Nusaybin'in geleneksel kent dokusu, koruma sorunlari ve öneriler
Nusaybin's traditional urban fabric, conservation problems and recommendations
- Tez No: 986391
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA MERAL HALİFEOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Kent dokusu, Mardin-Nusaybin, Restorasyon, Urban texture, Mardin-Nusaybin, Restoration
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nusaybin (antik Nisibis), antik çağlardan günümüze uzanan çok katmanlı geçmişiyle Mezopotamya'nın en önemli yerleşimlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Asurlular, Aramiler, Babiller, Medler, Selevkoslar, Partlar, Ermeniler, Helenler ve Romalılar gibi pek çok büyük uygarlığın hâkimiyetine giren kent, stratejik konumu sayesinde doğu ile batı arasında bir geçiş noktası olmuş; bu durum hem siyasi ve askeri hem de ticari ve kültürel açıdan önemini artırmıştır. Nusaybin, tarih boyunca farklı toplulukların etkisiyle çok kültürlü bir kimlik kazanmış; Helen, Arami, Süryani, Keldani, Ermeni, Arap, Kürt ve İslam topluluklarının katkıları kentin kültürel mozaiğini zenginleştirmiştir. Kentin kuzeyinde yer alan Gırnavaz Höyüğü, Neolitik ve Kalkolitik dönemlere uzanan bulgularıyla en erken yerleşim çekirdeğini temsil etmekte; zamanla yerleşim güneye, Nisibis Höyüğü'ne kaymış ve antik kentin çekirdeği burada gelişmiştir. Bu tarihsel kayma, kentin farklı dönemlerde yeniden konumlanarak sürekliliğini koruyan dinamik bir yerleşim karakterine sahip olduğunu göstermektedir. Ardından Erken Hristiyanlık döneminde Mor Yakup'un kurduğu Nisibis Akademisi, yalnızca teolojik bir merkez değil; tıp, felsefe, doğa bilimleri ve edebiyat gibi alanlarda da eğitim veren, Mezopotamya'dan Bizans'a bilgi aktarımında köprü işlevi gören bir kurum olmuştur. Roma ve Pers imparatorlukları arasında sık sık el değiştiren kent, sınır kenti olma özelliğiyle stratejik ve diplomatik önem taşımış; aynı zamanda bir ticaret merkezi olarak öne çıkmıştır. Kentin içinden geçen Çağ Çağ Suyu ve çevresindeki verimli tarım alanları, kentsel yaşamı ve ekonomik sürekliliği besleyen temel unsurlar olmuştur. Nusaybin, dini ve ruhani kimliğiyle de dikkat çekmekte; Tur Abdin bölgesinde yer alması kenti Süryani ve Hristiyan toplulukları için kutsal bir merkez haline getirmektedir. Günümüze ulaşan arkeolojik alanlar, anıtsal yapılar, geleneksel konutlar ve sokak dokusu, kentin tarihsel ve kültürel mirasının yaşayan örneklerini oluşturmaktadır. Bu çalışma, Nusaybin'in tarihsel süreç içerisinde biçimlenmiş geleneksel kent dokusunu belgelemeyi ve korumaya yönelik öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Yöntemsel olarak saha gözlemleri, mimari analizler, arşiv ve literatür taramaları ile 1954–2025 yıllarına ait hava fotoğraflarının karşılaştırmalı incelenmesi temel alınmış; böylece kentin mekânsal belleği ortaya çıkarılmış, anıtsal yapılar, sivil mimarlık örnekleri, sokak dokusu ve kamusal alanlar ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Nusaybin'in özgün kent kimliğinin korunması ve kültürel sürekliliğinin sağlanması için bütüncül ve sürdürülebilir koruma önerileri geliştirilmiş; çalışma yalnızca yerel ölçekte değil, aynı zamanda ulusal ve evrensel ölçekte de kültürel mirasın belgelenmesine ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik somut bir katkı sunmuştur.
Özet (Çeviri)
Nusaybin (ancient Nisibis) stands out as one of the most important settlements in Mesopotamia, with its multilayered history stretching from antiquity to the present day. Having been dominated by numerous major civilizations, including the Assyrians, Aramaeans, Babylonians, Medes, Seleucids, Parthians, Armenians, Hellenes, and Romans, the city, thanks to its strategic location, served as a transition point between East and West, increasing its importance from both political and military perspectives, as well as commercial and cultural perspectives. Nusaybin has acquired a multicultural identity throughout history under the influence of diverse communities; contributions from Hellenic, Aramaean, Syriac, Chaldean, Armenian, Arab, Kurdish, and Islamic communities have enriched the city's cultural mosaic. Gırnavaz Mound, located in the north of the city, represents the earliest settlement core, with finds dating back to the Neolithic and Chalcolithic periods. Over time, settlement shifted south to Nisibis Mound, where the core of the ancient city developed. This historical shift demonstrates the city's dynamic settlement character, which has maintained its continuity through relocation throughout various periods. Later, during the Early Christian period, the Nisibis Academy, founded by Mor Yakup, became not only a theological center but also an institution providing education in fields such as medicine, philosophy, natural sciences, and literature, serving as a bridge for the transfer of knowledge from Mesopotamia to Byzantium. The city, which frequently changed hands between the Roman and Persian empires, held strategic and diplomatic importance as a border city and also rose to prominence as a trade center. The Çağ Çağ River, which flows through the city, and the fertile agricultural lands surrounding it were fundamental elements that nourished urban life and economic sustainability. Nusaybin also stands out for its religious and spiritual identity; its location in the Tur Abdin region made it a sacred center for the Assyrian and Christian communities. Extant archaeological sites, monumental structures, traditional residences, and streetscapes constitute living examples of the city's historical and cultural heritage. This study aims to document Nusaybin's traditional urban fabric, shaped throughout history, and to develop recommendations for its preservation. The methodology is based on field observations, architectural analyses, archive and literature reviews, and comparative analysis of aerial photographs from 1954 to 2025. This methodology reveals the city's spatial memory, and monumental structures, examples of civil architecture, streetscapes, and public spaces are thoroughly evaluated. As a result of the research, holistic and sustainable conservation proposals have been developed to preserve Nusaybin's unique urban identity and ensure its cultural continuity. The study has made a concrete contribution to documenting cultural heritage not only at the local, but also at the national and global levels, and to preserving it for future generations.
Benzer Tezler
- Mardin merkez`de sivil mimari süslemelerinde tipolojik çözümleme
Başlık çevirisi yok
SENEM KAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. EROL ETİ
- Mardin ili Nusaybin ilçesinde yaşayan dom toplumunda müzik kültürü
Living in Nusaybin district of Mardin province musuc culture in Mardin province
ÖZGÜR YAĞIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikAdıyaman ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SADIK DOĞAN
- Mardin ilinde kültürel çekicilikler ve turizm amaçlı kullanım olanakları
Cultural attractions in Mardin province and their usage possibilities for tourism purpose
VEYSİ GÜNAL
- Mardin, Midyat ilçesindeki sivil ve dinî mimari yapıların yörenin bir kültür destinasyonu olmasındaki rolünün değerlendirilmesi
Evaluation of the role of civil and religious architectural structures in Mardin, Midyat district in becoming a cultural destination of the region
MİHRİBAN KARDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TurizmVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ŞEREMET
DOÇ. DR. HASAN BUĞRUL
- Mardin Firdevs Kasrı için restorasyon ve yeniden kullanım önerisi
Restoration and re-use proposal for Mardin Firdevs Kasrı
MEHMET KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER