XIX. yüzyılın sonu –XX. yüzyılın başlarında Rusya'da İslam araştırmaları (V.V. Bartold örneği)
Islamic studies in Russia late 19th–early 20th centuries (In case of V.V. Bartold)
- Tez No: 986248
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Din, History, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Tarihi, Rus Oryantalizmi, Çarlık Rusya'sı, Doğubilimi, İslam araştırmaları, V.V. Bartold, Islamic History, Russian Orientalism, Tsarist Russia, Orientalism, Islamic Studies, V.V. Bartold
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Rusya'da Doğu araştırmaları gerek coğrafi konumu gerekse Doğu halklarıyla tarihsel ilişkileri nedeniyle erken dönemlerden itibaren önem kazanmış, XVIII. yüzyıldan itibaren ise devletin idari ve askerî ihtiyaçları çerçevesinde sistematik biçimde gelişmiştir. Büyük Petro döneminde başlatılan kurumsal girişimler, II. Aleksandr devrinde belirgin bir ivme kazanmış, XIX. yüzyılda ise doğubilim, üniversitelerde hem pratik hem de akademik düzeyde yapılandırılmıştır. Pratik doğubilim, idari ve stratejik amaçlarla şekillenirken, bilimsel doğubilim, özellikle Doğu dilleri, din ve kültürlerine odaklanan çalışmaları içermiştir. Bu bağlamda İslam araştırmaları da Rus doğubiliminin bir alt dalı olarak gelişmiştir. Başlangıçta misyonerlik faaliyetleri çerçevesinde şekillenen İslam araştırmaları, XIX. yüzyılda daha akademik yönelimlerin gelişmesiyle farklı bir yöne evrilmiştir. Bu yaklaşımın en önemli temsilcilerinden birisi, disiplinler arası yöntemiyle dikkat çeken Alman asıllı Rus doğubilimci Vasiliy Vladimiroviç Bartold (1869-1930) olmuştur. Orta Asya ve Türk tarihine dair çalışmalarıyla tanınan V.V. Bartold, İslam üzerine yaptığı araştırmalarla da ün kazanmıştır. Doğu halklarının tarihsel önemini küçümsemeksizin, onların sosyal ve ekonomik dinamiklerine odaklanmış, İslam araştırmalarında yeni bir akademik ve metodolojik yaklaşım geliştirmiştir. İslam tarihini daha çok siyasi ve toplumsal boyutlarıyla ele almış, İslam'ı tarihsel, kültürel ve sosyolojik bir fenomen olarak değerlendirmiş, Hz. Muhammed'i kendi dönemine özgü tarihsel bir şahsiyet olarak görmüştür. Vahiy olgusunu bilimsel ve analitik bir çerçevede değerlendiren Bartold, Kur'ân'ı dönemin ürünü saymış, vahiyleri de bilinçaltı temelli yorumlamıştır. Bütün akademik hassasiyetine rağmen, Bartold'un döneminin diğer oryantalistleri gibi önyargılarından tamamen bağımsız olamadığı, bu durumun onun İslam'la ilgili araştırmalarına da yansımış olduğu saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
Russia's engagement with Oriental studies gained importance from an early period due both to its geographical position and its long-standing historical interactions with the peoples of the East. From the 18th century onward, these studies developed systematically, largely shaped by the administrative and military needs of the state. Institutional initiatives launched during the reign of Peter the Great gained significant momentum under Alexander II, and by the 19th century, Oriental studies had been structured at universities on both practical and scholarly levels. Practical Oriental studies emerged to serve administrative and strategic purposes, whereas scholarly Orientalism focused on the languages, religions, and cultures of the East. Within this framework, the study of Islam also developed as a subfield of Russian Orientalism. Initially shaped by missionary activity, Islamic studies evolved in the 19th century toward a more academic orientation. One of the most prominent representatives of this shift was the German-born Russian orientalist Vasily Vladimirovich Bartold (1869–1930), who distinguished himself through his interdisciplinary methodology. Renowned for his studies on Central Asian and Turkic history, Bartold also earned recognition for his research on Islam. Without diminishing the historical significance of Eastern societies, he focused closely on their social and economic dynamics and helped introduce a new academic and methodological approach within Islamic studies. He examined Islamic history primarily through its political and social dimensions, treating Islam as a historical, cultural, and sociological phenomenon. Bartold viewed the Prophet Muhammad as a historical figure shaped by the conditions of his own time and interpreted the phenomenon of revelation through a scientific and analytical framework, regarding the Qur'an as a product of its era and explaining revelation in terms of subconscious processes. Despite his scholarly rigor, it has been observed that Bartold, like many Orientalists of his time, could not entirely free himself from certain biases - an aspect that inevitably influenced his studies on Islam.
Benzer Tezler
- Azerbaycan`da din eğitimi (1850-1917)
Religious education in Azerbaijan (1850-1917)
İRADA TAGHIYEVA
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BANU GÜRER
- Bolşevik İhtilali öncesi Kazakistan'da dini durum (1850-1917)
The religious situation in Kazakhstan before Bolshevik Revolution (1850-1917)
BERİK KUDAIBERGENOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRİ ERTEN
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- П.п. румянцевдин комиссиясы тарабынан топтолгон материалдар боюнча xıx кылымдын экинчи жарымы–xx кылымдын башында түндүк кыргызстандын социалдык-экономикалык абалынын анализи
P.P. Rumyantsev komisyonu tarafından toplanan malzemelere göre XIX. yüzyılın ikinci yarısı – XX. yüzyılın başında kuzey Kırgızistan'ın sosyo-ekonomik durumunun analizi
NAZGÜL TOYBAYEVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2012
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEENBEK ALIMBAYEV
- Çarlık Döneminde Türkistan'da fikir akımları
Intellectual trends in Turkestan during Tsarist Period
EBUBEKİR GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KONURALP ERCİLASUN