Mervânî Emirliği döneminde Arap dili ve edebiyatı
Arabic language and literature during the period of the Marwani Emirate
- Tez No: 991414
- Danışmanlar: PROF. DR. YAKUP CİVELEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Mervânî Emirliği, Abbasiler, Arap dili, Arap edebiyatı, Meyyâfârikîn, Marwani Emirate, Arabic language, Arabic literature, scholarly activities, Mayyâfâriqin
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, X. ve XI. yüzyıllarda Meyyâfârikîn merkezli olarak hüküm süren Mervânî Emirliği döneminde Arap dili ve edebiyatı alanında yürütülen ilmî ve edebî faaliyetleri tarihî, kültürel ve fikrî bağlamda incelemektedir. Araştırmanın amacı, Mervânîlerin egemen oldukları coğrafyada Arapçanın ilmî ve edebî hayat içerisindeki konumunu ortaya koymak ve bu dönemde gelişen dilsel birikimin Arap dili ile edebiyatı tarihine katkılarını belirlemektir. Çalışmada, Mervânîlerin Abbâsî mirasıyla kurdukları ilişki, medreseleşme süreci ve vakıf kütüphanelerinin ilmî hayattaki rolü incelenmiştir. Bu kurumların Arapçanın ilmî ve kültürel bir dil olarak güçlenmesine etkileri analiz edilmiştir. Saray çevresinde düzenlenen ilmî meclisler, medreselerde yürütülen yoğun eğitim faaliyetleri ve emirlik ve vakıf kurumları tarafından desteklenen ilmî merkezler, dönemin ilmî dinamizmini besleyen temel yapılar olarak öne çıkmıştır. Tez, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Mervânîlerin siyasi tarihi, iç ve dış politikaları ile kültürel ve İlmî yapı ele alınmıştır. İkinci bölümde Arap dili çalışmalarına odaklanılmıştır. Nahiv, sarf, lügat ve belâgat gibi disiplinlerdeki çalışmalar, Basra ve Kûfe ekollerinin etkisiyle şekillenen dilbilimsel faaliyetler ile telif ve tasnif süreci ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise edebî faaliyetler değerlendirilmiştir. Kaside, gazel, mersiye ve methiye gibi şiir türleriyle makale, risale ve mektup gibi nesir biçimlerinin gelişimi ele alınmıştır. Sonuç olarak, Mervânî dönemi Arap dili ve edebiyatının bölgesel düzeyde gelişiminde mühim bir aşamayı temsil ettiği düşünülmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönemin ilmî ve edebî mirasını sistematik biçimde inceleyerek İslam düşüncesi ve Arap edebiyatı tarihine yeni bir bakış açısı kazandırmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the scholarly and literary activities conducted in the field of Arabic language and literature during the period of the Marwanid Emirate, which ruled with Meyyāfāriqīn as its center in the tenth and eleventh centuries, within their historical, cultural, and intellectual contexts. The aim of the study is to elucidate the position of Arabic within the scholarly and literary life of the regions under Marwanid rule and to identify the contributions of the linguistic corpus that developed during this period to the history of Arabic language and literature. The research analyzes the Marwanids' engagement with the Abbasid intellectual legacy, the process of institutionalization through madrasas, and the role of endowed libraries (waqf libraries) in scholarly life, assessing how these institutions strengthened Arabic as a language of learning and culture. Scholarly gatherings held at the court, intensive educational activities in madrasas, and intellectual centers supported by the emirate and waqf institutions emerge as the principal structures that sustained the period's intellectual dynamism. The thesis consists of an introduction and three main chapters. The first chapter addresses the political history of the Marwanids, their domestic and foreign policies, and their cultural and scholarly structures. The second chapter focuses on studies of the Arabic language, examining in detail the disciplines of grammar (naḥw), morphology (ṣarf), lexicography, and rhetoric (balāgha), as well as the processes of authorship and classification shaped by the influence of the Basran and Kufan schools. The third chapter evaluates literary activities, discussing the development of poetic genres such as the qaṣīda, ghazal, elegy (marthiya), and panegyric (madīḥ), alongside prose forms including treatises, epistles, and letters. In conclusion, the Marwanid period is considered to represent a significant stage in the regional development of Arabic language and literature. By systematically examining the scholarly and literary heritage of this era, the study aims to offer a new perspective on the history of Islamic thought and Arabic literature.
Benzer Tezler
- Mervânî-Emevî halifelerinin fetih siyaseti ve sonuçları
Conquest politics of Marwanid-Umayyad caliphs
ALİ ÖZTÜRK
- Mervânî devletinin dış siyaseti
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinDicle Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN ACAR
- Mervânî Emiri Nasrüddevle Ahmed ve dönemi
Başlık çevirisi yok
ARAFAT YAZ
Doktora
Türkçe
2019
TarihDicle Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN ACAR
- Selçuklu-Mervanî ilişkileri (429-486/1038-1093)
Seljukids-Marwanids relations (429-486/1038-1093)
MEHTAP BABÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KEMAL TAŞCI
- Kurdên Merwanî dı Tarîxu Meyyafarıqîn a İbnu'l-Ezreq de
İbnu'l-Ezrak'ın Tarihu Meyyafarıkin adlı eserinde Mervani Kürtleri
AHMET EYER
Yüksek Lisans
Kürtçe
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHİRHAN AYDIN