Kuzey Afrika'da İbâziyye ve Nükkâriyye
Ibāḍiyya and Nukkarīyya in North Africa
- Tez No: 989493
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASİYE TIĞLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma İbâziyye ve Nükkâriyye hizipleşmesinin tarihsel süreç içinde nasıl şekillendiğini ve bu iki mezhebin İslâm tarihindeki özgün konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Kuzey Afrika'da İbâziyye mezhebinin ortaya çıkışı, gelişimi ve Nükkâriyye mezhebi ile olan ilişkileri mercek altına alınmıştır. Nükkâriyye'nin İbâzîyye içindeki konumu, İbâzîyye'nin Kuzey Afrika'daki siyasî, sosyal ve dinî yapısı göz önünde bulundurularak karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, doküman analizi yöntemi kullanılarak İbâziyye'nin Kuzey Afrika'da ortaya çıkışı ve tarihsel serüvenine odaklanılmıştır. Bu kapsamda Rüstemîler Devleti'nin kuruluş, yükseliş ve yıkılış süreçleri ile İbâzî imâmet sisteminin tesisi ve mezhep içi ayrılıkların kökenleri ele alınmıştır. Rüstemîler'in sosyo-politik yapısı ve kültürel ortamının yanı sıra İbâziyye'nin bölgedeki kabilelerle ilişkisi, adalet söylemine dayalı muhalefeti ve dinî yapılanması gibi temel meseleler, birincil kaynaklar referans alınarak incelenmiştir. İkinci bölümde, nitel yöntem kullanılarak İbâziyye'nin fırkalara ayrılma süreci ve İbâzî alt kolları ele alınmıştır. Bu doğrultuda söz konusu fırkaların İbâzî kaynaklardaki ve fırak literatüründeki tanımları ve görüşleri karşılaştırılmış; özellikle Nükkâriyye'nin ortaya çıkışı, isimlendirilmesi, liderleri, fikrî temelleri ve coğrafi açıdan yayıldığı bölgeler üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise, metin analizi ve mukayese yöntemi kullanılarak Nükkâriyye'nin İbâziyye içindeki konumu, söz konusu iki fırkanın itikadî ve siyasî esasları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Tevhid, Allah'ın isim ve sıfatları, halku'l-Kur'an, rü'yetullah gibi temel itikadî konularla birlikte imâmet ve türleri, imamda bulunması gereken vasıflar ve Azzâbe Teşkilatı'nın prensipleri (velâyet, berâet, vukûf) gibi siyasî konular detaylı bir şekilde mukayese edilmiştir. Sonuç olarak, her iki fırkanın İslâm düşünce tarihindeki yeri ve birbirleriyle olan ilişkisi, bu çalışmanın metodolojik çerçevesi içinde yeniden değerlendirilmiş ve bazı bulgulara ulaşılmıştır. İlk olarak İbâziyye'nin kapsayıcı ve kurumsal yaklaşımına mukabil Nükkâriyye'nin doktriner katılığı nedeniyle tarihsel süreç içinde nasıl marjinalleştiğinin altı çizilmiştir. İbâziyye, Rüstemîler döneminde benimsediği ılımlı ve uzlaşmacı siyaset sayesinde, bölgede kalıcı bir dinî-siyasî yapı kurmayı başarabilmiştir. Öte yandan Nükkâriyye'nin imâmet teorisi ve itikadî meselelerde geliştirdiği katı doktrinler, İbâziyye ile yollarının ayrışmasına neden olmuştur. Bununla birlikte Nükkâriyye'nin siyasî krizlerde üstlendiği rol, bölge dengelerini önemli ölçüde etkilemiştir. Son olarak çalışmada, iki fırka arasındaki temel farklılıkların dinî otorite algısı ve siyasî meşruiyet anlayışı temelinde belirginleştiği ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to reveal how the factionalization of Ibāḍiyya and Nukkarīyya sects took shape within the historical process. In this regard, the emergence and development of the Ibāḍiyya madhhab in North Africa, as well as its relations with the Nukkarīyya madhhab, have been examined in detail. The position of Nukkarīyya within Ibāḍiyya has been studied with a comparative approach, taking into account the political, social, and religious structure of Ibāḍiyya in North Africa. In the first chapter, the emergence and historical development of Ibāḍiyya in North Africa were examined. Within this framework, the foundation, rise, and decline of the Rustamids State, along with the establishment of the Ibāḍī imamate system and the origins of intra-sectarian divisions, were analyzed. In addition to the socio-political structure and cultural environment of the Rustamids, fundamental issues such as Ibāḍiyya's relationship with local tribes, its opposition discourse based on justice, and its religious organization were examined with reference to primary sources. In the second chapter, through the use of qualitative methods, the process of division within Ibāḍiyya and its sub-branches were discussed. Accordingly, the definitions and views of these factions in Ibāḍī sources and heresiographical literature were compared. Special emphasis was placed on the emergence of the Nukkarīyya, its nomenclature, leaders, doctrinal foundations, and the geographical regions in which it spread. In the third chapter, by employing textual analysis and the method of comparison, the position of the Nukkarīyya within Ibāḍiyya was analyzed, and the doctrinal and political principles of these two factions were comparatively studied. Fundamental theological issues such as tawḥīd, the names and attributes of God, khalq al-Qurʾān, and ruʾyat Allāh were examined, along with political issues such as the imamate, the qualifications required of an imam, types of imamate and the principles of the ʿAzzāba Organization (walāya, barāʾa, wuquf). As a result, the place of both factions in the history of Islamic thought and their relations with one another were re-evaluated within the methodological framework of this study, leading to several findings. Firstly, it was underlined how Ibāḍiyya, with its inclusive and institutional approach, succeeded in establishing a lasting religious-political structure in the region during the Rustamids period, whereas the Nukkarīyya, due to its doctrinal rigidity, gradually became marginalized throughout history. On the other hand, the strict doctrines developed by the Nukkarīyya concerning the theory of imamate and theological issues led to its separation from Ibāḍiyya. Nevertheless, the role undertaken by the Nukkarīyya during political crises significantly influenced regional balances. Finally, the study demonstrates that the fundamental differences between the two groups become particularly evident in their conceptions of religious authority and political legitimacy.
Benzer Tezler
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
- Bazı introdüksiyon patates populasyonlarında; verim ve verimle ilgili ögeler arasındaki ilişkiler
Başlık çevirisi yok
SEFAİ GENÇ
- İzmir ili dahilinde Turfanda sebze yetiştirmede kullanılan seraların bugünkü durumu
Başlık çevirisi yok
ATİLLA ÇOLAK
- Türkiye'nin ortadoğu ve kuzey Afrika ülkelerine yaptığı canlı hayvan ve et ihracatı
Başlık çevirisi yok
AHMET ALPEREN
