İstanbul'da sıkışıklık ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği ve uygulama engelleri: Karma yöntem analizi
Public acceptability and implementation barriers of congestion pricing in Istanbul: A mixed-methods analysis
- Tez No: 988788
- Danışmanlar: PROF. DR. NACİ TOLGA SARUÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Negatif dışsallıklar, Şehiriçi ulaşım, Negative extenalities, Urban transport
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bireysel ulaşım taleplerine bağlı olarak hızlı artış gösteren motorlu taşıt sayısı, çoğu şehirde başlıca trafik sıkışıklığı olmak üzere ek olarak hava kirliliği, gürültü kirliliği ve trafik kazaları gibi toplumun geneline yayılan sosyal maliyetlere müdahalenin başlıca sebeplerini oluşturmaktadır. Trafik sıkışıklığı ile mücadele de arz yönlü yaklaşımların etkililiği tartışılırken literatürde talep yönlü yaklaşımların uygulanması önerilmektedir. Trafik sıkışıklığı ile mücadelede bir talep yönlü araç olan sıkışıklık ücretlendirmesi, uygulanan şehirlerde hem trafik sıkışıklığını azaltmakta hem de hava kalitesinin iyileşmesini sağlamaktadır. Ancak sıkışıklık ücretlendirmesinin önündeki en büyük engellerden biri toplumsal kabul edilebilirlik sorunudur. Bu çalışmanın amacı İstanbul'da sıkışıklık ücretlendirmesinin kabul edilebilirliğini etkileyen algısal ve tutumsal faktörler ile sosyo-demografik özelliklerin belirlenmesi ve uygulamanın karşılaşabileceği potansiyel engellerin tespit edilmesidir. İstanbul, dünyadaki her büyük şehir gibi trafik sıkışıklığının ciddi bir sorun olduğu şehirlerden biridir. Çalışmanın özgün katkısı ise, toplumsal kabul edilebilirlik sorununa karşı hem nitel hem de nicel analizlerle kapsamlı bulgular ortaya çıkarmasıdır. Bu sayede İstanbul'da olası bir sıkışıklık ücretlendirmesi uygulanması halinde politikacılara yardımcı bulgular sunulması hedeflenmiştir. Bu kapsamda, önemli derecede trafik sorununun olduğu ifade edilen İstanbul'da yapılan anket ile 500 katılımcı verisi elde edilmiştir. Elde edilen veriler üzerinde faktör analizi, fark testleri, korelasyon analizi, lojistik regresyon ve tematik analiz uygulanmıştır. Nicel analizlerden elde edilen bulgular kapsamında, trafik sıkışıklığının ciddi bir problem olduğu belirtilmesine rağmen İstanbul'da sıkışıklık ücretlendirmesine yönelik kabul düzeyi düşüktür. Sıkışıklık ücretlendirmesine yönelik kavram farkındalığı ise yeterli düzeyde değildir. Katılımcıların yarısı uygulama kapsamında herhangi bir gruba muafiyet tanınmasını istememektedir. Gelir, eğitim düzeyi, araç sayısı ve kavram farkındalığı gibi faktörler kabul düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı bir farka sahiptir. Gelir durumu, eğitim düzeyi, kavram farkındalığı ile sahip olunan araç sayısı arttıkça kabul düzeyi artmaktadır. Ayrıca ücretlendirme uygulamasının etkililik algısı, adaletsizlik algısı, toplu taşıma memnuniyeti de kabul düzeyini etkileyen faktörler arasındadır. Etkililik algısı ile toplu taşıma memnuniyetindeki artış sıkışıklık ücretlendirmesi kabul edilebilirlik olasılığını artırırken, adaletsizlik algısı azalmaktadır. Açık uçlu sorulardan elde edilen veriler ile yürütülen tematik analiz bulgularında ise ücretlendirmenin politik düzeyde gerekli adımların oy kaybı düşüncesi ile atılmayacağı ve partiler arası mutabakat sağlanmayacağı düşüncesiyle uygulanamayacağı ifade edilmiştir. Ayrıca toplumsal düzeyde vatandaşların tepkileri sebebiyle uygulanamayacağı ifade edilmiştir. Elde edilen gelirlerin kullanımına yönelik endişeler ve şeffaf olmayan yönetim olacağı beklentisi de vurgulanan sorunlardan biri olmuştur. Çalışmanın son bölümünde elde edilen bulgular kapsamında, politikacılar için politika önerileri sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The rapid increase in the number of motor vehicles, driven by individual transportation demands, is the primary cause of intervention in social costs that affect society as a whole, such as traffic congestion in most cities, as well as air pollution, noise pollution, and traffic accidents. While the effectiveness of supply-side approaches to combating traffic congestion is debated, the literature suggests implementing demand-side approaches. Congestion pricing, a demand-side tool for tackling traffic congestion, reduces traffic congestion and improves air quality in cities where it is implemented. One of the biggest obstacles to congestion pricing is the issue of public acceptability. The aim of this study is to determine the perceptual and attitudinal factors and socio-demographic characteristics that affect the acceptability of congestion pricing in Istanbul. Like every major city in the world, Istanbul is one of the cities where traffic congestion is a serious problem. In this context, a survey conducted in Istanbul was used as a data collection tool, and convenience sampling was preferred. Using factor analysis, difference tests, correlation analysis, logistic regression, and thematic analysis methods with the data obtained from 500 participants, the determinants of social acceptability and the obstacles to the successful implementation of the application were investigated. Within the scope of the findings obtained from quantitative analyses, it was noted that despite traffic congestion being a serious problem, the level of acceptance for congestion pricing in Istanbul is low. Awareness of the concept of congestion pricing is not at a sufficient level. Approximately half of the participants do not want any group to be exempted under the application. Factors such as income, education level, number of vehicles, and awareness of the concept have a statistically significant difference in acceptance levels. Acceptance levels increase as income, education level, awareness of the concept, and number of vehicles owned increase. Additionally, the perceived effectiveness of the pricing policy, the perception of unfairness, and satisfaction with public transportation are among the factors affecting the level of acceptance. Increased perceived effectiveness and satisfaction with public transportation increase the likelihood of congestion pricing being accepted, while the perception of unfairness decreases. The findings of the thematic analysis conducted with data obtained from open-ended questions indicate that pricing cannot be implemented due to the belief that the necessary steps at the political level will not be taken for fear of losing votes and that inter-party consensus will not be achieved. It was also stated that it could not be implemented due to public reactions at the societal level. Concerns about the use of the revenue generated and the expectation of non-transparent management were also highlighted as problems.
Benzer Tezler
- Trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği: İstanbul örneği
Social acceptability of congestion charging: The example of Istanbul
SETENAY ŞEVİK
Doktora
Türkçe
2023
MaliyeKaradeniz Teknik ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT YAHYA ESER
- Review on high occupancy vehicle lane: Istanbul case study
Yüksek kapasiteli araç şeritlerinin incelenmesi: İstanbul örneği
ASAAD IBRAHIM AL-SHAYBAWEE
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ATAHAN
- Kent içi ulaşım sistemlerinde alternatif bir model önerisi, motor-ist
An alternative model suggestion in urban transportation areas, motorist
HALİL GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Ulaşımİstanbul Ticaret ÜniversitesiKentsel Sistemler ve Ulaştırma Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA SURİ
- A game-theoretical approach for analyzing effects of combined control on freeway traffic: Case of integrated ramp metering and variable speed limiting
Oyun teorisi yaklaşımı ile bütünleşik kontrolün otoyol trafiği üzerindeki etkisinin incelenmesi: Bütünleşik katılım denetimi ve değişken hız kısıtı örneği
MUHAMMED ADEMOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİLMİ BERK ÇELİKOĞLU
- A modeling and control framework for mixed-traffic freeway operations
Karma trafik akımlarına sahip otoyollar için modelleme ve denetim çerçevesi
SADULLAH GÖNCÜ
Doktora
İngilizce
2026
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİLMİ BERK ÇELİKOĞLU
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ SİLGU