التعليل ابألصول عند احلنفية إىل القرن اخلامس اهلجري
Hicrî V. yüzyıla kadar hanefîlerde“usûl ile ta'lil”
- Tez No: 986053
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET BOYNUKALIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, içtihatta hükümleri temellendirmek için sıklıkla müracaat edilen yöntemlerden biri olan“usûl ile ta'lîl”yöntemini, bunun belirgin bir şekilde tespit edilebildiği erken dönem Hanefî Mezhebi kaynakları çerçevesinde, içerik ve gelişim süreci yönleriyle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu yöntem Irak bölgesinde başta Hanefîler olmak üzere farklı mezhep fakihleri tarafından sıklıkla kullanılmıştır. Fakihlerin bu kullanımında“usûl”kavramı ile genel fıkıh kaideleri, fıkhî hükümlerin, daha özelde ise mezhebin görüşlerinin dayandığı temel hukuk ilkeleri veya bunların fürua dair farklı meselelerin gerekçelendirilmesi için kullanılması kastedilmektedir. Çalışma, söz konusu kavram ve bunun ifade ettiği yöntemin içerik ve gelişim sürecini Hanefî Mezhebinde fıkhın hem teorik hem pratik konularıyla ilgili yaygın etkiye sahip eserler kaleme alan Cessâs (ö. 370/981), Kudurî (ö. 428/1037), Debûsî (ö. 430/1039) ve Serahsî (ö. 483/1090 [?]) örnekleri üzerinden inceleyecektir. Çalışmada adı geçen fakihlerin konuyla ilgili açıklamaları karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıklar tespit edilecek, kavram ve yöntemin fıkıh öğretisi içindeki yeri, işlevi, etkisi ve gelişim süreci gösterilmeye çalışılacaktır.“Usûlün şahitliği ile ta'lîl”şeklinde de adlandırılan bu yöntemin öncüleri İmam Ebu Hanife ve öğrencisi İmam Muhammed olmakla birlikte bu yöntem Hanefîlerin etkisiyle diğer fıkıh mezhepleri tarafından da sıklıkla kullanılmıştır. Hanefî Mezhebi çerçevesinde yaptığımız incelemelerde söz konusu yönteme atıfların Mâveraünnehir Hanefîleri kaynaklarında VI. yüzyıldan itibaren belirgin bir şekilde azaldığı veya bunun tespitinin zorlaştığı gözlemlenmiştir. Bu araştırmada, söz konusu yöntem yukarıda tanımlanan anlamda usul ile hüküm arasındaki ilişki bağlamında mezhep öğretisinde hükümlerin gerekçelendirilmesi çerçevesinde tarihi gelişim süreci dikkate alınarak ele alınacak ve yöntemin fıkıh ilminin teorik inceleme alanı olan fıkıh usulüyle ilişkisi gösterilmeye çalışılacaktır. Çalışmada“usûl ile ta'lîl”in Hanefî kaynaklarındaki uygulamaları incelenecek, usul ve füru arasındaki ilişki tahlil edilecek, Hanefî mezhebi bağlamında“usûl ile ta'lil”in mahiyeti, kullanım sıklığı ve işlevi açıklanmaya çalışılacak, tarihi gelişim süreci adı geçen üç fakih ve Irak ve Maveraünnehir Hanefîlerinin yaklaşımlarındaki benzerlik ve farklılıkların analizi üzerinden gösterilecektir. Dolayısıyla çalışma fıkhın teorik ve pratik inceleme alanları olan usul ve füru ilimlerinde daha sonra kavâ'id-i külliye adını alacak olan temel hukuk ilkeleri ile ta'lîlin tarihi gelişimini incelemek suretiyle bunun hukuk düşüncesindeki kökenlerini göstermeye odaklanacaktır. Araştırmada Maveraünnehir ve Irak Hanefîleri arasında usul ile ta'lîl yöntemine yaklaşım farklılığı bulunduğunun gösterilmesi, bunun nedenleri ve anlamının açıklanması hedeflenmektedir. Konunun usûl-i fıkıh ilmiyle ilişkisi ve bu ilişkinin Hanefî mezhebi öğretisinde füru ta'lîllerindeki yansıması çalışmanın genel çerçevesi dahilinde cevaplandırılmaya çalışılacak sorulardandır. Cessas, Kuduri, Debusi ve Serahsi gibi fakihlerin eserlerinin bu çerçevede taranması yöntemin Irak Hanefîleri arasında etkin ve yaygın kullanımına işaret ederken, aynı durumun Maveraünnehir Hanefîleri için de geçerli olduğunu söylemenin zorluğunu, hatta zaman içinde tespitini zorlaştıracak derecede zayıfladığını göstermektedir. Bu durumun sebeplerini ve neticelerini ortaya koymak araştırmanın ulaşılmak istenen temel amaçları çerçevesine dahil edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This paper seeks to analyze the method of“ta'lil with Usul”used to justify the provisions in jurisprudence within the framework of early Hanafi sources. The study will examine the content and development process of this concept and its related method in Hanafi jurisprudence through the examples of influential scholars such as Jaṣṣāṣ, Qudurî, Debusī, and Saraḫsī. The place, function, impact, and development process of the concept and method in Islamic jurisprudence will be demonstrated through a comparison of the explanations of these scholars, identifying similarities and differences. The pioneers of this method, also known as“ta'lil with Usul's guidance,”were Imam Abu Hanifa and his student Imam Muhammad ibn al-Hasan and with the influence of Hanafi jurisprudence on other schools of thought, this approach did not remain exclusive to the Hanafi school, but rather became a commonly used method in other schools of Islamic jurisprudence. Within the Hanafi school, references to this method have significantly decreased or become difficult to detect in the sources of Hanafi scholars from the Mawara'annahr (Transoxania) region since the 6th century. The study will discuss the method in the context of the relationship between the usul and the hukm in the justification of legal rulings in Islamic jurisprudence, considering its historical development and relationship with the theoretical study of Islamic jurisprudence and usul al-fiqh. The paper aims to examine the application of“ta'lil with Usul”in Hanafi sources, analyze the relationship between usul and füru, explain the nature, frequency, and function of“ta'lil with Usul”in the context of the Hanafi school, and show the historical development of this method through the analysis of similarities and differences in the approaches of the scholars mentioned above, as well as the Hanafi scholars in Iraq and Transoxania. Therefore, the study focuses on demonstrating the roots of this method in legal thought by examining the historical development of the basic legal principles, which later became known as qawāʻid kulliyyah, in the fields of theoretical and practical studies of Islamic jurisprudence. The paper aims to identify the differences in the approaches of the Hanafi scholars in Iraq and Transoxania towards the method of ta'lil with Usul, explain the reasons and meaning behind these differences, and examine the relationship between this topic and the usul al-fiqh, as well as its role in the furu ta'lil of the Hanafi school.
Benzer Tezler
- التعليل المصلحي في المذهب الحنفي (بدائع الصنائع مثالا)
Hanefî mezhebinde maslahatla Ta'lil (Bedâ'i'u's-sanâ'i' örneği)
SHADI I. A. QADDUMI
- منهج الإمام مسلم في التعليل في الجامع الصحيح
İmam Müslim'in el-Câmiu's-Sahîh adlı eserinde uyguladığı ta'lîl yöntemi
HUZEYFE ELHATİB
Doktora
Arapça
2010
DinUnıversıty Of Jordan (al-Jamı'ah Al-Urdunıa)Hadis Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMAD ASSAHEB
- بنية القصيدة العربية في العصر الجاهلي
Cahiliye Dönemindeki Arapça Kasidelerin Yapısı
SÜLEYMAN TAAN
Doktora
Arapça
2009
Karşılaştırmalı EdebiyatHalep UnıversıtesıArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDÜRREZZâK EL-HAŞERUM
- El-kara'in ve eseruha fi ta'lili'l-ehadis dirâsetetün te'sîliyyettün tatbîkiyye
Başlık çevirisi yok
ABDULGANI ADA
- التعليق بالشرط وأثره في العقود المصرفية الإسلامية
Ta'likî şartların İslami bankacılıkta uygulanan akitlere etkisi.(Modern murâbaha ve icâre müntehiye bi't-temlik örnekler) condition-based suspension and its impact in Islamic banking
HAMZA QWAİDER
Yüksek Lisans
Arapça
2019
BankacılıkMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL CEBECİ