حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (576/ب) إلى الورقة (616/ب) : دراسة وتحقيقا

Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (576. Varaktan 616. Varağa Kadar)

Tez No: 958719
Yazar: HABEEB SHIHAB AHMED ALFARIS
Danışmanlar: PROF. DR. ENVER BAYRAM
Tez Türü: Yüksek Lisans
Konular: Din, Religion
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Beyzâvî, Mestçîzâde, el-Hanefî, Tahkik, Tafsir. al-Baydawi. Mustajizade. al-Hanafi. Manuscript Editing
Yıl: 2026
Dil: Arapça
Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışmada, 18. yüzyıl Osmanlı ilim geleneğinin önemli müfessir ve fakihlerinden biri olan Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (ö. 1150/1737), Kādî Beyzâvî'ye ait Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl adlı tefsiri üzerine kaleme aldığı nâdiren incelenmiş hâşiyesinin 576. varaktan 616. varağa kadar olan kısmı tahkik ve tahlil edilmektedir. İslam tefsir literatürünün en kurumsal eserlerinden biri olan Beyzâvî tefsiri, Osmanlı medrese müfredatının merkezinde yer almış ve üzerine zengin bir şerh/hâşiye literatürü üretilmiştir. Mestçîzâde'nin bu çalışması, söz konusu tefsir geleneğinin geç dönem Osmanlı entelektüel muhitindeki izdüşümlerini, dil, kelam ve fıkıh eksenli tartışmalarını anlamak açısından büyük bir öneme sahiptir. Araştırma iki temel kısımdan oluşmaktadır: Giriş ve inceleme bölümünde müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti, tefsir ekolündeki yeri ile eserin üslup ve kaynak analizi ele alınmıştır. Tahkik bölümünde ise eserin mevcut yazma nüshaları karşılaştırılarak (edisyon kritik) metnin özgün ve hatasız haline ulaşılması amaçlanmıştır. Bu çalışma, yazma eser kütüphanelerinde saklı kalmış kıymetli bir Osmanlı tefsir mirasını gün yüzüne çıkarmayı ve literatüre kazandırmayı hedeflemektedir.

Özet (Çeviri)

This study presents a critical edition and analysis of a specific section (from folio 576 to folio 616) of the gloss written by Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde (d. 1150/1737) on Qadi al-Baydawi's renowned exegesis, Anwar al-Tanzil wa Asrar al-Ta'wil. As one of the most influential works in Islamic exegetical literature, al-Baydawi's Tafsir held a central place in the Ottoman madrasa curriculum, inspiring a rich tradition of commentaries (shuruh) and super-commentaries (hawashi). Mestçîzâde's work is highly significant as it reflects the reception, continuity, and scholarly depth of this tradition within the late Ottoman intellectual milieu, focusing on linguistic, theological, and jurisprudential discussions. The research consists of two main sections: The introductory analysis explores the author's biography, academic background, and place in the exegetical tradition, alongside a methodological analysis of the text's style and sources. The critical edition (tahqiq) section involves a comparative textual study of the available manuscript copies to reconstruct the text closest to its original form. Ultimately, this study aims to bring a neglected masterpiece of Ottoman Quranic studies to the academic world and enrich contemporary literature on classical exegesis.

Benzer Tezler

Tez No
951872
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (441/ب) إلى الورقة (469/ب) : دراسة وتحقيقاً
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (441. Varaktan 469. Varağa Kadar)
AMER HUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
Tez No
952621
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي الشهير بمستجي زاده (ت.1737/1150) على تفسير البيضاوي من الورقة (536/ب) إلى الورقة (576/ب) :دراسةً وتحقيقاً)
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (536. Varaktan 576. Varağa Kadar)
WİSAM ANWER HAMID
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
Tez No
985820
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 407 إلى الورقة 463): دراسةً تحقيقاً.
Abdullah b. ömer b. osman el-hanefî mestçîzâde'nin (1150/1737) tefsîru'l-beyzâvî üzerine yazdığı haşiyenin tahkik ve tahlili (407. varaktan 463. varağa kadar)
GHAITH AL SAEEDI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
Tez No
985829
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 56 إلى الورقة 111): دراسةً تحقيقاً
Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (56. Varaktan 111. Varağa Kadar)
BASAM ALBAEATE
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
Tez No
985828
Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (351. Varaktan 407. Varağa Kadar)
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 351 إلى الورقة 407): دراسةً وتحقيقاً.
MOHAMMED FOUAD MOHAMMED ALLUHAIBI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Din Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME

Geri Dön