Kantemiroğlu Edvârı ve Dârü'l-Elhân Külliyâtında yer alan pençgâh eserlerin nazarî kaynaklar çerçevesinde incelenmesi
An examination of the pençgâh compositions in Kantemiroğlu's Edvâr and the Dârü'l-Elhân collection in the context of theoretical sources
- Tez No: 989017
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET NURİ PARMAKSIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Sanat Müziği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, pençgâh makamının Kantemiroğlu Edvârı ile Dârü'l-Elhân Nota Külliyatı bağlamında incelenmesiyle, Türk mûsikisi nazariyatında uzun süredir tartışılan pençgâh-ı asl / pençgâh-ı zâid ayrımının tarihsel repertuvar verisine dayalı olarak yeniden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, anılan iki külliyatta yer alan toplam yirmi sekiz pençgâh eser nitel doküman incelemesi yöntemiyle ele alınmış; eserler üzerinde bütüncül makam analizi uygulanmış ve makamın ana özelliklerini yansıtan zemin bölümlerine renk-kodlu seyir çözümlemesi yapılmıştır. Elde edilen nitel bulgular frekans ve yüzde dağılımları ile desteklenerek yorumlanmıştır. ÖZET Analizler sonucunda, pençgâh-ı asl ve pençgâh-ı zâid türlerinin giriş, seyir ve karar davranışları bakımından ayırt edilebilir örüntüler sergilediği; nişâbur ve ısfahân katmanlarının kullanımında Kantemiroğlu Edvârı ile Dârü'l-Elhân Nota Külliyatı arasında hem süreklilik hem de farklılaşma alanlarının bulunduğu görülmüştür. Ayrıca nazarî kaynaklarda Pençgâh makamı için önerilen dizi ve seyir temelli tariflerin, incelenen eserlerin seyir çeşitliliğini ancak kısmen açıkladığı; pençgâh şubesinin rast– nevâ eksenindeki işleyişinin ve tarihsel olarak tanıklanmış perde sistemlerinin dikkate alınmasının açıklayıcılığı artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın, Pençgâh makamına ilişkin nazarî tartışmaların tarihsel repertuvar temelinde yeniden ele alınmasına katkı sağladığı ve bütüncül makam analizi ile renk- kodlu seyir çözümlemesinin diğer makamların incelenmesinde de kullanılabilecek bir yöntemsel çerçeve sunduğu değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the mode (makam) Pençgâh as represented in Demetrius Cantemir's Kitāb-i 'İlmi'l-Mūsikī 'alā Veche'l-Hurūfāt (the so-called Edvâr and its collection of notations) and in the early twentieth-century Dârü'l-Elhân notation series, with a view to reassessing, on the basis of notated repertory, the distinction drawn in modern Turkish theory between pençgâh-ı asl and pençgâh-ı zâid. A total of twenty-eight pieces labelled Pençgâh in these two sources are subjected to qualitative document analysis. On this corpus a holistic makam analysis is undertaken, and a colour-coded analysis of melodic development (seyir) is applied to the zemin (opening / main section) in each piece, i.e. the section taken to embody the core modal characteristics. The observations are supported by simple descriptive statistics (frequency and percentage distributions). The analyses show that pençgâh-ı asl and pençgâh-ı zâid display distinct and recognisable patterns in their opening of the melody (âgâz), melodic development (seyir), and cadential or final behaviour (karar). The deployment of nişâbur and ısfahân layers within the overall structure of the mode exhibits both continuity and divergence between Cantemir's collection and the Dârü'l-Elhân corpus. Furthermore, scale- and development-based descriptions of Pençgâh in the later theoretical literature account only partially for the melodic diversity encountered in the notated repertory; taking into account the functioning of the Pençgâh şube on the Rast–Nevâ axis and historically attested pitch systems (perde düzenleri) substantially increases explanatory power. The study thus contributes to a reconsideration of Pençgâh within Ottoman-Turkish art music and proposes an analytical framework applicable to other makams.
Benzer Tezler
- Türk Mûsikisinde Rehâvî makâmı Ve tarihsel gelişimi
The historical process of the maqam of Rehâvî in Turkish music
GÜRKAN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikEge ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGEN KÜÇÜKGÖKÇE
- 15. yüzyıl'dan günümüze nihâvend ve içinde nihâvend bulunduran terkîblerin karşılaştırmalı analizi
Nihâvend and compositions containing nihâvend from the 15th century to the present
ESRA ÇIĞILTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MüzikAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Müziği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRAH HATİPOĞLU
- Kantemiroğlu Edvârı'ndaki usûllerin incelenmesi
Turkish music usules analysis in Kantemiroğlu's Edvâr
MERVE ARGIN
- Kantemiroğlu Edvârı'ndaki Segâh makamı eserlerinin Türk makam müziği nazariyatı tarihi açısından incelenmesi
An examination of Segâh works in the ancient eras of Kantemiroğlu with the history of Turkish music theory
HASAN OZAN ÖZÇELİK
- Türk müziği nazarî kaynaklarında Rehavi makamı ve Kantemiroğlu edvarında yer alan Rehavi ve Rast makamlarındaki eserlerin analizi
The Rehâvî makam in Turkish music theoretical sources and an analysis of the compositions in the Rehâvî and Râst makams
SAMET BAYBARS NOYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikYıldız Teknik ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEKİR ŞAHİN BALOĞLU