Eğitimde yapay zekâ kullanımı değerlendirme ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Matematik öğretmen adayları perspektifi
Turkish adaptation of artificial intelligence use in education evaluation scale: The perspective of pre-service mathematics teachers
- Tez No: 991251
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYŞE YAVUZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, matematik eğitimi, ölçek uyarlama, geçerlilik, güvenirlik, Artificial intelligence, mathematics education, scale adaptation, validity, reliability
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Matematik Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital teknolojilerdeki hızlı gelişmeler, eğitimde yapay zekâ (YZ) tabanlı sistemlerin kullanımını kaçınılmaz hâle getirmiş ve öğretim süreçlerinde bireyselleştirilmiş öğrenme, otomatik geri bildirim, öğrenci performans analitiği ve öğretim içeriğinin uyarlanması gibi alanlarda belirgin iyileşmeler sağlamıştır. Bu değişim, öğretmenlerin ve özellikle öğretmen adaylarının YZ teknolojilerine ilişkin algılarını, bu teknolojileri kullanma eğilimlerini ve karşılaştıkları zorlukları anlamayı önemli bir araştırma konusu hâline getirmiştir. Bu araştırma, Wardat ve diğerleri (2024) tarafından geliştirilen Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımı Değerlendirme Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmasını, kültürel ve dilsel olarak eşdeğer bir ölçme aracı elde edilmesini ve ölçeğin psikometrik özelliklerinin ayrıntılı biçimde incelenmesini amaçlamaktadır. Uyarlama sürecinde çeviri, çevirilerin sentezi, uzman görüşü, içerik geçerliği, pilot uygulama ve nihai psikometrik analizler sistematik biçimde yürütülmüş; her aşamada maddelerin Türkçe karşılıklarının orijinal anlamını koruyup korumadığı ve kültürel bağlamla uyumlu olup olmadığı titizlikle değerlendirilmiştir. Araştırmanın verileri çevrim içi anket yöntemi ile matematik öğretmen adaylarından toplanmış ve ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun faktör yapısının orijinal yapı ile büyük ölçüde örtüştüğünü, maddelerin anlamlı faktör yüklerine sahip olduğunu ve doğrulayıcı model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Ayrıca iç tutarlılığa ilişkin Cronbach alfa katsayılarının yüksek bulunması, ölçeğin güvenilirliğini desteklemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe versiyonunun matematik öğretmen adaylarının yapay zekâ kullanımına yönelik algılarını ölçmede bilimsel olarak geçerli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma, öğretmen adaylarının YZ teknolojilerine yönelik farkındalıklarını, beklentilerini ve olası endişelerini ortaya koyarak alana hem kuramsal hem de uygulamalı katkılar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, öğretmen yetiştirme programlarında yapay zekâ okuryazarlığının güçlendirilmesi, ders içeriklerinin güncellenmesi, uygulamalı teknoloji eğitimlerinin çeşitlendirilmesi ve eğitim politikalarının bu doğrultuda iyileştirilmesi açısından yol gösterici niteliktedir. Uyarlanan ölçeğin ileride yapılacak deneysel çalışmalar, karşılaştırmalı araştırmalar, geniş ölçekli taramalar ve eğitimde yapay zekâ entegrasyonunu değerlendiren çalışmalarda güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabileceği öngörülmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye'de matematik eğitimi ve eğitim teknolojileri literatürüne önemli bir metodolojik katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Rapid advances in digital technologies have rendered the use of artificial intelligence (AI)–based systems in education inevitable, leading to notable improvements in instructional processes such as personalized learning, automated feedback, student performance analytics, and adaptive instructional content. This transformation has made it a critical research priority to understand teachers'—and particularly pre-service teachers'—perceptions of AI technologies, their willingness to use these tools, and the challenges they encounter in educational contexts. The present study aims to adapt the Artificial Intelligence Use in Education Evaluation Scale, developed by Wardat et al. (2024), into Turkish, to establish a linguistically and culturally equivalent measurement instrument, and to examine its psychometric properties in detail. The adaptation process was conducted systematically and included translation, synthesis of translations, expert review, content validity assessment, pilot testing, and final psychometric analyses. At each stage, careful attention was paid to ensuring that the Turkish items accurately reflected the original meanings and were appropriate for the cultural context. Data were collected from pre-service mathematics teachers using an online survey method. To examine the structural validity of the scale, both exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were performed. The results indicated that the factor structure of the Turkish version largely corresponded to the original model, that the items exhibited statistically meaningful factor loadings, and that the confirmatory model fit indices were within acceptable thresholds. Furthermore, the high Cronbach's alpha coefficients demonstrated strong internal consistency, providing robust evidence for the reliability of the scale. Overall, these findings confirm that the Turkish version of the scale is a scientifically valid and reliable instrument for assessing pre-service mathematics teachers' perceptions of AI use in education. By elucidating teacher candidates' awareness, expectations, and potential concerns regarding AI technologies, this study offers both theoretical and practical contributions to the field. The findings provide valuable guidance for strengthening AI literacy within teacher education programs, updating curricula, diversifying practice-oriented technology training, and informing educational policies aligned with emerging digital transformations. The adapted scale is expected to serve as a reliable measurement tool in future experimental studies, comparative research, large-scale surveys, and investigations evaluating AI integration in educational settings. In this respect, the study makes a significant methodological contribution to the literature on mathematics education and educational technologies in Türkiye.
Benzer Tezler
- Oyunlaştırma yöntemlerinin matematik eğitimindeki etkisi; Unıty tabanlı bir eğitim uygulaması üzerine deneysel bir çalışma
The effect of gamification methods in mathematics education; an experimental study on a Unity-based educational application
TANSU ULUSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiBilişim Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ÇALLI
- Taekwondo sporcularının öz yeterlilik ve duygusal zeka düzeylerinin incelenmesi
Examination of self-efficacy and emotional intelligence levels of taekwondo athletes
OSMAN UĞUR KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiSpor Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN YILDIZ
- Öğretmenlerin yapay zekâya bakış açıları ve eğitim ortamlarında kullanım durumlarının incelenmesi
The perspective of teachers on artificial intelligence and its use in educational environments
FERDA BETÜL KARACİF
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKİF OCAK
- Öğretmenlerin yapay zeka farkındalık düzeylerinin incelenmesi ve eğitim-öğretimde yapay zeka kullanımına ilişkin hizmet içi eğitim: Bir program tasarısı önerisi
An examination of teachers' artificial intelligence awareness levels and an in-service training curriculum on the use of artificial intelligence in education: A curriculum design proposal
ADEM ÖZALTIĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ YAKAR
- Uşak Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin yapay zeka ve sağlıkta yapay zeka kullanımına yönelik hazırlıklı olma düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of Uşak University Medical Faculty students' preparedness for artificial intelligence and its application in healthcare
BEYZA GÜNCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiUşak ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU ESER