Modern zamanlarda geleneksel süreklilik: Hacıbey Cemaati örneği
Persistance of tradition in the modern era: A case study on the Hacibey Community
- Tez No: 990339
- Danışmanlar: PROF. DR. İHSAN TOKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Sosyoloji, Religion, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Din sosyolojisi, Halidi tarikatı, Nakşibendiyye tarikatı, İslami tarikatlar, Religious sociology, Halidi religious order, Nakşibendiyye religious order, Islamic religious orders
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Sosyolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, modern Türkiye'de dinî geleneğin modernleşme karşısında zorunlu olarak dönüşüp dönüşmediği sorusunu, Hacı Hasan Boz Cemaati örneği üzerinden incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, literatürde yaygın biçimde kabul edilen“modernlik=kaçınılmaz dönüşüm/sekülerleşme”ve“modernlikle melezleşme”varsayımlarını, sahadan elde edilen veriler ışığında eleştirel biçimde değerlendirmek ve modern koşullar altında geleneğin süreklilik üretme imkânlarını ortaya koymaktır. Araştırma, bu amacı gerçekleştirmek üzere etnofenomenolojik yöntem çerçevesinde yürütülmüş; cemaat üyelerinin gündelik pratikleri, söylemleri, ahlâkî yönelimleri ve modernlikle kurdukları ilişki biçimleri derinlemesine gözlem ve mülakatlar yoluyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Hacı Hasan Boz Cemaati'nde geleneğin modernlik karşısında kendiliğinden çözülmediğini; aksine bilinçli tercih, ahlâkî disiplin ve zihinsel kararlılık yoluyla sürdürülen stratejik bir süreklilik üretildiğini göstermektedir. Bu sürekliliğin üç temel düzlem üzerinde inşa edildiği tespit edilmiştir: Birincisi, hakikatin tarih-üstü ve değişmez kabul edildiği tasavvufî sâfiyet anlayışı; ikincisi, edep, kanaat, rıza ve ihlas merkezli ahlâkî süreklilik; üçüncüsü ise modernliğin değerlerinden arındırılmış manevî bir mikro-evren kurmaya yönelik sembolik alan inşasıdır. Cemaatin modern dünyanın teknik ve kurumsal araçlarıyla sınırlı ve araçsal bir ilişki kurduğu, buna karşılık modernliğin ontolojik, ahlâkî ve epistemolojik öncüllerine bilinçli bir mesafe koyduğu görülmüştür. Bu mesafe, cemaatte“aktif direniş”,“seçici dışlama”ve“seçici geçirgenlik”pratikleriyle sürdürülen bir süreklilik stratejisi olarak tezahür etmektedir. Çalışma ayrıca cemaatin yalnızca bir inanç topluluğu değil, aynı zamanda statü ve itibarı maddî imkânlardan ziyade manevî ve ahlâkî birikim (kemâlat) üzerinden belirleyen özgün bir kültürel sermaye rejimi ürettiğini ortaya koymaktadır. Bu sermaye rejimi, modern kapitalist başarı ölçütlerine alternatif bir değer düzeni sunmakta ve cemaat üyelerini modern bireycilik ve tüketim merkezli yaşam anlayışına karşı farklı bir ontolojik konuma yerleştirmektedir. Sonuç olarak tez, modernliğe maruz kalmanın zorunlu olarak sekülerleşme, bireyselleşme ya da melezleşme üretmediğini; dinî cemaatlerin modern hayatın içinde, modernliğin ontolojik kabullerini içselleştirmeden, bilinçli ve stratejik biçimde geleneksel süreklilik üretebileceğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye'de din sosyolojisi literatüründe modernlik, gelenek ve dinî cemaat ilişkilerine dair yerleşik kabullerin yeniden düşünülmesine katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis examines the question of whether religious tradition in modern Turkey has necessarily transformed in the face of modernization, using the Hacı Hasan Boz Community as an example. The main aim of the study is to critically evaluate the widely accepted assumptions in the literature that“modernity = inevitable transformation/secularization”and“hybridization with modernity”in light of data obtained from the field, and to reveal the possibilities of tradition producing continuity under modern conditions. To achieve this aim, the research was conducted within the framework of the ethnophenomenological method; the daily practices, discourses, moral orientations, and forms of relationship with modernity of the community members were analyzed through in-depth observation and interviews. The research findings show that in the Hacı Hasan Boz Community, tradition did not spontaneously dissolve in the face of modernity; on the contrary, a strategic continuity was produced through conscious choice, moral discipline, and mental determination. It was determined that this continuity is built on three main levels: Firstly, the Sûfî understanding of purity, where truth is considered ahistorical and immutable; secondly, moral continuity centered on etiquette, contentment, acceptance, and sincerity; The third is the construction of a symbolic space aimed at establishing a spiritual micro-universe purged of the values of modernity. It has been observed that the community establishes a limited and instrumental relationship with the technical and institutional tools of the modern world, while consciously distancing itself from the ontological, moral, and epistemological antecedents of modernity. This distance manifests itself as a continuity strategy maintained through practices of“active resistance,”“selective exclusion,”and“selective permeability”within the community. The study also reveals that the community is not only a religious community but also produces a unique cultural capital regime that determines status and prestige not through material means but through spiritual and moral accumulation (perfection). This capital regime offers an alternative value order to modern capitalist success criteria and places community members in a different ontological position against the modern individualism and consumption-centered understanding of life. In conclusion, the thesis argues that exposure to modernity does not necessarily produce secularization, individualization, or hybridization; This study demonstrates that religious communities can consciously and strategically produce traditional continuity within modern life without internalizing the ontological assumptions of modernity. In this respect, the study contributes to a rethinking of established assumptions about the relationship between modernity, tradition, and religious communities in the literature of the sociology of religion in Turkey.
Benzer Tezler
- Sözlü gelenekten modern masala: Çocuk edebiyatinda masal üzerine halkbilimsel bir inceleme
From oral traditions to modern tale: A folkloric research on tale in children's literature
BERİVAN CAN EMMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHTAR KUTLU
- Beyond the buzzer: A comprehensive validation framework for enhanced auditory feedback in cars
Buzzer'ın ötesinde: Otomobillerde geliştirilmiş işitsel geri bildirim için kapsamlı bir doğrulama çerçevesi
DORUK ÇANKAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Otomotiv Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiElektronik ve Haberleşme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL ÇAKIR
- Assessment of hard tıssue densıty around dental ımplants usıng conventıonal radıographs
Dental implantlar çevresindeki sert doku densitesinin konvensiyonel radyograflar ile incelenmesi
WAEL ALSHAIBANI
Doktora
İngilizce
2010
Diş HekimliğiGazi ÜniversitesiAğız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NUR MOLLAOĞLU
- Lambda 7l биореакторунун иштөө принцибин streptomyces бактериясынын негизинде биопродуктуну өндүрүү үчүн оптималдаштыруу
Lambda 7L biyoreaktörle Streptomyces bakterisine dayalı bir biyoürün üretiminin optimizasyonu
BELEK BAZILBEKOV
Yüksek Lisans
Kırgızca
2022
ZiraatKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TİNATİN DÖÖLÖTKELDİYEVA
- Alanya'nın modern dönem kentleşmesinin süreksizlik, bağlamdan koparma ve düşünümsellik kavramlarıyla irdelenmesi
Investigation of the urbanization of Alanya in the modernperiod with the context of discontinuity, decontextualization and reflexivity
IŞIL GÖKÇE ATAHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkAlanya Hamdullah Emin Paşa ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM ER