Yükseköğretim kurumlarında kütüphane hizmetlerinde yaşanan etik ikilemler: İzmir ili örneği
Ethical dilemmas in library services in higher education institutions: Izmir province example
- Tez No: 987866
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ALİ AKKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bilginin öngörülemez bir hızla üretilip tüketildiği ve toplumsal formun“Bilgi Çağı”olarak adlandırıldığı günümüzde, her insan ve alanı etkisi altına alan bilgi temelli büyük bir değişim süreci yaşanmaktadır. Hammaddesi ve asıl ürünü bilgi olan kütüphanecilik alanının da yaşanan bu değişime ayak uydurması ve hemen hemen tüm sektörler için vazgeçilemez bir unsura dönüşen bilgiye yaklaşımı oldukça önemlidir. Kütüphanelerin yaşadığı söz konusu değişim ve etkileşimin insan faktörü üzerinden yürütülen bir işleyişinin olması ise etik ve ifade ettiği değerlerin tamamının sürece dâhil edilmesini gerektirmektedir. Bu çalışmada, kütüphanecilik alanında temel hizmetler yerine getirilirken personelin mesleki ilkeler, izlekler ve kullanıcı gereksinimleri arasında yaşadığı etik ikilemlerin tespiti, söz konusu ikilemlerin meslek algısı ve hizmet sunumuna etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Ulusal literatürde kütüphanecilik hizmetleri, meslek etiği, kataloglama etiği, kütüphanecilik etiği gibi konuları odağa alan farklı türden bilimsel çalışmalar mevcuttur. Ancak etik ve etik ikilemler bağlamında temel hizmet alanlarının genel bir çerçevesini ortaya koyma hedefiyle yola çıkılan bu çalışmanın, yaklaşım, kapsam, bulgular ve varılan sonuçlar açısından alan yazınında özgün bir yerinin olacağı değerlendirilmektedir. Kütüphanelerde yaşanan etik ikilem durumlarına yönelik çözüm önerilerinin getirilmesi ve uygulanması adına öneriler sunulması çalışmanın bütünleyici hedefleri arasındadır. Bu kapsamda çalışmanın evreni İzmir'de faaliyet gösteren 10 yükseköğretim kurumu kütüphaneleri olarak belirlenmiş, araştırmanın saha çalışması kısmında karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nicel veriler için tasarlanan anket, surveey online surveysystem üzerinden İzmir ilinde bulunan yükseköğretim kurumlarına bağlı kütüphanelerde doğrudan kütüphanecilik hizmeti sunumunda aktif görev yaptığı tespit edilen ve doğrulanan 63 personele e-posta yoluyla gönderilmiş, 45 personelden geri dönüş alınmıştır. Nitel kısmında ise amaçlı örneklem yöntemi ile kütüphane hizmetlerinde aktif olarak görev alan 16 personel ile görüşülmüştür. İstatistiksel analizlerde, SPSS 22 paket programı ve görüşme sırasında alınan ses kayıtlarının transkripti ile analizler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, kütüphane çalışanlarının özellikle e-kaynaklara erişim, TÜBESS ve ILL işlemleri, ödünç-iade süreçleri, telif hakları uygulamaları, seçim sağlama faaliyetleri ve kataloglama aşamalarında etik ikilemler yaşadığını göstermektedir. Bu durum, üniversite kütüphanelerinde hizmet sunumunun pek çok kritik noktasında etik karar verme sürecinin hâlâ belirsizlikler içerdiğini ortaya koymaktadır. Söz konusu ikilemler hem kullanıcıya sunulan hizmetin niteliğini hem de kurumsal işleyişin tutarlılığını doğrudan etkilemektedir. Bu bulgulardan hareketle, kütüphanelerin güncel etik ilkeler doğrultusunda personel için düzenli hizmet içi eğitimler planlaması, telif hakları ve e-kaynak yönetimi gibi hızla değişen alanlara yönelik güncel rehberler geliştirmesi, karar süreçlerinde kurumsal standartların netleştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, kullanıcı talepleri ile kurumsal ilkeler arasında ortaya çıkan ikilemlerin azaltılması için şeffaf iletişim politikalarının geliştirilmesi ve etik konuların yönetsel düzeyde sürekli olarak değerlendirilmesi yararlı olacaktır.
Özet (Çeviri)
In today's world, where information is produced and consumed at an unpredictable pace and society is defined as the“Information Age,”a major information-centered transformation is taking place, affecting every individual and every field. The discipline of librarianship—whose primary raw material and central product is information—must adapt to this transformation, and its approach to information, now indispensable across nearly all sectors, has become increasingly significant. Since the change and interaction occurring within libraries are driven by human factors, the integration of ethics and the values it represents into these processes has become essential. This study aims to identify the ethical dilemmas experienced by library personnel while performing fundamental services—considering professional principles, procedures, and user needs—and to reveal how these dilemmas influence professional perception and service delivery. Although the national literature includes various scientific studies on topics such as library services, professional ethics, cataloging ethics, and library ethics, this study offers a unique perspective through its comprehensive approach, scope, findings, and conclusions, as it seeks to provide a general framework for ethical dilemmas in basic service areas. The study further aims to offer solutions and recommendations regarding the ethical challenges encountered in libraries. The study universe consisted of the libraries of ten higher education institutions operating in Izmir, and a mixed research method was employed during the fieldwork phase. For the quantitative data, an online questionnaire was distributed via email to 63 personnel who were confirmed to be actively involved in providing library services at these institutions, using the Survey Online Survey System. A total of 45 responses were received. For the qualitative component, interviews were conducted with 16 personnel selected through purposive sampling who actively participated in library service delivery. Statistical analyses were conducted using the SPSS 22 software package, and interview recordings were transcribed for evaluation. The findings indicate that library employees experience ethical dilemmas particularly in areas such as access to e-resources, TÜBESS and ILL processes, loan and return procedures, copyright practices, selection and acquisition activities, and cataloging stages. These results reveal that ethical decision-making processes in university libraries still contain uncertainties at many critical points of service delivery. Such dilemmas directly affect both the quality of services provided to users and the consistency of institutional operations. Based on these findings, it is recommended that libraries organize regular in-service training aligned with current ethical principles, develop updated guidelines for rapidly evolving areas such as copyright and e-resource management, and clarify institutional standards in decision-making processes. Additionally, establishing transparent communication policies and ensuring continuous evaluation of ethical issues at the managerial level would help reduce dilemmas stemming from conflicts between user demands and institutional principles.
Benzer Tezler
- Türkiye'deki e-devlet hizmetlerine yönelik vatandaş memnuniyeti üzerine bir araştırma: Anadolu Üniversitesi e-hizmetleri örneği
A research on citizen satisfaction on e-government services in Türkiye: The case of Anadolu University e-services
PUSPA SAANANTHA IRFANİ WNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu YönetimiAnadolu ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRAH AYHAN
- Eğitim denetimi sistemlerinin karşılaştırılmalı olarak incelenmesi (Türkiye, Almanya, Fransa ve İngiltere örneği)
Comparative analysis of educational supervision systems (Example of Turkey, Germany, England and France)
ALİ UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HARUN KAHVECİ
- Bilgi toplumu sürecinde polis akademisi güvenlik bilimleri fakültesi eğitimine ilişkin öğrenci ve öğretim üyesi değerlendirmeleri
Students and faculties perceptions about police academy, faculty of security sciences in the information community in the process
MUSTAFA YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZUHAL CAFOĞLU
- İlköğretim okullarında kurum denetiminin incelenmesi
Analysis of i̇nstitutional i̇nspection i̇n elementary schools
BEHİYE ERTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimCumhuriyet ÜniversitesiEğitim Bilimleri Bölümü
YRD. DOÇ. DR. CELAL TEYYAR UĞURLU
- Covid-19 salgın hastalığı sebebiyle özel eğitim kurumlarında ücret iadesi meselesi
The issue of refunds in private educational institutions due to the Covid-19 epidemic
MEHMET ÖZDEMİR