Kozmik başlangıcın antropolojisi: Mit, felsefe, din ve bilimde ilksel madde
The anthropology of cosmic origin: Primordial substance in myth, philosophy, religion, and science
- Tez No: 990392
- Danışmanlar: PROF. DR. MELİKE GÖKCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Antropoloji, Türk Dili ve Edebiyatı, Folklore, Anthropology, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, insanlık tarihinin en kadim sorularından biri olan evrenin başlangıcı ve“ilksel madde”meselesini sosyal bilimler perspektifinden ele almaktadır. Çalışmanın çıkış noktası, farklı kültür ve dönemlerde insan zihninin“başlangıç”olgusunu nasıl kavramsallaştırdığı ve ilk varlığı hangi imgelerle açıkladığı sorusudur. Bu amaçla tez dört ana eksende yapılandırılmıştır. İlk bölümde, dünyanın farklı coğrafyalarından seçilmiş yaratılış mitleri üzerinden kozmogoni anlayışları incelenmiş; ilksel su, kaos, toprak, gök veya kozmik yumurta gibi simgesel başlangıç unsurlarının antropolojik anlamı değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, Antik Yunan'dan İslam düşüncesine kadar felsefi gelenekte“arkhe”arayışı ve ilk ilke tartışmaları ele alınmış; maddenin ezeliliği, değişim ve birlik sorunları üzerinden filozofların katkıları analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde, Yahudilik, Hristiyanlık, İslam, Hinduizm ve Budizm'in yaratılış öğretisi incelenmiş; kutsal metinlerdeki kozmogoniler ile ilksel varlık anlayışları karşılaştırmalı bir bakışla tartışılmıştır. Dördüncü bölümde ise modern bilimsel kozmoloji ele alınmış; Big Bang kuramı gibi modeller üzerinden evrenin kökenine dair çağdaş yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Tezin bütününde amaçlanan, ilksel madde meselesi üzerinden insanoğlunun evrenin kökenine bakışını tarihsel ve kültürlerarası düzeyde karşılaştırmalı biçimde ortaya koymaktır. Bu yönüyle çalışma, insan zihninin hayal gücü ile bilimsel düşüncesi arasındaki süreklilik ve kopuşları görünür kılmakta, folklorik, antropolojik ve felsefi bir sentez sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation addresses one of humanity's most ancient questions: the origin of the universe and the problem of“primordial matter,”approached from a social sciences perspective. The starting point of the study is the inquiry into how human thought across different cultures and periods has conceptualized“the beginning”and represented the first existence through various symbolic forms. For this purpose, the dissertation is structured around four main axes. The first chapter examines cosmogonic narratives from diverse world mythologies, analyzing the anthropological meaning of symbolic primordial elements such as water, chaos, earth, sky, or the cosmic egg. The second chapter explores the philosophical quest for the arkhe and the principle of origin, from Ancient Greek thought to Islamic philosophy, focusing on debates over the eternity of matter, change, and unity. The third chapter investigates the doctrines of creation within Judaism, Christianity, Islam, Hinduism, and Buddhism, offering a comparative discussion of cosmogonies and conceptions of primordial being as articulated in sacred texts. The fourth chapter turns to modern scientific cosmology, evaluating contemporary approaches to the universe's origin such as the Big Bang theory, quantum vacuum, entropy, and multiverse models. Overall, the dissertation seeks to reveal, through the lens of primordial matter, how humanity has envisioned the origin of the cosmos in a comparative, historical, and cross-cultural manner. In doing so, it highlights both continuities and ruptures between imagination and scientific reasoning, ultimately offering a folkloric, anthropological, and philosophical synthesis.
Benzer Tezler
- Muhammed Tâhir b. Aşûr'un tefsirinde evrenin başlangıcı ve düzenine dair kozmolojik ayetlerin yorumu
Muhammad Tāhir Ibn ʿAshūr's interpretation of cosmological verses regarding the origin and order of the universe
MÜMİNE ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULAZİZ HATİP
- Yeni medyada mitoloji: (örnek olarak Youtube)
Mythology in new media: (Youtube as an example)
CANAN İYİYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonAtatürk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF YURDİGÜL
- Mevlevi şairlerin mevlevilik unsurları
The Mawlawiya elements in the poems of the mawlawi poets
NECİP FAZIL DURU
Doktora
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMAL KURNAZ
- Late-time cosmological acceleration in f(R,φ,X) gravity
f(R,φ,X) teoride geç-zaman ivmelenmesi
BÜŞRA TERZİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiFizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEŞE ÖZDEMİR
- Yunan mitolojisinde kozmogoni ve yaratılış
Cosmogony and creation in Greek mythology
BETÜL ÇİMEN IŞIKAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ YILDIRIM