Kandıra keten dokumacılığı/Kandıra bezi ve sürdürülebilirliği
Kandıra linen weaving/Kandıra cloth and its sustainability
- Tez No: 990407
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL ARIK
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: El Sanatları, Crafts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anadolu coğrafyasının köklü tekstil geleneklerinden biri olan keten dokumacılığı, tarihsel süreçte, toplumların giyim kültürünü ve estetik anlayışını yansıtan önemli bir kültürel miras öğesi olmuştur. Doğal liflere dayalı geleneksel dokumalar arasında yer alan keten kumaşlar, dayanıklılığı, sağlığa uygunluğu ve çok yönlü kullanım alanları nedeniyle tarih boyunca geniş bir coğrafyada tercih edilmiştir. Anadolu'da keten dokumacılığı, uzun yıllar boyunca tarımından lif üretimine , iplik eğirmesinden ve dokuma aşamalarına kadar bütüncül bir üretim sistemi içerisinde varlığını sürdürülmüştür. Özellikle, bu sistemin önemli merkezlerinden biri de Kandıra yöresidir. Kandıra ilçesinde keten bitkisinden elde edilen liflerden dokunan ve dayanıklılığı ile bilinen Kandıra bezi ilk olarak Romalılar döneminde dokunmaya başlamıştır. Romalıların“Çalı yırtmaz-diken batmaz”diye adlandırılan çift kat dokuma Kandıra bezini yelkenlerde kullandığı ve keten tohumundan elde edilen bezir yağı ile emdirilmiş tahtalarla yapılan gemilerin ise daha dayanıklı olduğu belirtilmiştir. Kandıra bezinin üretiminde kullanılan keten bitkisi , yüzyıllar boyunca ekim alanlarının genişliği ve sunduğu ürün çeşitliliği bakımından Türk tarımı içerisinde önemli bir yere sahip olmuştur. Ayrıca, kırsal kesimde çiftçi yaşamı üzerinde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Ancak günümüzde modern tarım tekniklerinin yeterince uygulanamaması ve üretim süreçlerine entegre edilememesi nedeniyle, keten tarımı geçmişe kıyasla ekonomik değerini büyük ölçüde yitirmiş ve buna bağlı olarak üretim miktarında belirgin bir azalma meydana gelmiştir. Sanayileşme, sentetik liflerin yaygınlaşması ve üretim biçimlerinin değişmesiyle birlikte, pek çok geleneksel el sanatında olduğu gibi Kandıra keten dokumacılığında da üretim azalmış ve unutulma tehlikesi baş göstermiştir. Bu bağlamda, geleneksel yöntemlerin kayıt altına alınması, hammaddeden nihai ürüne kadar olan sürecin teknik analizinin yapılması ve bu sanatın geleceğe aktarılması için sürdürülebilir stratejilerin geliştirilmesi bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu çalışma, Kandıra yöresinde geleneksel keten dokumacılığının tarihsel gelişimini, üretim süreçlerini ve günümüzdeki durumunu inceleyerek, üretim alanının sürdürülebilirliği açısından karşı karşıya bulunduğu sorunları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında keten bitkisinin yetiştirilmesinden lif eldesine, iplik üretiminden dokuma işlemlerine kadar uzanan geleneksel üretim aşamaları teknik ve kültürel boyutlarıyla ele alınmış; müze koleksiyonlarında ve şahıs arşivlerinde bulunan Kandıra Bezi örnekleri üzerinden dokuma yapıları, iplik özellikleri, kompozisyon ve kullanım amaçları irdelenmiştir. Ayrıca yerinde gerçekleştirilen alan araştırmaları, güncel üretim uygulamalarının yerinde incelenmesi ve saptanmasını sağlamıştır. Araştırma bulguları, Kandıra yöresinde keten lifinin üretiminin büyük ölçüde sona erdiğini, iplik temininin dış kaynaklara bağımlı hâle geldiğini ve geleneksel üretim bilgisinin kuşaklar arası aktarımında ciddi kopukluklar yaşandığını göstermektedir. Günümüzde üretilen dokuma örneklerinin, tarihsel Kandıra Bezi dokumalarının teknik ve estetik niteliklerini büyük ölçüde yansıtmadığı da saptanmıştır. Özellikle , üretimin sınırlı sayıda uygulayıcı tarafından, çoğunlukla sembolik düzeyde ve ekonomik karşılığının zayıf bir biçimde alındığı bir sürdürülürlük görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Flax weaving, one of Anatolia's long-established textile traditions, has historically constituted a significant element of cultural heritage and has reflected societies' clothing culture and aesthetic sensibilities. Among traditional woven textiles based on natural fibers, linen fabrics have been preferred across a wide geography throughout history due to their durability, health compatibility, and versatile areas of use. In Anatolia, flax weaving sustained its presence for many years within an integrated production system that encompassed cultivation, fiber production, yarn spinning, and weaving processes. One of the major centers of this system has been the Kandıra region. Kandıra cloth, woven in Kandıra district from fibers obtained from the flax plant and known for its durability, is reported to have been produced as early as the Roman period. It has been stated that Romans used a double-layered Kandıra cloth, referred to as“Çalı yırtmaz, diken batmaz”(meaning resistant to tearing and to thorn puncture), for sails; moreover, ships built with boards impregnated with linseed oil (bezir oil) were considered more durable. The flax plant used in the production of Kandıra cloth occupied an important place in Turkish agriculture for centuries in terms of the extent of its cultivation areas and the diversity of products it provided, and it also played a decisive role in rural farmers' livelihoods. However, today, because modern agricultural techniques have not been sufficiently implemented or integrated into production processes, flax cultivation has largely lost its economic value compared to the past; accordingly, a marked decline in output has occurred. With industrialization, the widespread adoption of synthetic fibers, and changes in modes of production, production in Kandıra flax weaving, like many other traditional crafts, has diminished, and the risk of being forgotten has increased. In this context, it has become necessary to document traditional methods, conduct a technical analysis of the process from raw material to final product, and develop sustainable strategies to transmit this craft to the future. This study aims to examine the historical development, production processes, and current status of traditional flax weaving in the Kandıra region, and to identify the challenges it faces in terms of sustainability. Within the scope of the research, the traditional stages of production, from the cultivation of the flax plant and fiber extraction to yarn production and weaving, are addressed in their technical and cultural dimensions. Weaving structures, yarn characteristics, composition, and intended uses were analyzed through Kandıra cloth samples held in museum collections and private archives. In addition, fieldwork conducted on site enabled the examination and documentation of current production practices. The findings indicate that flax fiber production in the Kandıra region has largely ceased, yarn supply has become dependent on external sources, and serious discontinuities have occurred in the intergenerational transmission of traditional production knowledge. It was also determined that contemporary woven samples do not, to a large extent, reflect the technical and aesthetic qualities of historical Kandıra cloth weavings. In particular, continuity is observed in a form in which production is carried out by a limited number of practitioners, largely at a symbolic level, and with weak economic returns.
Benzer Tezler
- Çocuklardan izole edilen maya suşlarının antifungal duyarlılıklarının farklı yöntemlerle belirlenmesi
Determination of antifungal susceptibility to yeast strains isolated from children by different methods
NECDET ARDA ERDOĞMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MikrobiyolojiErciyes ÜniversitesiTıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE NEDRET KOÇ
- Kocaeli-Kandıra türkmenlerinde (manavlar) geçiş dönemleri (doğum-evlenme-ölüm)
The Transition periods (the birth-the marriage-the death) for the Türkmen peaople in Kandıra-Kocaeli
IŞIL ALTUN
Doktora
Türkçe
2003
Halk Bilimi (Folklor)Sakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜRKER EROĞLU
- Kandıra Türkmen Köylerinde inanışlar
Believes in Kandıra Turkmen Villages
ARZU MERİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Halk Bilimi (Folklor)Sakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. RAİDE SAİD
- Kandıra'da halk mimarisi
Publi̇c architecture in Kandıra
NESİL EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sanat TarihiSelçuk ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAŞİM KARPUZ