Savur geleneksel kent dokusunda taş değirmenlerin yeri ve koruma sorunları
The role of stone mills in the traditional urban fabric of savur and conservation issues
- Tez No: 986396
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA MERAL HALİFEOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Değirmenler, Su değirmenleri, Mills, Water mills
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geleneksel su mimarisi, tarih boyunca suyun kontrolü, depolanması ve kullanımı için geliştirilmiş teknik ve yapıları içerir. Su kemerleri, sarnıçlar, hamamlar, çamaşırhaneler, çeşmeler ve sulama kanallarının yanı sıra, taş değirmenler de bu mimarinin vazgeçilmez bir parçası olarak dikkat çeker. Taş değirmenler, hem suyun enerji kaynağı olarak kullanıldığı hem de suyla doğrudan ilişki kuran işlevsel yapılar olarak, geleneksel su mimarisi içerisinde özgün bir yer edinmiştir. Taş değirmenler, genellikle tahıl öğütmek amacıyla kullanılan, doğal taş bloklardan yapılan ve basit mekanik işlevsellik sunan geleneksel yapılar olarak tanımlanabilir. Tarımsal üretimde temel bir araç olarak tarih boyunca önemli bir rol oynamıştır. Geleneksel taş değirmenler, kullanım amaçlarının ötesinde, mimari ve kültürel mirasın bir parçası olarak değerlendirilmektedir. İlk prototiplerinin Antik Çağ'da, özellikle Mezopotamya ve Anadolu'da ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bu dönemde kullanılan el değirmenleri, zamanla daha büyük ve işlevsel mekanik sistemlere evirilmiştir. Orta Çağ'da, Anadolu'ya özgü teknikler eklenerek değirmenlerin hem teknolojik hem de mimari yapıları zenginleştirilmiştir. Bu süreç, yerel toplumların tarım ekonomisi üzerindeki etkisiyle birlikte, taş değirmenlerin sosyal ve kültürel yaşamda da merkezi bir yer edinmesini sağlamıştır. Taş değirmenler, tarihsel süreçteki önemlerini büyük ölçüde yitirmiş olsalar da günümüzde bazı bölgelerde hâlâ yerel ve geleneksel üretim süreçlerinde kullanılmaktadır. Bununla birlikte, birçoğu işlevselliğini kaybetmiş ve genellikle kültürel mirasın bir parçası olarak korunması ve sergilenmesi gereken yapılar haline gelmiştir. Bu durum, taş değirmenlerin modern kullanımına yönelik alternatif yöntemlerin ve koruma yaklaşımlarının geliştirilmesini gerektirmektedir. Savur'daki taş değirmenler, bu tarihsel evrimin bir parçası olarak, bölgenin tarımsal ve mimari gelişimine katkı sunmuş yapılardır. Bu çalışma, taş değirmenlerin Savur'un kent dokusundaki tarihî, mimari ve toplumsal bağlamdaki rollerini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle bu yapıların kentin genel yapısındaki konumları, mimari özellikleri ve korunma durumları ele alınarak hem tarihî değerlerinin hem de günümüzdeki durumlarının kayıt altına alınması hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
The Traditional Water Architecture encompasses techniques and structures developed throughout history for the control, storage, and utilization of water. Essential components of this architectural tradition include aqueducts, cisterns, fountains, irrigation channels, and millstones. Among these, stone mills hold a distinctive place as functional structures directly interacting with water, while simultaneously utilizing its energy as a source. Stone mills are typically defined as traditional structures crafted from natural stone blocks, primarily used for grinding grains, featuring simple mechanical functionality. These mills have played a significant role in agricultural production throughout history. Beyond their utilitarian purpose, traditional stone mills are regarded as integral components of architectural and cultural heritage. Their initial prototypes are believed to have originated in antiquity, specifically in regions such as Mesopotamia and Anatolia. Initially comprising hand mills, these systems gradually evolved into larger and more functional mechanical constructs. During the Middle Ages, techniques unique to Anatolia enriched the technological and architectural elements of these mills, further establishing their significance within local agricultural economies and their central role in social and cultural life. Although stone mills have lost much of their importance over time, they are still utilized in certain areas for traditional local production processes. However, many of these structures have lost their functionality and are now recognized as significant historical artifacts requiring conservation and exhibition. This necessity calls for the development of modern utilization methods and preservation approaches for stone mills. The stone mills of Savur, as a part of this historical evolution, have contributed to the agricultural and architectural progress of the region. This study aims to examine the roles of stone mills within the historical, architectural, and societal context of Savur's urban fabric. By assessing their spatial placement, architectural characteristics, and preservation status within the city, the study seeks to document their historical significance and current state. In doing so, the intention is to highlight stone mills not merely as silent witnesses of the past, but as pivotal elements shaping the identity of the city and serving as essential cultural heritage to be carried into the future.
Benzer Tezler
- Geleneksel konut-aile ilişkisinin sürdüğü yerleşmeler için bir koruma model önerisi: Mardin-Savur örneği
A preserving modal suggestion for residences, which maintaining traditional house and family relation like Mardin-Savur
FATMA MERAL HALİFEOĞLU
- Manisa Kula ilçesi folkloru üzerinde inceleme çalışmaları
Başlık çevirisi yok
AĞGÜL ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Halk Bilimi (Folklor)İstanbul Teknik ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. AFŞİN EMİRALİOĞLU
- Kentleşme süreci bağlamında Sivas'ta davul zurna pratikleri
Drum and zurna pratices in Sivas in the context of urbanization
GÖKTÜRK ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2018
MüzikErciyes ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZİFE OYA LEVENDOĞLU ÖNER
- Bulgaristan'da Türk kültürünün etkileri
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALEV
Doktora
Türkçe
1983
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SADETTİN BULUÇ
- Geleneksel yıkama kültürünün özgün tanıkları: Mardin Savur çamaşırhaneleri ve koruma sorunları
Authentic witnesses of traditional washing culture: Mardin Savur laundries and their conservation issues
RAHŞAN DOĞRU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU SELCEN COŞKUN