Yargı kararları bağlamında 28 Şubat sürecinde din eğitimi
Religious education during the 28 February process in the context of judicial decisions
- Tez No: 989429
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYHAN ÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Din, Education and Training, Religion
- Anahtar Kelimeler: 28 Şubat süreci, din eğitimi, yargı kararları, laiklik, din ve vicdan özgürlüğü, eğitim hakkı, İmam Hatip Liseleri, katsayı uygulaması, February 28 process, religious education, judicial decisions, secularism, freedom of religion and conscience, right to education, Imam Hatip Schools, coefficient policy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de din eğitimi uzun süredir laiklik anlayışı, din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim hakkının kesiştiği tartışmalı bir alan olarak öne çıkmaktadır. 1990'lı yıllar ve 28 Şubat süreci ise bu tartışmaların en yoğun yaşandığı, devlet-toplum ilişkilerinin yargı kararları üzerinden yeniden kurulduğu bir dönemdir. Bu tez, söz konusu dönemde yargı kararlarının, din eğitimi hakkının kapsamını, kurumsal yapısını ve fiilî uygulama imkânlarını ne yönde şekillendirdiğini incelemektedir. Çalışmada, 1990-2012 yılları aralığında Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin; din eğitimi, zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi, Kur'an kursları, İmam Hatip Liseleri, katsayı uygulaması ve başörtüsü konularındaki içtihatları analiz edilmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışmanın temelini oluşturan birincil kaynaklar (yargı kararları, kanunlar, MGK kararları) ile ikincil literatür, araştırmanın ana problemi ve alt problemleri doğrultusunda analiz edilmiştir. Araştırma neticesinde, 1990-2012 döneminde din eğitimi alanını etkileyen Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve AİHM kararları ile bu kararlarla ilişkili normatif düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde; din eğitimi uyuşmazlıklarının yargı gerekçelerinde laiklik, eğitim birliği, kamu düzeni ve devletin eğitim alanındaki düzenleme/denetim yetkisi gibi kavramlar üzerinden temellendirildiği görülmüştür. Özellikle 28 Şubat sürecinde kurumların statüsü, erişim koşulları ve denetime ilişkin sınırlamaların belirli bir gerekçelendirme dili içinde meşrulaştırıldığı; 2000 sonrasında ise ulusal düzenlemeler ve uluslararası insan hakları standartlarıyla etkileşim içinde bazı başlıklarda farklılaşan değerlendirme ölçütlerinin daha görünür hâle geldiği tespit edilmiştir. Bu çerçevede çalışma, din eğitimi hakkının kapsamı ve fiilî uygulanışının yalnızca mevzuat değişiklikleriyle değil, dönemsel olarak değişebilen yargısal gerekçelendirme kalıplarıyla da ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Religious education in Turkey has long stood out as a contested field at the intersection of the understanding of secularism, freedom of religion and conscience, and the right to education. The 1990s and the February 28 process, in particular, constitute a period in which these debates were experienced most intensely and state-society relations were reconfigured through judicial decisions. This thesis examines how judicial decisions during this period shaped the scope, institutional structure, and de facto possibilities of exercising the right to religious education. Within the 1990-2012 time frame, the study analyzes the case law of the Constitutional Court, the Council of State, and the European Court of Human Rights concerning religious education, the compulsory Religious Culture and Ethics (Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi) course, Qur'an courses, Imam Hatip High Schools, the coefficient (katsayı) policy, and the headscarf. Employing a qualitative research design, the study uses document analysis as the data collection technique. Primary sources forming the backbone of the research (judicial decisions, statutes, and National Security Council decisions) as well as the secondary literature were analyzed in line with the main research problem and sub-problems. As a result of the research, when the decisions of the Constitutional Court, the Council of State and the European Court of Human Rights (ECtHR) affecting the field of religious education in the 1990-2012 period and the normative regulations associated with these decisions are considered together, it has been observed that disputes concerning religious education are grounded in judicial reasoning through concepts such as secularism, unity of education, public order, and the State's regulatory/supervisory authority in the field of education. In particular, during the February 28 process, restrictions relating to the status of institutions, conditions of access, and oversight were legitimized within a specific justificatory discourse; whereas after 2000, it was found that-through the interaction between domestic regulations and international human-rights standards-assessment criteria that differed across certain issues became more visible. Within this framework, the study indicates that the scope and de facto implementation of the right to religious education are shaped not only by legislative changes, but also by patterns of judicial justification that may vary over time.
Benzer Tezler
- Uluslararası Hukuk açısından Ege karasuları sınırlandırması
According to International Law territorial sea delimitation in the Aegean
UĞUR BAYILLIOĞLU
- A new approach to corporate social responsibility: Corporate digital responsibility, analysis of Turkish banking and e-commerce sectors
Kurumsal sosyal sorumluluğa yeni bir yaklaşım: Kurumsal dijital sorumluluk, Türk bankacılık ve e-ticaret sektörlerinin analizi
CEYDA CİHAN AYDOĞDU
Doktora
İngilizce
2024
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU MÜJDE BASKAN KARSAK
- Okul öncesi eğitimde tematik öğretim yaklaşımıyla iklim okuryazarlığı bağlamında iklim değişikliği eğitimi eylem araştırması
Climate change training action research in the context of climate literacy with thematic teaching approach in preschool education
HÜLYA SABANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimÇankırı Karatekin ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN FEYMAN GÖK
- “Kimsenin Müslüman Kadınları”Müslüman kadınların alternatif medya platformları aracılığıyla karşı kamusal alan oluşturmaları: Türkiye ve Almanya örneği
“Nobody's Muslim Women”construction of Muslim women's counter public sphere through alternative media platforms: The case of Turkey and Germany"
SÜMEYRA SOYDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM DANACI YÜCE
- İdari yargıda mahkeme kararlarının uygulanmasının yargı kararları bağlamında incelenmesi
Examination of the implementation of court decisions in administrative jurisdiction in the context of judicial decisions
AHMET HÜSREV VURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukÇankaya ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLHUN AYAYDIN