Çölyak hastalığı olan çocuklarda glütensiz diyet ile beslenme yeterliliğinin değerlendirilmesi
Assessment of nutritional adequacy of a gluten-free diet in children with celiac disease
- Tez No: 989172
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CEYDA TUNA KIRSAÇLIOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, çocuk, glütensiz diyet, beslenme durumu, Celiac disease, child, gluten free diet, nutritional status
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH) olan çocuklarda glütensiz diyetin günlük alınması önerilen besin öğelerini karşılayabilirliğini değerlendirmek ve beslenme durumu üzerine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı ve Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda izlenen 80 çölyak hastalığı olan ve herhangi bir hastalığı bulunmayan 80 sağlıklı çocuk çalışmaya dâhil edildi. Olguların demografik özellikleri, güncel antropometrik ölçümleri yapılarak son üç ay içinde yapılmış olan laboratuvar değerlendirmeleri kaydedildi. Tüm olguların önceden hazırlanmış açıklayıcı ve detaylandırılmış bir form ile üç günlük beslenme günlüğü ile besin alımları değerlendirildi. Her iki grubun besinlenme kayıtları, günlük toplam enerji, makro besin ve mikro besin içeriği açısından hem birbirleri ile hem de yaşa göre günlük alınması önerilen miktarlara göre karşılaştırıldı. Bulgular: Sağlıklı çocuklar ile ÇH olanlar arasında yaş ve cinsiyet açısından fark saptanmadı. Beden kitle indeksi (BKİ) z-skorları ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (p= 0,001). Sağlıklı çocuklarda günlük toplam alınan enerji, yağ miktarı ve yağdan alınan enerji oranı ÇH olanlara göre anlamlı olarak yüksekti (sırasıyla p= 0,007,p= 0,003, p=0,035), vücut ağırlığına göre alınan günlük enerji, protein ve karbonhidrattan gelen enerji oranı arasında fark saptanmadı. Sağlıklı çocuklarda bitkisel protein alımı, ÇH olanlarda ise hayvansal protein alımı anlamlı olarak yüksekti (sırasıyla p= 0,002, p=0,002). Omega-6/Omega-3 oranı ve kolesterol içeriği ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (sırasıyla p=0,035, p=0,004). Günlük enerji alım yeterliliği için değerlendirildiğinde, sağlıklı çocukların % 26,3'ünde, ÇH olanların ise %46,3'ünde önerilen miktardan daha düşük enerji alımı saptandı (p=0,009), makro besinlerin alım yeterliliği açısından fark saptanmadı. Günlük lif alım miktarı açısından gruplar arasında fark olmamasına rağmen, yaşa göre lif gereksinimini karşılama oranı ÇH olanlarda anlamlı olarak düşüktü (p= 0,012). Günlük mikro besin alım yeterliliği için değerlendirildiğinde, ÇH olanlarda E vitamini, B5 vitamini, folik asit, sodyum, fosfor ve iyot alım yetersizliğinin daha sık olduğu belirlendi (sırasıyla p=0,003, p<0,001, p=0,008, p<0.001, p=0,04, p<0.002). Annenin eğitim ve çalışma durumunun besin alım yeterliliği üzerine etkisi her iki grupta da saptanmadı. Her iki grupta enerji ve karbonhidrat alımı, yağ alım yüzdesi ile BKİ z-skoru arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Sağlıklı çocukların protein alımı ile BKİ z-skoru arasında zayıf düzeyde negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (r = −0,244; p = 0,029). Beslenme günlüklerinin değerlendirilmesinde altı (%7,5) çölyak hastasında diyette kaçak olduğu belirlendi. Diyetinde kaçak olmayanlar daha uzun süredir ÇH ile izleniyordu (p=0,038), hasta ve anne yaşı, anne eğitim ve çalışma durumu, evde başka ÇH olması arasında ilişki saptanmadı. Çölyak hastalarında ferritin, B12 vitamini, folik asit ve D vitamini düzeylerinde düşüklük görülme sıklığı sağlıklı gruba göre daha yüksek olsa da, gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05), serum mikro besin düşüklüğü ile ilgili mikro besin alım yetersizliği arasında ilişki saptanmadı (hepsi için p>0,05). Sonuç: Glutensiz diyet çölyak hastalığının tedavisinde temel bir gerekliliktir. Çölyak hastalarının izleminde beslenme günlüğü tutularak hem glütensiz diyette kaçak varlığı, hem de enerji, makro ve mikro besin dengesi açısından yakın izlem yapılması büyüme ve sağlıklı bir yaşam için gereklidir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aimed to evaluate the effect of gluten-free diet on nutritional status of in children with celiac disease (CD) and to determine whether it provides the recommended daily nutrient intakes. Materials and Methods: The study included 80 children with CD and 80 healthy children without any chronic diseases who were followed at the Ankara University Faculty of Medicine, Department of Pediatrics, Division of Pediatric Gastroenterology. Demographic characteristics of the children and the laboratory evaluations within the last three months were recorded, and current anthropometric measurements were performed. Nutritional intake was assessed using a three-day food diary via a pre-prepared, detailed annotative form. The dietary records of both groups were compared with each other and also compared to age-specific recommended daily intakes in terms of total daily energy, macronutrient, and micronutrient content. Results: No significant differences were found between healthy children and those with CD regarding age and gender. Body mass index z-scores were significantly lower in children with CD (p = 0.001). In healthy children, total daily energy intake, fat intake, and the ratio of energy derived from fat were significantly higher than in children with CD (p = 0.007, p = 0.003, and p = 0.035, respectively); however, no differences were found in energy intake per body weight, the energy ratios derived from protein and carbohydrates. Plant-based protein intake was significantly higher in healthy children, whereas animal-based protein intake was significantly higher in children with CD (p = 0.002, p = 0.002, respectively). The omega-6/omega-3 ratio and cholesterol content of diet were significantly lower in children with CD (p = 0.035, p = 0.004, respectively). Regarding the adequacy of daily energy intake, 46.3% of children with CD and 26.3% of healthy children had intakes below the recommended levels (p = 0.009), with no difference observed in macronutrient adequacy. Although there was no difference in the absolute amount of daily fiber intake, children with CD had significantly lower intake for age-specific fiber requirements (p = 0.012). Evaluation of daily micronutrient intake adequacy revealed that deficiencies in vitamin E, vitamin B5, folic acid, sodium, phosphorus, and iodine were more frequent in the CD group (p = 0.003, p < 0.001, p = 0.008, p < 0.001, p = 0.04 and p < 0.002, respectively). Maternal education and employment status had no effect on the adequecy of nutrient intake in either group. There was no significant relation between BMI z-scores of children and total energy intake, carbohydrate intake, percentage of fat intake in either group. A weak negative correlation was observed between protein intake and BMI z-score in healthy children (r = -0.244; p = 0.029). Dietary assessment identified non-compliance in six (7.5%) patients with CD. Compliant patients had a significantly longer duration of follow-up for CD (p = 0.038); no relationship was found with patient or maternal age, maternal education/employment, or the presence of other family members with CD for strict adherence to glüten free diet. Although the prevalence of low ferritin, vitamin B12, folic acid, and vitamin D levels were higher in the CD group, the difference was not statistically significant (p > 0.05), and no correlation was found between serum micronutrient levels and inadequecy of dietary micronutrient intake (p > 0.05 for all). Conclusion: A gluten-free diet is the cornerstone of treatment for celiac disease. In follow-up, utilizing food diaries to monitor both dietary compliance and the balance of energy, macronutrients, and micronutrients is essential for ensuring healthy growth and overall well-being in children with CD.
Benzer Tezler
- Çölyak hastalığı tanılı çocuk olgularda büyümenin ve makro-mikrobesin eksikliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of growth and macro-micronutrient deficiencies in children with celiac disease
ERKAN ÖZERGİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM ÖMÜR ECEVİT
- Çölyak hastalığı olan çocuklarda tanı ve izlemde bağırsak dışı belirti ve bulguların değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
SULTAN ÇAĞLA KILIÇASLAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEYDA TUNA KIRSAÇLIOĞLU
- Çölyak hastalığı olan çocuklarda glütensiz diyete uyumun saptanması ve uyumun önündeki engeller
Determination of gluten-free diet compliance in children with celiac disease and barriers to adherence
SELİN SEVİNÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZARİFE KULOĞLU
- Çölyak hastalığı olan çocuklarda COVID-19 pandemisinin glütensiz diyete uyuma ve antropometrik ölçümlere etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of the COVID-19 pandemic on gluten-free diet compliance and anthropometric measurements in children with celiac disease
YAĞMUR ERKOL YILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
GastroenterolojiAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZARİFE KULOĞLU
- COVID-19 pandemisi sırasında çölyak hastalığı olan çocuklarda glütensiz diyete uyumun değerlendirilmesi
Evaluation of compliance with the gluten-free diet in children with celiac disease during the COVID-19 pandemic
MERVE ERTÜRK BEYTER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıEge ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUNDA ÇETİN