Cenâbî Paşa Dîvânı söz dizimi incelemesi
Syntax research of Cenâbî Pasha Dîvân
- Tez No: 990494
- Danışmanlar: PROF. DR. FERİDUN TEKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Giresun Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XVI. yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesinin neredeyse etkisini kaybettiği Osmanlı Türkçesinin yaygınlaştığı ve yeni bir biçime dönüştüğü devirdir. Bu dönemde Türkçe kelimelerin yerini Arapça ve Farsça kelimeler, deyimler, uzun tamlamalar almıştır. Bu dil hususiyetlerinin yanı sıra daha başka dil özelliklerinin de varlığı söz konusudur. Bir dönemin dil özelliklerinin ve cümle yapısının belirlenmesi için o dönemde çeşitli türlerde yazılmış çok sayıda esrin söz dizimi bakımından incelenmesi gerekmektedir. Türkiye Türkçesinin dil bilgisi çalışmalarında, söz dizimi ile ilgili yapılan çalışmalar her ne kadar son zamanlarda artmaya başlasa da diğer gramer çalışmalarına göre sayıca azdır. Ayrıca geçmişten günümüze bu alanda yapılmış çalışmalara bakıldığında çoğunlukla sözdizimi incelemesinde nesir şeklinde yazılmış metinler tercih edilmiştir. Bu çalışmada, XVI. yüzyılda Kanûnî Sultan Süleyman döneminde Enderûn'da yetişmiş; çaşnigirbaşı, imrahorbaşı ve Anadolu beylerbeyi görevinde hizmet etmiş olan Cenâbî Paşa'nın bu dönemde kaleme aldığı Dîvân söz dizimi açısından incelenmiştir. Bu çalışmadaki gaye, Cenâbî Paşa Dîvânı'nı söz dizimi açısından inceleyerek dönemin dil özelliklerine ve çalışma alanıyla ilgili gramer kurallarına klasik şiirde ne derece uyulduğunu tespit etmek, bu alanda yapılmış çalışmaların yelpazesini genişletmek ve bu çalışmalara katkı sağlamaktır. Ayrıca XVI. yüzyılda Bakî, Fuzulî, Zatî gibi edebiyata damgasını vurmuş büyük şairlerin yetişmesi sebebiyle hak ettiği değeri görememiş olan Cenâbî'nin şiirlerindeki şairane üslubuyla ve çağının dil hususiyetlerine hakimiyetiyle aslında nitelikli bir şair olduğuna dikkat çekmektir. Bu çalışma kapsamında Cenâbî Paşa Dîvânı'nın transkripsyonlu metninde yer alan 373 gazel, 4 müfred, 3 tahmis, 2 muhammes ve 2 murabba söz dizimi açısından incelenmiş ve sonuç kısmında değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The 16th century is a period in which Old Anatolian Turkish almost lost its impact, Ottoman Turkish became widespread and transformed into a new form. In this era, Turkish words were replaced by Arabic and Persian words, idioms, and long phrases. In addition to these language issues, there are other characteristics of language as well. To define the language characteristics and sentence structure of a period, it is necessary to examine many works written in various genres of that period in terms of syntax. In grammar studies of Turkey Turkish, although studies on syntax have started to increase recently, they are few compared to other studies on grammar. Correspondingly, when the studies written in this field are examined from the past to the present, the most preferred one is prose in syntax analysis. In this study, The Divan by Cenâbî Pasha who was educated in Enderun during the reign of Suleiman the Magnificent in the 16th century, and served as Imrahorbaşı and Anatolian Governor, was analyzed in terms of syntax. The aim of this study is to examine Cenâbî Pasha's Divan in terms of syntax, to determine to what extent the language characteristics of the period and the grammatical rules related to the field of study are followed in classical poetry, to expand the range of studies in this field and to contribute to these studies. Furthermore, it aims to draw attention that Cenâbî, who was not honored enough due to the great poets who left their marks on literature in the 16th century, such as Bakî, Fuzulî, and Zatî, is, in fact, a qualified poet with his poetic style in his poems and his mastership of the language characteristics of his age. Within the scope of this study, 373 ghazals, 4 müfred, 3 tahmis, 2 muhammes, and 2 murabba in the transcripted text of Divan by Cenâbî Pasha are examined in terms of syntax and the findings are evaluated in the conclusions part.
Benzer Tezler
- Cenâbî Dîvânı Sözlüğü (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Dictionary of Cenâbî's Divan (Contextual index and functional dictionary)
ŞERMİN BAKA TELLİ
Doktora
Türkçe
2021
DilbilimKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GENCAY ZAVOTÇU
- Cenabi Paşa ve Divanı
Başlık çevirisi yok
SELİM CİHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL YAVUZ
- Cenabi Paşa, Divan: Hayatı, edebi kişiliği, Divan'ının karşılaştırmalı metni
Başlık çevirisi yok
BEYHAN KESİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZÜLFÜ GÜLER
- Cenâbî Ahmed Paşa'nın hayatı, hayratı ve eserleri
Cenâbî Ahmed Pasha's life, waqfs and works
FATMA ATLIHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
TarihAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÇINAR