Beyaz Gemi romanının bağlam sözlüğü
The contextual dictionary of the White Ship novel
- Tez No: 991604
- Danışmanlar: PROF. DR. CÜNEYT AKIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kırgız dili ve edebiyatının önemli temsilcilerinden Cengiz Aytmatov'un Beyaz Gemi romanı üzerinden Kırgız Türkçesinin söz varlığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel amacı, Aytmatov'un eserinde kullandığı isim, fiil, söz öbekleri, deyim, ikileme, atasözü, ilişki sözleri, dua ve beddua gibi dil birimlerini hem sözcük hem de söz öbeği düzeyinde analiz ederek, romanın dilsel ve kültürel zenginliğini ortaya koymaktır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Kırgız halkının tarihî gelişimi, Kırgız Türkçesinin yapısı ve Kırgız edebiyatının temel özellikleri ele alınmıştır. Bu bölüm, romanın söz varlığının değerlendirilmesi için gerekli tarihî, kültürel ve dilsel bağlamı sağlamaktadır. İkinci bölümde ise Cengiz Aytmatov'un hayatı ve edebî kişiliği incelenmiş, ardından Beyaz Gemi romanının konusu, teması ve anlatım özellikleri açıklanmıştır. Bu bölüm, yazarın bireysel ve toplumsal deneyimlerinin eserine yansımalarını anlamak açısından önem taşımaktadır. Üçüncü bölüm, romanın söz varlığına odaklanmaktadır. İsimler, fiiller, kalıp sözler, atasözleri, deyimler, ikilemeler, birleşik fiil, ilişki sözleri, dualar ve argo kelimeler hem tek anlamlı hem çok anlamlı biçimde sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Bu analiz, Aytmatov'un eserindeki dilsel çeşitliliği ve kültürel derinliği ortaya koymakta, romanın hem anlam hem de anlatım boyutundaki zenginliğini gözler önüne sermektedir. Dördüncü bölümde ise Beyaz Gemi romanının bağlam sözlüğü oluşturulmuş ve eserdeki kelime ve deyimlerin anlamları, kullanım biçimleri, kullanım sıklıkları ile anlam bağlamları sistematik bir şekilde sunulmuştur. Çalışmanın sonuç kısmında, yapılan analizlerin Kırgız Türkçesi ve edebiyatı açısından önemi vurgulanmış; Aytmatov'un dil kullanımındaki zenginlik, kültürel kodlar ve edebî üslubun incelenmesinin hem dilbilimsel hem de edebiyat eleştirisi açısından değerli bilgiler sunduğu belirtilmiştir. Bu araştırma, Kırgız Türkçesi söz varlığını sistematik bir çerçevede ele almakta ve Aytmatov'un eserlerindeki dilsel ve anlatımsal derinliğin kavranmasına özgün bir katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study investigates the vocabulary of Kyrgyz Turkish through Cengiz Aytmatov's novel The White Ship, one of the notable works of Kyrgyz language and literature. The research aims to identify and analyze a broad range of linguistic units within the novel, including nouns, verbs, idioms, reduplications, proverbs, relational words, blessings, curses, and multi-word expressions. By examining these units at both lexical and phrasal levels, the study seeks to demonstrate the linguistic richness, semantic depth, and cultural reflections embedded in Aytmatov's narrative. The study is structured into four main chapters. The first chapter provides an overview of the historical development of the Kyrgyz people, the structural characteristics of Kyrgyz Turkish, and the fundamental features of Kyrgyz literature, establishing the cultural and linguistic context for the analysis. The second chapter focuses on Cengiz Aytmatov's life and literary identity, and examines the themes, plot structure, symbolic elements, and narrative techniques of The White Ship. This section highlights how Aytmatov's personal experiences and sociocultural background shaped the artistic and linguistic dimensions of the novel. The third chapter presents a detailed analysis of the novel's vocabulary. Linguistic units are classified according to their semantic, morphological, and functional properties, and both monosemous and polysemous uses are examined. The fourth chapter includes a contextual dictionary that outlines the meanings, usage patterns, and narrative functions of the words and expressions found in the text. In conclusion, the study emphasizes the linguistic and cultural significance of Aytmatov's use of Kyrgyz Turkish. The findings reveal that the vocabulary of The White Ship provides valuable insights for linguistic, literary, and cultural studies, offering a deeper understanding of Aytmatov's stylistic and narrative techniques.
Benzer Tezler
- Cengiz Aytmatov'un“Beyaz Gemi”romanındaki halk bilimi unsurlarının kültürü aktarmadaki işlevleri ve toplumsal cinsiyet rolleri
Functions of folklore elements in Cengiz Aytmatov's novel“The White Ship”in cultural transmission and gender roles
KÜRŞAT VARDI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖNÜL REYHANOĞLU
- Türk boğazlarında tehlikeli yük taşıyan gemi trafiği ve denizel çevrenin korunma önlemlerinin incelenmesi
Investigation of the vessels carrying dangerous cargo traffic and marine environmental protection measures in the Turkish straits
BARIŞ TOZAR
Doktora
Türkçe
2008
Denizcilikİstanbul ÜniversitesiDenizel Çevre Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERTUĞRUL DOĞAN
- Sulayman Rıspayev'in sahneye konulmuş çocuk oyunlarının eğitim ve terbiye boyutu üzerine bir inceleme
A research on education and moral dimension of child plays that were staged of Sulaiman Ryspaev
MUHAMMED ALİ İSMAİL FAKİRULLAHOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıFatih ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KALMAMAT KULAMSHAEV
- Beyaz Gemi ve Seyir Dergilerinin sistematik tahlili
Systematic analysis of Beyaz Gemi̇ and Navigation Journals
SEMRA İREZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ TAŞTAN
- Sabahattin Ali'nin“Beyaz Bir Gemi, Portakal, Katil Osman, Böbrek”adlı hikayelerinde kelime grupları
Word groups in Sabahattin Ali's stories called“Beyaz Bir Gemi, Portakal, Katil Osman, Böbrek”
KASIM CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimSiirt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHAP BULAK