA
- Bitkisel yağ ve mikroalglerden üretilen nanopartikül katkılı alternatif yakıtların bir dizel motor üzerindeki etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of nanoparticle added alternative fuels produced from vegetable oil and microalgae on a diesel engine
CAN AKÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Otomotiv MühendisliğiFırat ÜniversitesiOtomotiv Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANBEY HAZAR
- Buji ateşlemeli motorlarda yakıt-hava çevriminin modellenerek motor performansının teorik ve deneysel analizi
Theoretical and experimental analysis of engine performance by modelling fuel-air cycle in spark ignition engine
MEHMET AKİF CEVİZ
Doktora
Türkçe
2004
Makine MühendisliğiAtatürk ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. FİKRET YÜKSEL
- Dizel motorlarda çoklu yakıt püskürtme stratejisinin deneysel belirlenmesi ve modellenmesi
Experimental determination and modelling of the multiple fuel injection strategy in diesel engines
ERDOĞAN GÜNER
Doktora
Türkçe
2019
EnerjiAtatürk ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR BAKIRCI
PROF. DR. MEHMET AKİF CEVİZ
- Fakir yanmalı buji ateşlemeli motorlarda hidrojen ilavesinin çevrimsel farklar ve egzoz emisyonları üzerindeki etkileri
In the lean burn spark ignition engines the effect of the hdyrogen addition on the cyclic variability and exhaust emmission
ALP KEREM KÜLERİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Makine MühendisliğiAtatürk ÜniversitesiMakine Mühendisliği Bölümü
DOÇ. DR. M. AKİF CEVİZ