Geri Dön

Mukâtil b. Süleyman'dan Kuşeyrî'ye Kur'ânî kavramların işârî dönüşümü

The esoteric transformation of Qur'ānic concepts from Mukātil b. Sulaymān to Qushayrī

PDF İndir

  1. Tez No: 988968
  2. Yazar: HATİCE BİRCAN
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA YILDIRIM
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Yozgat Bozok Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Mukâtil b. Süleyman'dan Ebû'l-Kâsım el-Kuşeyrî'ye uzanan süreçte Kur'ân kavramlarının zahirî anlamdan işârî yoruma dönüşümünü incelemektedir. Araştırmanın amacı, erken dönem tefsir anlayışından sûfî yorum geleneğine geçişte Kur'ân kavramlarının kazandığı anlam derinliğini ortaya koymaktır. Bu konu, Kur'ân'ın derin anlam yapısını anlamak ve tefsir-tasavvuf ilişkisini değerlendirmek bakımından önemlidir. Çalışma, Mukâtil b. Süleyman'ın (öl.150/767) Tefsîrü'l-Kebîr ve Ebû'l-Kâsım Abdülkerîm b. Havâzin el-Kuşeyrî'nin (öl. 465/1072) Letâifü'l-İşârât adlı eserleri üzerine kurulmuştur. İnceleme, bilgi ve mârifet merkezli kavramlar olan hikmet, basîret, ilm-i ledün, yakîn ile manevî yönü öne çıkan ubûdiyet, velâyet, zikir, ihlâs, îsâr ve takvâ kavramlarını kapsamaktadır. Araştırmada kavramsal çözümleme ve karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılmıştır. Mukâtil'in rivâyet temelli, dil merkezli yaklaşımı ile Kuşeyrî'nin bâtınî, kalp eksenli yorum tarzı karşılaştırılmıştır. Bulgular, Kur'ân kavramlarının zamanla aklî ve lafzî düzeyden mânevî ve işârî bir anlam derinliğine ulaştığını göstermektedir. Özetle çalışma, Kur'ân kavramlarının tefsir geleneği içinde geçirdiği işârî dönüşümü tarihî ve düşünsel boyutlarıyla ortaya koymakta; tefsir ile tasavvuf arasındaki kavramsal etkileşimi açıklamaktadır.

Özet (Çeviri)

This study examines the transformation of Qur'anic concepts from their literal (ẓāhirī) meanings to allegorical (ishārī) interpretations throughout the exegetical development from Mukātil b. Sulaymān to Abū'l-Qāsim al-Qushayrī. The main aim of the research is to reveal the semantic deepening of Qur'anic concepts during the transition from the early exegetical tradition to the Sufi interpretive approach. This topic is significant for understanding the deeper semantic structure of the Qur'an and for evaluating the relationship between tafsīr (exegesis) and taṣawwuf (mysticism). The study is based on Mukātil b. Sulaymān's (d. 150/767) Tafsīr al-Kabīr and Abū'l-Qāsim ʿAbd al-Karīm b. Hawāzin al-Qushayrī's (d. 465/1072) Laṭāʾif al-Ishārāt. The analysis focuses on knowledge- and gnosis-centered concepts such as ḥikmah (wisdom), baṣīrah (insight), ʿilm al-ladun (divine knowledge), and yaqīn (certainty), as well as spiritually oriented notions such as ʿubūdiyyah (servitude), walāyah (sainthood), dhikr (remembrance), ikhlāṣ (sincerity), īthār (altruism), and taqwā (piety). The research employs conceptual and comparative analysis to contrast Mukātil's narrative-based, linguistic approach with Qushayrī's inward, heart-centered and mystical interpretive method. The findings show that Qur'anic concepts evolved over time from a rational and literal framework toward a more spiritual and experiential depth of meaning. In summary, the study reveals the allegorical transformation of Qur'anic concepts within the exegetical tradition, presenting their historical and intellectual dimensions and explaining the conceptual interaction between exegesis and Sufism.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    709043

    Mukâtil b. Süleyman'ın tefsir nakillerinin güvenilirliği -Ali b. Ebî Talha nakilleri ile metin karşılaştırması-

    The reliability of Muqatil b. Suleiman's tafsir narratives -textcomparison with narrative of Ali b. Abu Talha-

    MERVE NUR ÇAM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DinHitit Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SELİM TÜRCAN

  2. Tez No

    873735

    Ebü'l-leys es-Semerkandî'nin Tefsîru'Kkur'âni'l-Kerîm adlı eserindeki mukâtil b. Süleyman rivayetlerinin mukâtil'in kendi tefsirindekilerle mukayesesi

    A comparison of the narrations of muqatil b. Suleyman in the work named tafsirul-Qur'ani'l-Kerim by ebul-leys es-Samerkandi with the those in muqatil's own tafsir

    ABDULLAH ABDULKAREEM MOHAMMED AL-OBAIDI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinHitit Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HİKMET AKDEMİR

  3. Tez No

    994921

    Hicri II. ve III. asır Kur'an tasavvurunun tefsire etkisi

    The impact of the Qur'anic perception of the 2nd and 3rd centuries ah on tafsir

    MUHAMMET MUSAB ÖZDEN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Dinİstanbul Üniversitesi

    Temel Bilimler Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. YAŞAR DÜZENLİ

  4. Tez No

    652914

    İslam mezhepler tarihinde mücessime

    Mujassima in history of Islamic sect

    İLYAS SEVİCİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    DinHitit Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZDEN KANTER AKBAŞ

  5. Tez No

    886238

    Mukâtil b. Süleyman'ın et-Tefsîrü'l-Kebîradlı eserinde yer alan Hz. Peygamber Dönemi Hıristiyanlarıyla ilgili bilgilerin tespit ve analizi

    Identification and analysis of the information on the Christians of the Prophet's Period in Muqātil b. Sulayman's at-Tafsīr al-Kabīr

    HALİL AKINCIOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    TarihSakarya Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ESRA ATMACA

Geri Dön