Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (351. Varaktan 407. Varağa Kadar)
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 351 إلى الورقة 407): دراسةً وتحقيقاً.
- Tez No: 985828
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir. El-Beyzâvî. Mestçîzâde. Envârü't-Tenzîl. Tahkik, Tafsir, Al-Baydawi, Mestcizade, Anwār al-Tanzīl, Investigation
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 18. yüzyıl Osmanlı ilmî dünyasının önemli simalarından biri olan Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Müstecîzâde'nin (ö. 1150/1737), Kadı Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) meşhur tefsiri“Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl”üzerine kaleme aldığı hâşiyesini konu edinmektedir. Araştırmanın kapsamını, söz konusu yazma eserin 351. varağından 407. varağına kadar olan kısmının ilmî metodoloji çerçevesinde tahkik edilmesi ve tahlilî bir değerlendirmeye tabi tutulması oluşturmaktadır. Osmanlı tefsir geleneğinde Beyzâvî tefsiri,“el-Keşşâf”ın belâgatını Sünni akideyle mezceden yapısıyla merkezî bir konuma sahip olmuş, bu durum eserin şerh ve hâşiye yoluyla sürekli yeniden yorumlanmasına zemin hazırlamıştır. Müstecîzâde'nin hâşiyesi, bu geleneğin geç dönemdeki olgunluğunu, özellikle dilbilimsel incelikler ve kelâmî tartışmalar açısından yansıtan en özgün örneklerden biridir. Çalışma iki temel kısımdan oluşmaktadır: Birinci kısımda müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti ve tefsirdeki yöntemi incelenmiş; ikinci kısımda ise metnin mevcut yazma nüshaları karşılaştırılarak (edisyon kritik) ilmî neşri gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma ile kütüphane raflarında mahpus kalan bir Osmanlı ilim mirası gün yüzüne çıkarılarak ilim dünyasının istifadesine sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the glosses (Hashiya) written by the 18th-century Ottoman scholar Abdullah b. Omar b. Osman al-Hanafi Mestçizâde (d. 1150 AH / 1737 AD) on“Anwar al-Tanzil wa-Asrar al-Ta'wil”(Tafsir al-Baydawi). The scope of this research comprises the critical edition and analytical study of the manuscript from folio 351 to folio 407. Within the Ottoman exegetical tradition, al-Baydawi's commentary held a paramount position due to its synthesis of rhetorical insights with Sunni theology, leading to a prolific literature of glosses. Mestçizâde's work represents a refined stage of this tradition, characterized by its linguistic precision and theological depth. The study is divided into two main parts: the first part examines the author's life, scholarly persona, and the methodology employed in his glosses. The second part involves the critical edition (Tahqiq) of the text through the collation of manuscript copies, the verification of sources (Takhrij), and the elucidation of grammatical and rhetorical nuances. Through this study, a segment of the Ottoman intellectual heritage has been brought to light and made available for academic benefit.
Benzer Tezler
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي الشهير بمستجي زاده (ت.1737/1150) على تفسير البيضاوي من الورقة (536/ب) إلى الورقة (576/ب) :دراسةً وتحقيقاً)
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (536. Varaktan 576. Varağa Kadar)
WİSAM ANWER HAMID
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 407 إلى الورقة 463): دراسةً تحقيقاً.
Abdullah b. ömer b. osman el-hanefî mestçîzâde'nin (1150/1737) tefsîru'l-beyzâvî üzerine yazdığı haşiyenin tahkik ve tahlili (407. varaktan 463. varağa kadar)
GHAITH AL SAEEDI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 56 إلى الورقة 111): دراسةً تحقيقاً
Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (56. Varaktan 111. Varağa Kadar)
BASAM ALBAEATE
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (441/ب) إلى الورقة (469/ب) : دراسة وتحقيقاً
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (441. Varaktan 469. Varağa Kadar)
AMER HUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (576/ب) إلى الورقة (616/ب) : دراسة وتحقيقا
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (576. Varaktan 616. Varağa Kadar)
HABEEB SHIHAB AHMED ALFARIS
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM