Üstün yetenekli çocuklara yönelik eğitim yapıları için bir mimari tasarım kılavuzu önerisi
An architectural design guideline proposal for educational facilities for gifted children
- Tez No: 988385
- Danışmanlar: PROF. DR. ASLI SUNGUR, DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Bina tasarımı, Evrensel tasarım, Okul mimarisi, Tasarım rehberi, Çocuklar-üstün yetenekli, Building design, Universal design, School architecture, Design guideline, Child-gifted
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Üstün yetenekli çocukların tam potansiyellerine ulaşması, yalnızca etkin pedagojik metotlarla değil, bu yaklaşımları destekleyen fiziksel çevrelerle de mümkündür. Üstün yetenekli çocukların eş zamansız gelişimleri, yüksek konsantrasyon kapasiteleri, derin duygusal hassasiyetleri ve bağımsız öğrenme arzuları gibi kendine özgü özellikleri, geleneksel eğitim mekânlarının ötesinde, özelleşmiş öğrenme ortamlarını gerektirmektedir. Mevcut literatürde, çalışmaların büyük çoğunluğu bilişsel ve öğretimsel stratejilere odaklanmış, ancak bu programları destekleyen mekânsal düzenlemeler yeterince incelenmemiştir. Türkiye'deki çoğu Bilim ve Sanat Merkezi'nin mevcut eğitim yapıların uyarlanmasıyla işlev görmesi, mekânın çocuğun özel ihtiyaçlarına göre optimize edilmesi konusundaki eksikliği belirginleştirmektedir. Bu doktora tezinin temel amacı, ilköğretim çağındaki (6–14 yaş) üstün yetenekli çocukların gelişimsel özellikleriyle ilişkili mekânsal ihtiyaçlarını bilimsel yöntemlerle belirlemek ve bu ihtiyaçlara uygun öğrenme ortamlarının tasarlanabilmesi için bir mimari tasarım kılavuzu oluşturmaktır. Araştırmada, sistematik bir nitel metodoloji izlenmiştir. İlk olarak, üstün yetenekliliğin kuramsal çerçevesi, çocukların farklılaşan özellikleri ve eğitim bileşenleri incelenerek teorik çerçeve oluşturulmuştur. İkinci aşamada, Türkiye'nin yanı sıra Finlandiya, Hollanda ve İngiltere gibi ülkelerin eğitim yapıları standartları ve okul binası değerlendirme yöntemleri analiz edilmiştir. Üçüncü aşamada, İstanbul ve çevresindeki BİLSEM'lerde görev yapan 15 eğitimci ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek, öğrencilerin yüksek dikkat gerektiren bireysel çalışmalar, grup dinamiği, duygusal regülasyon ve yaratıcı üretim süreçleri için ihtiyaç duydukları mekân türlerine dair zengin veriler toplanmıştır. Elde edilen bulgular uluslararası verilerle birlikte değerlendirilerek Mekânsal Değerlendirme Kontrol Listesi oluşturulmuş ve üç farklı BİLSEM'de uygulanarak sınanmıştır. Böylece mevcut binaların mekânsal, estetik, işlevsel ve teknik açılardan taşıdığı eksiklikler belirlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında, elde edilen tüm teorik ve uygulamalı çıktılar bütünleştirilerek, tasarım profesyonelleri ve eğitim yöneticileri için referans niteliğinde, üstün yeteneklilere yönelik eğitim yapıları için bir tasarım kılavuzu önerisi geliştirilmiştir. Tez, mekânın üstün yetenekli bireylerin gelişimindeki merkezi rolünü vurgulayarak, mimarlık ve eğitim bilimleri arasındaki iş birliğini derinleştiren ve gelecekteki eğitim yapıları için bir referans noktası oluşturan özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The process through which gifted children achieve their full potential must be supported not only by effective pedagogical methods but also by physical learning environments that reinforce these educational approaches. The unique characteristics of gifted children, including their asynchronous development, high concentration capacity, deep emotional sensitivity, and desire for independent learning, necessitate the design of specialized settings that transcend conventional school spaces. In the current literature, the majority of studies focus on cognitive and instructional strategies, while the spatial arrangements that strengthen these programs have not been sufficiently examined. The fact that most Science and Art Centers (BİLSEM) in Türkiye operate through the adaptation of existing educational buildings highlights the lack of environments optimized for the specific needs of children. The primary objective of this doctoral research is to scientifically establish the critical spatial demands of gifted individuals (aged 6–14) based on their developmental characteristics and to construct a comprehensive and original architectural design guideline for shaping appropriate learning environments. The research employed a systematic qualitative methodology. First, the theoretical framework of giftedness, the differentiating characteristics of gifted children, and educational components were examined in detail to establish the theoretical foundation. In the second stage, educational facility design standards of countries such as Turkiye, Finland, the Netherlands, and the UK were examined, followed by an analysis of school building evaluation methods. In the third stage, in-depth interviews were conducted with 15 educators working in BİLSEMs in and around Istanbul, gathering rich data on the types of spaces students need for high-attention individual work, group dynamics, emotional regulation, and creative production processes. Subsequently, a Spatial Evaluation Checklist was created, synthesizing the findings with international data. This checklist was tested through its application in three selected BİLSEMs as part of the fieldwork. Within this scope, the specific deficiencies of the existing buildings regarding spatial and aesthetic, functional, and technical qualities were concretely determined. In the final stage of the study, all theoretical and applied outputs were integrated to develop the design guideline proposal for educational facilities for the gifted, intended as a reference for design professionals and education administrators. The thesis aims to make an original contribution by emphasizing the central role of space in the development of gifted individuals, deepening the collaboration between architecture and educational sciences, and serving as a reference point for future educational structures.
Benzer Tezler
- Özel yetenekli öğrencilerin öğretimine yönelik bir simülasyon uygulamasının tasarlanması, geliştirilmesi ve uygulanması
Design, development and implementation of a simulation application for teaching gifted students
ERGİN TOSUNOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Bilim ve TeknolojiBartın ÜniversitesiBilişim Sistemleri ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE YILDIZ DURAK
- Özel yetenekli öğrencilerin işbirlikli öğrenmeye yönelik tutumları ile mükemmeliyetçi yapıları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between gifted students' attitudes to collaborative learning and their perfectional structure
ŞEFİKA DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞİRİN YILMAZ
- Özel yetenekli öğrencilerin okuma alışkanlığına yönelik tutumları ile yazma eğilimleri
Attitudes towards reading habits and writing tendencies of gifted and talented students
DİLEK ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DUYGU GÜR ERDOĞAN
- Matematiksel modelleme tabanlı proje üretimi ve yönetimi programının özel yeteneklilerin proje üretimi bağlamında etkililiği
The effectiveness of a mathematical modeling based project production and management program within the context of project production of gifted students
GÜLNUR ÖZBEK
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN KÖSE
- Farklılaştırılmış öğretim stratejisi olarak kullanılan dijital öykü kartlarının öğrenme güçlüğü ve üstün zekalı öğrencilerin öykü yazma becerilerine etkisi
The effect of digital story cards used as a differentiated instruction strategy on the story-writing skills of students with learning disabilities and gifted students
İREM AKÇAYIR