Cevdet Said'in Allah ve insan tasavvuru
Cevdet Said's conception of God and man
- Tez No: 986676
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM COŞKUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslam düşüncesinde Allah ve insan tasavvuru, teolojik sistemlerin merkezinde yer alan temel meselelerden biridir. Zira bir düşünce sisteminde kabul edilen ulûhiyyet anlayışı, insanın kendini, dünyayı ve görevini nasıl algılayacağını doğrudan belirler. Bu bağlamda Kur'an'da beyan edilen Allah ve insan anlayışı, tarih boyunca farklı kelâmî ekoller tarafından çeşitli yorumlara tabi tutulmuştur. Ancak özellikle modern dönemde kimi klasik kelam yaklaşımlarının bireyi pasifleştiren yorumları eleştirilmekte ve yeni düşünsel açılımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, çağdaş İslam düşünürlerinden Cevdet Said'in Allah ve insan tasavvurunu, klasik kelâm ekollerinin görüşleriyle karşılaştırmalı biçimde inceleyerek, onun özgün katkılarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Tezde öncelikle Kur'an'da yer alan Allah ve insan anlayışına yer verilmiş, ardından Mu'tezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdiyye gibi temel kelâm ekollerinin konuyla ilgili yaklaşımları analiz edilmiştir. Bu yaklaşımların Kur'an merkezli tasavvurla ne ölçüde örtüştüğü değerlendirilmiş; akıl, irade, kudret ve sorumluluk kavramları üzerinden ayrıştırıcı yönleri ortaya konmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Cevdet Said'in metinlerinden hareketle onun Allah ve insan anlayışı sistematik biçimde ele alınmış; özellikle“sünnetullah”,“irade”,“toplumsal değişim”ve“barışçıl mücadele”gibi kavramlar etrafında inşa ettiği düşünsel çerçeve açıklanmıştır. Araştırma betimsel yönteme dayalı olup, Cevdet Said'in temel eserleri ile hakkında yapılmış akademik çalışmalar incelenmiş; klasik kelâm literatürü ve Kur'an ayetleriyle karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır. Bu süreçte hem naklî hem aklî veriler birlikte kullanılmış; Said'in görüşlerinin kelâm ilmi içindeki yeri konumlandırılmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, Cevdet Said'in Allah tasavvurunu aşkın bir yaratıcıdan çok, evrende işleyen sabit yasaların sahibi olarak tanımladığını; insanı ise bu yasaları anlayıp davranışlarını ona göre şekillendirmekle sorumlu kılınmış bir fail olarak gördüğünü ortaya koymuştur. Klasik kelâmda kimi zaman ihmal edilen toplumsal boyut, Said'in düşüncesinde merkezi bir konuma taşınmıştır. İnsanın özgür iradesi, seçim ve eylem yapabilme yetisi, bilgi üreten varlık olması hem bireysel hem toplumsal düzlemde yeniden yorumlanmıştır. Bu yönüyle Cevdet Said, kelâm ilmine sadece teorik değil, aynı zamanda pratik ve dönüşümcü bir açılım sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The conception of God and the human being in Islamic thought is one of the fundamental issues at the center of theological systems. For the understanding of divinity adopted in a system of thought directly determines how the human perceives himself, the world, and his duty. In this context, the conception of God and man expressed in the Qur'an has been subjected to various interpretations by different theological schools throughout history. However, especially in the modern period, some interpretations of classical kalām approaches that render the individual passive are criticized, and new intellectual openings are needed. This study aims to examine the conception of God and man of the contemporary Muslim thinker Jawdat Said in a comparative manner with the views of classical kalām schools and to identify his original contributions. In the thesis, firstly, the conception of God and man in the Qur'an is addressed, and then the approaches of major theological schools such as the Muʿtazila, Ashʿarism, and Māturīdism on the subject are analyzed. To what extent these approaches overlap with the Qur'anic conception has been evaluated; their distinctive aspects have been revealed through the concepts of reason, will, power, and responsibility. In the second part of the study, based on the texts of Jawdat Said, his conception of God and man is systematically examined; the intellectual framework he constructed especially around the concepts of“sunnatullah,”“will,”“social change,”and“peaceful struggle”has been explained. The research is based on the descriptive method, examining Jawdat Said's major works together with academic studies about him, and making comparative evaluations with the classical kalām literature and Qur'anic verses. In this process, both transmitted (naqlī) and rational (ʿaqlī) data were used together; and an attempt was made to position Said's views within the discipline of kalām. The findings revealed that Jawdat Said defined the conception of God not so much as a transcendent creator, but as the owner of immutable laws operating in the universe; and that he regarded the human being as an agent responsible for understanding these laws and shaping his behavior accordingly. The social dimension, sometimes neglected in classical kalām, was brought to a central position in Said's thought. Human free will, the ability to choose and to act, and the capacity to produce knowledge have been reinterpreted both on the individual and social level. In this respect, Jawdat Said offers to kalām not only a theoretical but also a practical and transformative opening.
Benzer Tezler
- Muhammed Said Ramazan el-Bûtî'nin itikâdî görüşleri
Theological thoughts of Mohammad Saeed Ramadan al-Bouti
CEVDET OKÇU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET İLHAN
- Cevdet Said'de toplumsal değişim ve şiddet ilişkisi
Cevdet Said'de toplumsal değişim ve şiddet ilişkisi
MURAT ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
SosyolojiSakarya ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH İNCE
- Cevdet Said'e göre Kur'an'da bireysel ve toplumsal değişim
Individual and social change within the Quran in the point of wiev Cevdet Said
ABDULLAH TEMİZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. BAHATTİN DARTMA
- Modern İslam düşüncesinin evrilmesinde Cevdet Said örneği
An Cevdet Said's sample for in the evolution of modern Islamic thought
ELİF ERTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeNecmettin Erbakan ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL TAŞ
- Meşrutiyet Dönemi aydınlarında batılılaşma tartışmaları
Argumentation about westernisation in intelligentsia of Constitutional Period
ALİ DEĞERALP