Harf İnkılabı sonrası Cumhuriyet Gazetesinde Batı kökenli kelimelerin imlası (1929-1935)
Spelling of words of Western origin in Cumhuriyet Newspaper after the Alphabet Revolution (1929-1935)
- Tez No: 989082
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ KARTALLIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türk Dili ve Edebiyatı, Western Linguistics and Literature, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Diller arasındaki etkileşim, insanlık tarihi boyunca kaçınılmaz olmuştur. Milletlerin coğrafi yakınlıkları, siyasi ve askerî olaylar, ticaret ve göç gibi sebepler; edebiyat, sanat, bilim ve teknoloji alanlardaki gelişimler, diller arasındaki etkileşimin başlıca sebepleridir. Türkçe de geniş bir coğrafyaya yayılmış olan konumu, tarihî geçmişi sebebiyle birçok dil ile etkileşime girmiştir. Bu etkileşimler sonucunda Türkçe bir yandan kelime alıntılarken bir yanda da başka dillere kelime vermiştir. Bu alıntılama sürecinin bir bölümünü Latince, Yunanca, İtalyanca, Almanca, Fransızca, Lehçe ve Bulgarca gibi Batı dilleriyle kurulan ilk temaslar ve bu temaslar aracılığıyla Türkçeye giren kelimeler oluşturmaktadır. Batı kökenli alıntılar, Cumhuriyet'in modernleşme çabalarının dildeki yansımalarını incelemek açısından önemlidir. Türkiye Cumhuriyeti 1 Kasım 1928 yılında Arap kökenli Türk alfabesinden Latin kökenli yeni Türk alfabesine geçmiştir. Bu geçişin ardından basılan ilk gazeteler yeni alfabeyle Türkçenin nasıl yazılmaya çalışıldığını ve yeni yazım sürecindeki çabaları gözler önüne seren en önemli kaynaklardandır. Bu çalışmada o yıllarda hâlihazırda 1924 yılından beri yayın hayatında olan Cumhuriyet Gazetesi'nin 1929-1935 yılları arasındaki Latin harfleriyle yazılmış sayıları tek tek taranmış ve gazetede geçen Batı kökenli kelimeler derlenmiştir. Tezin asıl konusu Batı kökenli alıntıların 1929-35 yılları arasında Türkçeye nasıl alıntılandığı ve yeni Türk alfabesiyle nasıl yazılmaya çalışıldığını tespit etmektir. Bu hususta gazetede tespit edilen çok biçimli Batı kökenli alıntılar, 1928 tarihli İmla Lügati ve yirminci yüzyılda Latin kökenli alfabeyle yazılmış olan başka kaynaklardan da tanıklanmaya çalışılmıştır. İnceleme sonunda tespit edilen çok biçimli kelimelerin alıntılanma biçimlerinde farklılıklar görülmüş; çoğunlukla alıntılamanın kaynak dildeki sesletimi üzerinden yapıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra kaynak dildeki yazım veya hem yazımı hem de sesletimi üzerinden alıntılanan kelimelerin de var olduğu ulaşılan başlıca sonuçlardandır.
Özet (Çeviri)
Interaction between languages has been inevitable throughout human history. Geographical proximity of nations, political and military events, trade and migration; developments in literature, art, science and technology are the main reasons for the interaction between languages. Turkish has also interacted with many languages due to its location spread over a wide geography and its historical past. As a result of these interactions, Turkish has borrowed words while also giving words to other languages. A part of this borrowing process is the first contacts established with Western languages such as Latin, Greek, Italian, German, French, Slavic, Polish and Bulgarian and the words that entered Turkish through these contacts. Borrowings of Western origin are important in terms of examining the reflections of the Republic's modernization efforts on the language. The Republic of Turkey switched from the Arabic-based Turkish alphabet to the new Latin-based Turkish alphabet on November 1, 1928. The first newspapers printed after this transition are the most important sources that reveal how Turkish was tried to be written with the new alphabet and the efforts in the new writing process. In this study, the issues of Cumhuriyet Newspaper, which had been published since 1924 and was written in Latin letters between 1929-1935, were scanned one by one and the Western-origin words used in the newspaper were compiled. The main subject of the thesis is to determine how Western-origin quotations were borrowed into Turkish between 1929-35 and how they were tried to be written with the new Turkish alphabet. In this regard, the multi-form Western-origin quotations detected in the newspaper were tried to be witnessed from the 1928 İmla Lügati and other sources written with the Latin-origin alphabet in the twentieth century. As a result of the examination, differences were observed in the quotation forms of the multi-form words detected; it was determined that the quotation was mostly done through the pronunciation in the source language. In addition, it was seen that there were words borrowed through the spelling or both spelling and pronunciation in the source language.
Benzer Tezler
- Gösterge üzerinde harf, rakam, şekil üretimi için dijital hafızaların mikrobilgisayar yardımıyla organizasyonu
Başlık çevirisi yok
ÖMER ADIŞEN
- Havacılıkta kullanılan bazı eksenel simetrik cisimlerin aerodinamik karakteristiklerinin teorik ve deneysel olarak incelenmesi
Theoretical and experimental investigation on aerodynamic characteristics of some bodies of revolution used in aeronautics
VEYSEL ATLI
- Cumhuriyet ideolojisi ve Türk basını (Hakimiyeti Milliye 1 Aralık 1928-31 Aralık 1929)
Başlık çevirisi yok
HAYATİ TÜFEKÇİOĞLU
