Türkçe dilinde açık uçlu bilgi erişimi için colbert modeli geliştirilmesi
Development of a colbert model for open domain information retrieval in the Turkish language
- Tez No: 989613
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERT BAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Veri Bilimi ve Büyük Veri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Veri Bilimi ve Büyük Veri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gerçekleştirilen tez çalışmasında Türkçe dili için açık alan bilgi erişimi için bağlamsal derin öğrenme modeli geliştirilmesi ve değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bilgi erişiminde derin öğrenme modelleri etkileşim tabanlı, temsil tabanlı ve hibrit olarak üçe ayrılmaktadır. Etkileşim tabanlı modeller yüksek başarı vadetmesine rağmen eğitim için fazla veriye ihtiyaç duymaları ve tahmin yapma hesaplama maliyetinin yüksek olması dezavantajlarına sahiptir. Temsil tabanlı modeller de veri efektif modeller olmamakla birlikte düşük tahmin yapma kompleksliğiyle öne çıkmaktadır. Hem temsil tabanlı modeller hem etkileşim tabanlı modeller eğitim verisinden farklı veri dağılımlarında ciddi başarı kaybı gösterirler. Hibrit yöntemlerden biri olan ColBERT paradigması bu iki yöntemin güçlü yanlarını birleştirerek veri efektif, güçlü genelleme yeteneğine sahip ve ölçeklenebilir tahmin yapma kompleksliğine sahip modeller sunmaktadır. Türkçe dili kaliteli veri bulmanın zor olduğu düşük-kaynak dillerden biri olduğu için model geliştirilmesinde ColBERT paradigması kullanılmıştır. Model eğitimi için sadece açık veri kullanılmasına ve çok düşük ince ayar eğitim maliyeti olmasına rağmen, geliştirilen model çok dilli ColBERT varyantlarını başarı açısından geride bırakmıştır. Tez çalışmasında oluşturulan değerlendirme ve eğitim verisetlerinin açık erişime sunulmasıyla Türkçe bilgi erişiminde ileride yapılacak çalışmalara katkıda bulunmak hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
The thesis study aimed to develop and evaluate a contextual deep learning model for open-domain information retrieval in the Turkish language. Deep learning models in information retrieval are categorized into three types: interaction-based, representation-based, and hybrid. While interaction-based models promise high success, they require large amounts of training data and have high computational costs for inference. Representation-based models, although not data-efficient, stand out with their low inference complexity. Both representation-based and interaction based models suffer significant performance loss when applied to data distributions different from their training data. One hybrid approach, the ColBERT paradigm, combines the strengths of these two methods to offer data-efficient models with strong generalization capabilities and scalable inference complexity. Since Turkish is a low-resource language with limited high-quality data available, the ColBERT paradigm was utilized for model development. Despite using only open data for training and requiring very low fine-tuning costs, the developed model outperformed multilingual ColBERT variants in terms of success. By making the evaluation and training datasets publicly accessible, the thesis study aims to contribute to future research in Turkish information retrieval.
Benzer Tezler
- Batı Avrupa'daki 3. kuşak Türk toplumunun Türkçe kullanımına yönelik bir durum araştırması: Hollanda örneği
A case study about the 3rd generation of Turkish society in West Europe: The case of Netherlands
FEYZA KAPTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPASLAN OKUR
- Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ile Türkiye bursları kapsamında lisansüstü burs alan öğrencilerin almış oldukları eğitimi değerlendirmeye ilişkin görüşleri
The opinions of the students who have received postgraduate scholarships within the scope of Türkiye scholarships with the Presidency of Turks Abroad and Related Communities regarding the evaluation of the education they have received
GKİOULSACH CHATZİSOULEİMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ ÇETİN
- Türkiye'nin ilk Netflix dizisi“Hakan: Muhafız”ile yabancı uyruklu öğrencilere kültür aktarımı
Culture transfer to the foreign students with the first Turkish Netflix TV series“The protector”
ŞULE TUĞÇE ÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT ABDULLAH ARSLAN
- İki dillilik bağlamında İngiltere'de yaşayan Türk çocuklarının ana dili Türkçeyi öğrenme durumları
The learning state of Turkish as mother tongue for Turkish children living in England in bilingualism context
AYDIN BAYAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FAHRİ TEMİZYÜREK
- Türk kökenli öğrencilere yönelik İsveç'te verilen ana dili eğitimine dair öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri
Student, teacher and parental views on mother tongue education in Sweden for Turkish students
NİLGÜN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜLKER ŞEN