Balıkçılığın farklı koruma statülerine sahip deniz koruma alanlarındaki indikatör türlere etkisi: Gökova ve Datça – Bozburun örnekleri
The effect of fisheries on indicator species in marine protected areas with different conservation statuses: The cases of Gökova and Datça – Bozburun
- Tez No: 985684
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FİKRET ÖNDES
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Deniz Bilimleri, Su Ürünleri, Marine Science, Aquatic Products
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Deniz koruma alanları, hassas türlerin ve ekonomik açıdan değerli yerli türlerin korunmasının yanı sıra, bu popülasyonlar üzerinde potansiyel tehdit oluşturan yabancı istilacı türlerin izlenmesi açısından da önemli yönetim araçlarıdır. Bu alanlarda, tür bolluklarının sistematik ve uzun dönemli olarak izlenmesi, ekosistem dinamiklerinin ve koruma önlemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye'deki deniz koruma alanlarında türlerin bolluk düzeyleri, yabancı istilacı türlerin bu alanlardaki etkileri ve balıkçılığa açık ile kapalı alanlar arasındaki bolluk farklılıklarına ilişkin veriler ise oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın temel amacı, Gökova ve Datça – Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgelerinde (ÖÇKB) farklı koruma statülerine sahip (balıkçılığa açık ve kapalı) alanlarda seçilmiş indikatör (yabancı istilacı, hassas ve ekolojik açıdan önemli) balık ve omurgasız türlerinin bolluk ve yoğunluklarını karşılaştırarak, alanların ekolojik işleyişini değerlendirmek, koruma ve yönetim planlarının geliştirilmesine katkı sağlayacak veriler elde etmektir. Çalışmada, sualtı görsel sayım ve yemli kamera sistemleri birbirini tamamlayacak biçimde kullanılmış; tür bolluklarındaki mevsimsel ve derinlik kaynaklı değişimler ile iki ÖÇKB arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Balık ve omurgasız türlere ek olarak Akdeniz ekosisteminin hassas ve önemli indikatörü olan Posidonia oceanica deniz çayırları örtücülüğünün ve sürgün yoğunluğunun balıkçılığa açık ve kapalı alanlarda (BA ve BKA) fark gösterip göstermediği araştırılmıştır. Ayrıca, balıkçılar ve dalıcılardan elde edilen lokal ekolojik bilgiye dayalı anketlerle, indikatör türlerin ekolojileri, bolluklarındaki zamansal değişimler, bölgedeki tehditler, paydaş faaliyetleri ve farkındalık düzeyleri değerlendirilmiş; koruma çalışmalarına yönelik potansiyel katkıları analiz edilmiştir. Bulgular, çoğu istilacı yabancı türün (örn. Diadema setosum, Siganus rivulatus, Pterois miles ve Parupeneus forsskali) bolluklarının balıkçılığa açık alanlarda, balıkçılığın kapalı olduğu alanlara kıyasla daha yüksek olduğunu, buna karşın bazı yerli ve ekonomik ya da ekolojik açıdan değerli türlerin (örn. Epinephelus costae, Serranus scriba, Sciaena umbra, Seriola dumerili, Lichia amia) bolluklarının balıkçılığa kapalı alanlarda daha yüksek olduğunu göstermektedir. İlaveten genelleştirilmiş doğrusal modeller, bazı türlerin bolluklarında derinlik sınıfları ve mevsimler arasında anlamlı farklar tespit etmiştir. Yemli kameralar ile yapılan gözlemlerde her iki özel çevre koruma bölgesinde de balıkçılığa kapalı alanlarda balıkçılığa açık alanlara nazaran daha fazla tür tespit edilmiştir. Bulgular, Gökova'daki balıkçılığın yasak olduğu bölgelerde Posidonia oceanica'nın örtücülük oranı ve sürgün yoğunluğunun balıkçılığa açık bölgelere göre daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık, Datça – Bozburun'da balıkçılığa açık bölgelerde örtücülük oranı ve sürgün yoğunluğu göreceli olarak daha yüksek bulunmuştur. Paydaşların türler üzerindeki farkındalıklarının yüksek olduğu ve koruma çalışmalarında potansiyel olarak katkı sağlayabilecekleri tespit edilmiştir. Sadece balıkçılığın kısıtlandığı ya da tamamen durdurulduğu alanlara ek olarak belirli habitatlara yönelik etkili koruma yöntemlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak alanlardaki yerli predatör ve hassas türlerin korunması ve istilacı türler ile mücadeleye yönelik yönetim araçlarının geliştirilmesi için bazı ekolojik indikatörler temin edilmiş ve alanların daha sürdürülebilir kullanımı için bazı öneriler tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Marine Protected Areas are crucial management tools not only for the conservation of sensitive and economically valuable native species but also for monitoring non-indigenous invasive species that pose potential threats to these populations. Systematic and long-term monitoring of species abundances within these areas is of great importance for assessing ecosystem dynamics and the effectiveness of conservation measures. However, data on species abundance levels, the impacts of invasive alien species, and the differences in abundance between fishing and no-fishing zones (FZ and NFZ) within Turkey's marine protected areas are still very limited. The main objective of this study is to evaluate the ecological functioning of areas with different protection statuses (fishing and no-fishing zones) in the Gökova and Datça – Bozburun Special Environmental Protection Areas (SEPAs) by comparing the abundance and density of selected indicator species (non-indigenous invasive, sensitive and ecologically significant fish and invertebrate species) and to provide data that will contribute to the development of management plans. In this study, underwater visual census and baited remote underwater video systems (BRUVs) were used complementarily to examine seasonal and depth-related variations in species abundance as well as differences between the two SEPAs. In addition to fish and invertebrate species, the study investigated whether the coverage and shoot density of Posidonia oceanica —a sensitive and important indicator of the Mediterranean ecosystem— differ between FZs and NFZs. Furthermore, through surveys based on local ecological knowledge obtained from fishers and divers, the ecology and temporal changes in the abundance of indicator species, regional threats, stakeholder activities, and awareness levels were assessed, and their potential contributions to conservation efforts were analysed. The findings revealed that the abundances of most invasive alien species (e.g., Diadema setosum, Siganus rivulatus, Pterois miles, and Parupeneus forsskali) were higher in fishing zones compared to no-fishing zones, whereas some native and economically or ecologically valuable species (e.g., Epinephelus costae, Serranus scriba, Sciaena umbra, Seriola dumerili, Lichia amia) were more abundant in no-fishing zones. In addition, generalized linear models detected significant differences among depth classes and seasons in the abundance of certain species. Observations made with baited cameras also indicated that more fish species were recorded in NFZs than in FZs in both SEPAs. The results further demonstrated that, in Gökova, Posidonia oceanica coverage and shoot density were higher in NFZs than in FZs, whereas in Datça – Bozburun, the coverage and shoot density were relatively higher in FZs. Stakeholders were found to have a high level of awareness of the species and the potential to contribute to conservation activities. In addition to restricting or completely prohibiting fishing, the development of effective protection measures targeting specific habitats is necessary. In conclusion, the study provides several ecological indicators to support the conservation of native predator and sensitive species and to develop management tools for combating invasive species. Furthermore, several recommendations have been discussed to ensure more sustainable use of these marine areas.
Benzer Tezler
- Orman içi sularda (Kuzey Marmara havzası) sürdürülebilir olta balıkçılığı ve yönetimi üzerine bir araştırma
An investigation on the sustainable hand-line fisheries and its management of inland waters in the forests (Northern Marmara basin)
İBRAHİM KOLBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Balıkçılık Teknolojisiİstanbul ÜniversitesiSu Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH EKREM KAHRAMAN
- The effects of marine protected areas on the ecosystem in the Eastern Mediterranean
Deniz koruma alanlarının Doğu Akdeniz'de ekosisteme olan etkileri
DENİZ EŞKİNAT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Balıkçılık TeknolojisiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiDeniz Biyolojisi ve Balıkçılık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ CEMAL GÜCÜ
- Türkiye için bütünleşik kıyı alanları yönetimi ve denizel konumsal veri alt yapısının önemi
The value of integrated coastal zone management and marine spatial data infrastructure for Turkey
ÖZGÜL BAHAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Jeodezi ve FotogrametriKaradeniz Teknik ÜniversitesiJeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇETİN CÖMERT
- Datça-Bozburun yarımadası balıkçılığının etkinlik analizi
Efficiency analysis of fisheries in Datça-Bozburun peninsula
HURİYE GÖNCÜOĞLU
Doktora
Türkçe
2013
Su ÜrünleriEge ÜniversitesiSu Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VAHDET ÜNAL
- Filyos deltası'ndaki (Zonguldak) balıkçılların (Ardeidae) (Gece balıkçılı: Nycticorax nycticorax, Gri balıkçıl: Ardea cınerea ve Küçük akbalıkçıl: Egretta garzetta) yuvalanma alanları ve üreme başarılarının belirlenmesi
Determination of nest sites and breeding success of ardeids (Black-crowned night heron: Nycticorax nycticorax, Grey heron: Ardea cinerea and Little egret: Egretta garzetta) in Filyos delta (Zonguldak)
MERVE ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
BiyolojiBülent Ecevit ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SÖZEN