Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın konusunun Türkiye'de şehir planlama eğitiminde yerinin değerlendirilmesi
An evaluation of the place of gender equality and women's issues in urban planning education in Türkiye
- Tez No: 988807
- Danışmanlar: PROF. DR. MERCAN EFE GÜNEY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Kent planlama, Urban planning
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, şehir planlama eğitiminin kadınların kentsel alandaki görünürlüğünü ve toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamadaki rolünü incelemektedir. Günümüz kentleri, toplumsal cinsiyet rolleri ve güç ilişkilerinden derin şekilde etkilenen karmaşık yapılar sunmaktadır. Bu bağlamda kadınların kent yaşamında deneyimlediği görünürlük eksikliği, güvenlik endişeleri, erişim kısıtlamaları ve karar alma süreçlerine sınırlı katılım gibi sorunlar, planlama eğitiminin cinsiyet eşitliği açısından sorgulanmasını zorunlu kılmaktadır. Tez, bu sorunların temelinde yatan ataerkil kent planlama yaklaşımlarını ve kadınların özgül ihtiyaçlarının planlama süreçlerinde göz ardı edilmesini eleştirel bir bakışla değerlendirmektedir. Araştırma, uluslararası ve ulusal şehir planlama öğretim planlarının toplumsal cinsiyet perspektifini ne ölçüde içerdiğini analiz etmektedir. Çalışma kapsamında, öğretim planlarının kadın, toplumsal cinsiyet eşitliği, sosyal adalet, dezavantajlı grupların ihtiyaçları gibi konuları ne kadar ve nasıl entegre ettiğini araştırırken bu alanlardaki uygulamalı eğitim olanaklarını değerlendirmektedir. Bu bağlamda, dünyadaki başarılı üniversiteleri belirleyen seçkin sırlama sistemlerinden olan ARWU (Academic Ranking of World Universities), THE (Times Higher Education) ve QS (Quacquarelli Symonds) ile belirlenen şehir planlama eğitimi veren başarılı üniversitelerin öğretim planlarına kadın, toplumsal cinsiyet eşitliği, dezavantajlı gruplar ve sosyal adaletin nasıl dâhil edildiği, öğrencilerin bu konularda ne tür dersler aldıkları, uygulama projelerinde nasıl yer aldıkları detaylı bir şekilde ele alınmış ve Türkiye ile kıyasla daha kapsamlı bir eğitim verdikleri görülmüştür. Çünkü Türkiye'deki üniversitelerin genellikle toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal adaletle ilgili daha sınırlı bir yaklaşım sergilediği ve bu konuların daha çok seçmeli dersler veya genel planlama dersleri içerisinde dolaylı bir şekilde işlendiği saptanmıştır. Bu tez, Türkiye'deki üniversitelerin öğretim planlarının daha kapsayıcı hale getirilmesi için önerilerde bulunarak, başarılı dünya örnekleriyle karşılaştırmalar yapmaktadır. Elde edilen bulgular, şehir planlama eğitiminde kadın, toplumsal cinsiyet eşitliği ve dezavantajlı gruplar perspektifinde çoğunlukla sınırlı kaldığını; öğretim planlarında kadınların özgül ihtiyaçlarına yeterince yer verilmediğini ortaya koymaktadır. Öte yandan, araştırma sürecinde toplumsal cinsiyete duyarlı planlama anlayışına yönelik artan bir farkındalık ve bu alanda dönüşüm talep eden güçlü bir öğretim planının da olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu tez şehir planlama eğitiminin, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlayacak şekilde dönüştürülmesi gerektiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Bu dönüşüm, toplumsal cinsiyeti entegre eden öğretim planlarının, kadın akademisyen ve profesyonellerin teşvik edilmesi ve kapsayıcı kentsel tasarım ilkeleri aracılığıyla mümkün olacaktır. Önerilen stratejiler, kadınların ve dezavantajlı grupların kentlerde daha güvenli, görünür ve eşit biçimde yer almasına ve toplumsal açıdan daha adil ve sürdürülebilir şehirler yaratmada öğretim planlarının yeniden şekillendirilmesine zemin sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the role of urban planning education in enhancing women's visibility in urban space and advancing gender equality. Contemporary cities are complex environments shaped by gender roles and power relations, and women frequently experience limited visibility, safety concerns, restricted access to urban services, and insufficient participation in decision-making processes. These challenges highlight the need to critically examine planning education from a gender-sensitive perspective. The thesis evaluates the patriarchal foundations of traditional urban planning approaches and the persistent neglect of women's specific needs within planning processes. It analyzes the extent to which international and national urban planning curricula incorporate gender equality, social justice, women's needs, and the concerns of disadvantaged groups. In doing so, it assesses not only the thematic content of curricula but also the scope of applied and practice-based learning opportunities in these areas. Within this framework, the study reviews the curricula of leading universities identified by major global ranking systems—ARWU (Academic Ranking of World Universities), THE (Times Higher Education), and QS (Quacquarelli Symonds). It examines how these universities integrate gender equality, social justice, women's studies, and issues related to marginalized groups into their planning programs, what types of courses students take, and how they engage with these themes in applied studio and fieldwork projects. The findings show that these universities generally offer a more comprehensive and structured approach than those in Turkey. In comparison, urban planning programs in Turkey tend to adopt a more limited and often indirect treatment of gender equality and social justice, typically addressing such topics within elective courses or as secondary themes embedded in general planning subjects. The thesis, therefore, provides recommendations for making Turkish planning curricula more inclusive, drawing on best-practice examples from international programs.Overall, the study reveals that current urban planning education in Turkey insufficiently incorporates gender-sensitive perspectives and does not adequately address women's specific needs or the experiences of disadvantaged groups. However, the research also identifies growing awareness and an emerging demand for transformative educational approaches that prioritize gender equality in planning education. In conclusion, the thesis argues for the transformation of urban planning education to effectively promote gender equality. Such transformation requires curricula that meaningfully integrate gender perspectives, the support and advancement of women academics and professionals, and the adoption of inclusive urban design principles. The proposed strategies provide a foundation for reshaping planning education so that women and disadvantaged groups can participate in urban life more safely, visibly, and equitably, ultimately contributing to the development of more just and sustainable cities.
Benzer Tezler
- Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın ve mekân
Social gender inequality: Woman and space
ŞEYDA CUMUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKonya Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİYE TOPÇU
- Analysis of urban mobility through gender perspective: Istanbul case
Toplumsal cinsiyet perspektifinden kentsel mobilitenin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
DERYA AKİŞLİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ATAHAN
- Kentsel dış mekânda kadın: Bolu- Mudurnu yerleşimi örneği
Woman in the urban outdoor: Case of Bolu- Mudurnu settlement
CANSU DİNÇTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Peyzaj MimarlığıBartın ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHAT AÇIKSÖZ
- Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1325 sayılı kararı ve karar kapsamında ulusal eylem planı hazırlanması
The United Nations Security Council resolution 1325 and preparation of the national action plan under the resolution
SEHER SELİN ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. GÜLRİZ UYGUR ÇALMİDİS
- From gender equality to gender justice: A critical discourse analysis in terms of gender equality in Turkey
Toplumsal cinsiyet eşitliğinden toplumsal cinsiyet adaletine: Türkiye'de toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında eleştirel bir söylem analizi
ELİF BABA
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA YILDIZ ECEVİT