Ahmed b. Nasr ed-Dâvûdî (ö. 402/1011) ve hadis şerhçiliği
Ahmad b. Nasr al-Dāwūdī (d. 402/1011) and his hadith commentary methodology
- Tez No: 989100
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜNYAMİN ERUL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 4. asır Mağrib bölgesinde yaşamış önemli Mâlikî âlimlerinden Ebû Ca'fer Ahmed b. Nasr ed-Dâvûdî'nin (ö. 402/1011) ilmî kişiliğini ve hadis şerhçiliğini ele almaktadır. Dâvûdî, siyasi istikrarsızlıkların yaşandığı, Fâtımî hâkimiyetinin İsmâilî doktrinle birleşerek dinî-siyasî bir karakter kazandığı bir dönemde, Sünnî-Mâlikî kimliğini ilmî faaliyetleriyle koruyan öncü bir âlimdir. Mesîle şehrinde doğduğu, Trablus ve Tilimsan gibi dönemin önemli ilim merkezlerinde yaşadığı bilinen Dâvûdî, fıkıh, hadis ve dil ilimlerinde derin bir vukufiyet kazanmış; Mâlikî mezhebine mensup olmakla birlikte, bazı meselelerde özgün yorumlar ortaya koymuştur. Fâtımî yönetimine karşı doğrudan siyasî bir tavır almak yerine, ilmî üretim yoluyla Sünnî geleneği muhafaza etmeyi tercih etmiştir. Dâvûdî'ye nispet edilen eserler arasında Kitâbü'l-Emvâl günümüze ulaşmış tek çalışmadır. Bunun yanında kaynaklarda zikredilen en-Nasîha adlı eseri, onun hadisleri yalnızca rivayet yönüyle değil, dirâyet ve anlam bağlamlarıyla da ele aldığını göstermektedir. Dâvûdî'nin bu ilmî tavrı, 4. asır şerh geleneğinin öne çıkan özelliği olan metin merkezli açıklamadan ziyade, anlam, bağlam ve muhteva tenkidine dayalı dirâyet yorumunu temsil eder. Tezde, en-Nasîha eseri iktibaslar üzerinden incelenmiş, Dâvûdî'nin hadisleri şerh ederken kullandığı yöntem sistematik biçimde ortaya konulmuştur. Onun yaklaşımı hem sened incelemesi hem de metin değerlendirmesi bakımından, şerh geleneği içerisinde eleştirel ve bütüncül bir metot geliştirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Dâvûdî'nin en-Nasîha adlı eserinin, Mağribî hadis şerhçiliğinde rivayet ile dirâyeti mezcetme çabalarının erken bir örneği olduğunu ortaya koymaktadır. Dâvûdî, böylece hadis şerhini yalnızca açıklama değil, yorumlama, eleştirme ve sistemleştirme faaliyeti olarak ele alan özgün bir yaklaşım geliştirmiş; sonraki muhaddisler üzerinde kalıcı bir ilmî etki bırakmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the scholarly personality and hadith commentary of Abū Ja'far Aḥmad b. Nasr al-Dāwūdī (d. 402/1011), one of the distinguished Mālikī scholars who lived in the Maghrib region during the 4th/10th century. Al-Dāwūdī was a pioneering figure who preserved the Sunnī-Mālikī identity through his intellectual activities in a period marked by political instability, during which the Fāṭimid rule merged with the Ismāʿīlī doctrine to form a religio-political character. It is known that al-Dāwūdī was born in the city of Masīla and lived in important centers of learning such as Tripoli and Tlemcen, where he attained profound expertise in jurisprudence, hadith, and linguistic sciences. Although affiliated with the Mālikī school, he developed original views on some issues. Instead of adopting a direct political opposition to the Fāṭimid administration, he preferred to preserve the Sunnī tradition through scholarly production. Among the works attributed to al-Dāwūdī, Kitāb al-Amwāl is the only one that has survived to the present day. However, his work titled al-Naṣīḥa, mentioned in the sources, demonstrates that he developed a commentary approach that evaluates hadiths not only in terms of transmission (riwāyah) but also in terms of comprehension and meaning (dirāyah). This scholarly attitude represents the interpretive style of the 4th-century commentary tradition, which moved beyond text-centered explanations toward an approach based on meaning, context, and content criticism. In this dissertation, the al-Naṣīḥa was analyzed through available quotations, and al-Dāwūdī's methodology in commenting on hadiths was systematically examined. His approach reveals that he developed a critical and holistic method within the framework of the commentary tradition, both in terms of isnād analysis and textual evaluation. In conclusion, this study demonstrates that al-Dāwūdī's al-Naṣīḥa represents an early example of the efforts in Maghribī hadith scholarship to combine transmission and comprehension. Thus, al-Dāwūdī approached hadith commentary not merely as an act of explanation, but as a process of interpretation, critique, and systematization, establishing an original perspective that left a lasting scholarly influence on subsequent hadith scholars.
Benzer Tezler
- Dokuma kumaşlarda örgü tipinin ham kumaşın boyutları ve geometrik özellikleri üzerindeki etkilerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ÖNDER
- Türkmen şivesinin sentaks bakımından Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
HİMMET BİRAY
- İki katlı pamuk ipliklerinden dokunan kumaşlarda örgüye bağlı olarak maksimum atkı sıklığının değişimi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MELTEM ASLI NARTER
