Geri Dön

T.C. Yargıtay Ceza Daireleri'nde 2023 yılında karara bağlanan ceza ehliyeti davalarının incelenmesi

Examination of criminal liability cases decided in the Criminal Chambers of the Supreme Court of the Republic of Turkey in 2023

PDF İndir

  1. Tez No: 990511
  2. Yazar: BEYZA BETÜL CENİKLİ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GÜROL CANTÜRK
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Adli Tıp, Forensic Medicine
  6. Anahtar Kelimeler: Adli psikiyatri, Akıl hastalarının cezadan muaf tutulması, Yargıtay, Forensic psychiatry, Insanity defense, Supreme Court
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Adli Tıp Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu çalışmada, T.C. Yargıtay Ceza Daireleri'nde 2023 yılında karara bağlanan ceza ehliyeti davalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Ceza ehliyeti, bireyin işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin değerlendirilmesini içeren, ceza yargılamasında hükme esas teşkil eden temel kavramlardan biridir. Ceza ehliyetine ilişkin bilirkişi raporları, özellikle Yargıtay denetiminde kararların onanması veya bozulmasında belirleyici rol oynamaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Yargıtay'a intikal eden ceza ehliyeti davalarında olguların sosyodemografik özellikleri, suç ve yargılama süreçleri, bilirkişi raporlarının içeriği ve Yargıtay bozma gerekçeleri birlikte değerlendirilerek, uygulamada karşılaşılan sorunların ortaya konulması ve çözüm önerileri geliştirilmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, T.C. Yargıtay Ceza Daireleri'nde 2023 yılı içerisinde karara bağlanan ve ceza ehliyeti yönünden değerlendirme içeren 778 dosyanın retrospektif incelenmesi şeklinde planlanmıştır. Olgulara ait sosyodemografik özellikler (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, çalışma durumu), adli özellikler (suç türü, suç aleti, mağdur–sanık yakınlığı, sabıka durumu), yargısal süreç bilgileri (yerel mahkeme, Yargıtay ceza dairesi, suç tarihi, mahkeme karar tarihi, Yargıtay karar tarihi, bozma durumu ve bozma nedenleri) ile ceza ehliyeti değerlendirmelerine ilişkin veriler (bilirkişi rapor sayısı, raporu düzenleyen kurum, raporu imzalayan hekim sayısı ve uzmanlık alanları, ceza ehliyeti görüşü, ruhsal hastalık tanısı ve gözlem durumu) kayıt altına alınmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için IBM SPSS Statistics 22.0 paket programı ve Office 365 Excel PivotTable eklentisi kullanılmıştır. Kategorik değişkenler sayı ve yüzde ile ifade edilmiş olup, yüzde ve adet dağılımlar pasta diyagramlar, tablolar ve sütun grafiklerle görselleştirilmiştir. Olguların toplulaştırılması ve tablolaştırılmasında PivotTable eklentisi kullanılmıştır. Yine olguların gruplandırılması ve buna yönelik analiz ve yorumlarda SPSS 22.0 programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmada incelenen 778 olgunun %94,2'sini erkekler, %5,8'ini kadınlar oluşturmakta olup, yaş ortalaması 30,66±12,64 yıl olarak saptanmıştır. Olguların %60,7'si bekâr, %28,9'u evli olup; eğitim düzeyi açısından en yüksek oran okuryazar (%26,2) ve ilkokul mezunu (%23,1) bireylerde görülmüştür. Olay tarihindeki çalışma durumu değerlendirildiğinde olguların %44,1'inin çalışmadığı, %37,7'sinin çalıştığı, %12,2'sinin askerlik hizmetini sürdürdüğü belirlenmiştir. Sabıka kaydı bulunan olguların oranı %64,7 olarak saptanmıştır. Suç türleri incelendiğinde, hayata karşı suçların %16,7 ile ilk sırada yer aldığı, bunu cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (%15,4), hürriyete karşı suçlar (%15,4) ve malvarlığına karşı suçların (%13,0) izlediği görülmüştür. İncelenen dosyaların en sık İstanbul (%13,5), İzmir (%7,5) ve Ankara (%6,2) illerinden Yargıtay'a geldiği saptanmıştır. Suç tarihi ile yerel mahkeme karar tarihi arasındaki sürenin %29,8 oranında 3–5 yıl, %28,4 oranında 1–3 yıl olduğu; Yargıtay'a geliş ile karar tarihi arasındaki sürenin ise olguların %23,7'sinde 1–2 yıl arasında olduğu ve ortalama karar süresinin 407 gün olduğu belirlenmiştir. Bilirkişi raporları incelendiğinde, olguların %48,5'inde tek rapor, %19,7'sinde iki rapor ve %9,9'unda üç rapor bulunduğu; raporların en sık Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastaneleri (%25,6) ve Adli Tıp Kurumu (%17,5) tarafından düzenlendiği saptanmıştır. Raporları imzalayan hekimlerin %41,6'sının psikiyatri, %25,8'inin adli tıp uzmanı olduğu görülmüştür. Ceza ehliyeti görüşü bakımından olguların %59,6'sında ceza ehliyeti tam, %14,5'inde TCK 32/1 ve %3,4'ünde TCK 32/2 kapsamında değerlendirme yapılmıştır. Ceza ehliyeti tam olmayan olguların yalnızca %17'sinin gözleme alındığı; bu grupta en sık psikotik bozuklukların (%52,0) saptandığı belirlenmiştir. Yargıtay incelemesi sonucunda olguların %40,7'sinde bozma kararı verildiği, %57,3'ünde bozma olmadığı; bozma nedenlerinin %49,1'inin ceza ehliyeti dışı nedenlerden, %14,6'sının ceza ehliyeti raporunun hiç alınmamış olmasından, %11,5'inin ceza ehliyeti raporu alınması gerekirken alınmamasından ve %9,3'ünün hüküm kurmaya elverişsiz veya eksik raporlardan kaynaklandığı saptanmıştır. Sonuç: Yargıtay Ceza Daireleri'nde incelenen ceza ehliyeti davalarında bilirkişi raporlarının içeriği, yöntemi ve gerekçelendirilmesinin kararlar üzerinde belirleyici olduğu; raporların standart, açık ve denetime elverişli biçimde hazırlanmasının yargılamanın etkinliği ve adil karar verilmesi açısından büyük önem taşıdığı kanaatine varılmıştır. Ceza ehliyeti raporlarının Yargıtay bozma gerekçelerinde vurgulanan hususlar gözetilerek düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Özet (Çeviri)

Objective: The aim of this study was to examine criminal responsibility cases adjudicated by the Criminal Chambers of the Turkish Court of Cassation in 2023. Criminal responsibility is a fundamental concept in criminal proceedings, encompassing the assessment of an individual's capacity to comprehend the legal meaning and consequences of the act committed and to control and direct their behavior accordingly. Expert reports on criminal responsibility play a decisive role, particularly in the Court of Cassation's review process, in determining whether judicial decisions are upheld or reversed. In this context, the present study aimed to evaluate, in an integrated manner, the sociodemographic characteristics of the cases, the nature of the offenses and judicial processes, the content of expert reports on criminal responsibility, and the grounds for reversal identified by the Court of Cassation, in order to identify problems encountered in practice and to develop recommendations for improvement. Material and Methods: This study was designed as a retrospective review of 778 cases adjudicated by the Criminal Chambers of the Turkish Court of Cassation in 2023 that included an evaluation of criminal responsibility. Sociodemographic characteristics of the cases (age, sex, marital status, educational level, and employment status), forensic characteristics (type of offense, weapon used, victim–offender relationship, and criminal record), judicial process data (court of first instance, Criminal Chamber of the Court of Cassation, date of the offense, date of the trial court decision, date of the Court of Cassation decision, reversal status, and grounds for reversal), and data related to criminal responsibility evaluations (number of expert reports, institution issuing the report, number of physicians signing the report and their areas of specialization, opinion on criminal responsibility, psychiatric diagnosis, and observation status) were recorded. Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics version 22.0 and the Office 365 Excel PivotTable add-in. Categorical variables were expressed as frequencies and percentages, and percentage and count distributions were visualized using pie charts, tables, and bar graphs. The PivotTable add-in was used for data aggregation and tabulation, and SPSS version 22.0 was also employed for grouping of cases and related analyses and interpretations. Results: Of the 778 cases examined in the study, 94.2% involved male defendants and 5.8% female defendants, with a mean age of 30.66 ± 12.64 years. Regarding marital status, 60.7% of the individuals were single and 28.9% were married. In terms of educational level, the highest proportions consisted of literate individuals (26.2%) and primary school graduates (23.1%). Evaluation of employment status at the time of the offense revealed that 44.1% of the cases were unemployed, 37.7% were employed, and 12.2% were performing compulsory military service. A criminal record was present in 64.7% of the cases. Analysis of offense types showed that crimes against life constituted the largest group (16.7%), followed by crimes against sexual inviolability (15.4%), crimes against liberty (15.4%), and crimes against property (13.0%). The cases most frequently originated from Istanbul (13.5%), İzmir (7.5%), and Ankara (6.2%). The interval between the date of the offense and the decision of the court of first instance was 3–5 years in 29.8% of the cases and 1–3 years in 28.4%. The period between referral to the Court of Cassation and the final decision was 1–2 years in 23.7% of the cases, with a mean adjudication time of 407 days. With respect to expert reports, 48.5% of the cases involved a single report, 19.7% involved two reports, and 9.9% involved three reports. The reports were most frequently issued by psychiatric hospitals (Mental Health and Neurological Diseases Hospitals) (25.6%) and the Council of Forensic Medicine (17.5%). Among the physicians signing the reports, 41.6% were psychiatrists and 25.8% were forensic medicine specialists. Regarding opinions on criminal responsibility, full criminal responsibility was determined in 59.6% of the cases, while evaluations under Article 32/1 and Article 32/2 of the Turkish Penal Code were made in 14.5% and 3.4% of the cases, respectively. Only 17% of the cases with diminished or absent criminal responsibility underwent observation, and psychotic disorders were the most frequently identified psychiatric diagnoses in this group (52.0%). Following review by the Court of Cassation, reversal decisions were issued in 40.7% of the cases, while no reversal was observed in 57.3%. The grounds for reversal included reasons unrelated to criminal responsibility in 49.1% of the cases, failure to obtain an expert report on criminal responsibility in 14.6%, failure to obtain a required criminal responsibility report in 11.5%, and expert reports deemed insufficient or unfit to serve as a basis for judgment in 9.3% of the cases. Conclusion: It was concluded that, in criminal responsibility cases reviewed by the Criminal Chambers of the Court of Cassation, the content, methodology, and justification of expert reports play a decisive role in judicial decisions. Preparing expert reports in a standardized, clear, and reviewable manner is of critical importance for ensuring the efficiency of judicial proceedings and the delivery of fair decisions. Furthermore, it was determined that expert reports on criminal responsibility should be prepared in consideration of the issues emphasized in the grounds for reversal identified by the Court of Cassation.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    667169

    Aile hekimlerinin mesleki faaliyetlerine ilişkin Yargıtay kararları

    Supreme court decisions regarding the professional activities of family physicians

    NEZİHA GÖKKAYA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ TARIK EREN YILMAZ

  2. Tez No

    94232

    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve karşı oylarında Türkiye

    The Statue of Turkey in the judgements and dissenting opinions of the European Court of Human Rights

    HAKAN KARAKUŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2000

    Kamu Yönetimiİstanbul Üniversitesi

    Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. NAZ ÇAVUŞOĞLU

  3. Tez No

    843574

    T.C. Yargıtay Başkanlığı'nda 2016-2022 yılları arasında karara bağlanan tıbbi uygulama hatası (Tıbbi malpraktis) davalarının irdelenmesi

    Examination of medical malpractice cases adjudicated at the supreme court of the republic of Turkey between 2016-2022

    MUSTAFA KAAN KAYA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Adli TıpGaziantep Üniversitesi

    Adli Tıp Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYSUN BARANSEL ISIR

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AKBABA

  4. Tez No

    639401

    T.C. ceza adalet sisteminde uzman görüşünün yeri ve değerlendirilmesi

    Turkey the place and evaluation of expert opinion in the criminal justice system

    AHMET ALİ BEKTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    Adli TıpÜsküdar Üniversitesi

    Adli Bilimler Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. AYLİN YALÇIN SARIBEY

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLFİKAR ÖZKAN

  5. Tez No

    363407

    Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde karşılıksız yararlanma suçu (T.C.K M.163)

    The obtaining services dishonestly under the Turkish Criminal Law

    M.YİĞİT BEZCİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    HukukAkdeniz Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. MEHMET NİHAT KANBUR

Geri Dön