حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 56 إلى الورقة 111): دراسةً تحقيقاً

Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (56. Varaktan 111. Varağa Kadar)

Tez No: 985829
Yazar: BASAM ALBAEATE
Danışmanlar: PROF. DR. ENVER BAYRAM
Tez Türü: Yüksek Lisans
Konular: Din, Religion
Anahtar Kelimeler: Tefsir. Mestçîzâde. el-Beyzâvî. Envârü't-Tenzîl. Tahkik, Tafsir. Mestcizade. Al-Baydawi. Anwār al-Tanzīl. Investigation
Yıl: 2026
Dil: Arapça
Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

“Beyzâvî Tefsiri”olarak şöhret bulan Kadı Beyzâvî'nin (ö. 685/1286)“Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl”adlı eseri, İslam tefsir literatürünün en temel yapı taşlarından biri kabul edilir. Bu eser, asırlar boyunca ilim merkezlerinde ders kitabı olarak okutulmuş ve üzerinde derin araştırmalar yapılmış müstesna bir konuma sahiptir. Özellikle Osmanlı döneminde, Kur'an dilinin inceliklerine, işârî ve kelâmî manalarına vakıf olmak isteyenler için“temel başvuru kaynağı”(el-Umde) olarak görülmüştür. Kadı Nâsıruddîn el-Beyzâvî'nin tefsirinin değeri; anlamı bozmayan üstün bir özetleme (îcâz) yeteneğine sahip olmasında ve kendisinden önceki tefsirlerin, bilhassa Zemahşerî'nin“el-Keşşâf”, Fahreddin er-Râzî'nin“Mefâtîhu'l-Gayb”ve Râgıb el-İsfahânî'nin **“Tefsir”**indeki ilmî birikimi kendisinde toplamasında yatar. Beyzâvî'nin üslubu; dilbilimsel titizliği ve Zemahşerî'nin Mu'tezilî görüşlerine yönelik eleştirileriyle öne çıkmış; eseri fıkıh, usul ve mantık ilimlerine dair dâhice işaretler içermiştir. İfadelerinin derinliği ve manalarının yoğunluğu nedeniyle, asırlar boyunca âlimler bu kapalı noktaları açıklamak için yüzlerce hâşiye ve şerh kaleme almışlardır. Bu çalışmanın konusunu da, Müstecîzâde Muhammed b. Mustafa (ö. 1150/1737) tarafından kaleme alınan hâşiyenin 56. varaktan 111. varağa kadar olan kısmının incelenmesi oluşturmaktadır. Bu çalışma genel olarak; Beyzâvî Tefsiri'ni açıklayan bu eserin ilmî neşrini yaparak kütüphanelere kazandırmayı ve istifadeye sunmayı amaçlamaktadır. Bu ana hedef doğrultusunda şu alt amaçlar gözetilmiştir: Müellifi ve ilmî şahsiyetini tanıtmak. Eserin adını, aidiyetini ve ilmî değerini ortaya koymak. Müellifin eserde takip ettiği yöntemi ve yararlandığı temel kaynakları tespit etmek. Hâşiyenin ihtiva ettiği özgün yorumları, itirazları; nahiv, sarf ve belâgat nüktelerini belirginleştirmek.

Özet (Çeviri)

The work titled“Anwar al-Tanzil wa-Asrar al-Ta'wil”, famously known as“Tafsir al-Baydawi”by Judge al-Baydawi (d. 685 AH / 1286 AD), is considered one of the most fundamental cornerstones of Islamic exegetical literature. This work holds an exceptional status, having been taught as a primary textbook in centers of learning for centuries and subjected to profound research. Especially during the Ottoman era, it was regarded as the“Main Reference”(al-Umda) for those seeking to master the subtleties of the Qur'anic language, its allusive (ishari) nuances, and its theological (kalami) meanings. The value of Judge Nasir al-Din al-Baydawi's commentary lies in his superior ability to summarize (i'jaz) without distorting the meaning, and in his synthesis of the scholarly legacy of preceding commentaries—most notably al-Zamakhshari's“al-Kashshaf”, Fakhr al-Din al-Razi's“Mafatih al-Ghayb”, and al-Raghib al-Isfahani's commentary. Al-Baydawi's style is distinguished by its linguistic precision and its critique of al-Zamakhshari's Mu'tazilite views; furthermore, his work contains brilliant insights into jurisprudence (fiqh), legal theory (usul), and logic (mantiq). Due to the depth of his expressions and the density of their meanings, scholars throughout the centuries have authored hundreds of glosses (hashiya) and commentaries (sharh) to clarify these intricate points. The subject of this study is the investigation of the glosses authored by Mustecizade Muhammad b. Mustafa (d. 1150 AH / 1737 AD), specifically the section from folio 56 to folio 111. Generally, this study aims to produce a critical edition (ilmi nesir) of this work—which elucidates Tafsir al-Baydawi—thereby preserving it in libraries and making it available for scholarly benefit. In line with this primary goal, the following sub-objectives are pursued: To introduce the author and his scholarly persona. To establish the work's title, its attribution to the author, and its scholarly value. To identify the methodology followed by the author in the work and the primary sources he utilized. To highlight the original interpretations, objections, and the grammatical (nahw), morphological (sarf), and rhetorical (balagha) subtleties contained within the glosses.

Benzer Tezler

Tez No
952621
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي الشهير بمستجي زاده (ت.1737/1150) على تفسير البيضاوي من الورقة (536/ب) إلى الورقة (576/ب) :دراسةً وتحقيقاً)
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (536. Varaktan 576. Varağa Kadar)
WİSAM ANWER HAMID
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
Tez No
985820
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 407 إلى الورقة 463): دراسةً تحقيقاً.
Abdullah b. ömer b. osman el-hanefî mestçîzâde'nin (1150/1737) tefsîru'l-beyzâvî üzerine yazdığı haşiyenin tahkik ve tahlili (407. varaktan 463. varağa kadar)
GHAITH AL SAEEDI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
Tez No
985828
Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (351. Varaktan 407. Varağa Kadar)
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 351 إلى الورقة 407): دراسةً وتحقيقاً.
MOHAMMED FOUAD MOHAMMED ALLUHAIBI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
Tez No
951872
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (441/ب) إلى الورقة (469/ب) : دراسة وتحقيقاً
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (441. Varaktan 469. Varağa Kadar)
AMER HUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
Tez No
958719
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (576/ب) إلى الورقة (616/ب) : دراسة وتحقيقا
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (576. Varaktan 616. Varağa Kadar)
HABEEB SHIHAB AHMED ALFARIS
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM

Geri Dön