Toprak Ana romanının bağlam sözlüğü
Contextual dictionary of the novel Toprak Ana
- Tez No: 991607
- Danışmanlar: PROF. DR. CÜNEYT AKIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kırgız dili ve edebiyatının önde gelen isimlerinden Cengiz Aytmatov'un Toprak Ana romanını temel alarak, eserdeki Kırgız Türkçesi sözcüklerinin kullanım biçimlerini ve anlam yapılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, romanın dilinde yer alan kelime ve ifadeleri bağlamı içinde değerlendirerek Kırgız Türkçesinin söz varlığına ilişkin ayrıntılı ve işlevsel bir bağlam sözlüğü oluşturmaktır. II. Dünya Savaşı yıllarında yazılan Toprak Ana romanında dönemin toplumsal yapısı, insanî duyguları ve kültürel değerleri dili şekillendiren temel unsur hâline gelmiş ve bu durum bağlam sözlüğü hazırlanırken kelimelerin anlam kazanma biçimlerine ve kullanılış özelliklerine açık biçimde yansımıştır. Bu yönüyle roman, dönemin ruhunu ve Kırgız halkının yaşantısını yazarın kalemine yansıttığı biçimiyle güçlü bir edebî metin niteliği taşımaktadır. Birinci bölümde Kırgızların tarihî ve kültürel yapısı, Kırgız Türkçesinin yapısal özellikleri ve Kırgız edebiyatının gelişim süreci ele alınmıştır. Bu bölümde ayrıca Kırgız edebiyatının modernleşme süreci ve Sovyet dönemi edebî koşulları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Cengiz Aytmatov'un hayatı ve edebî kişiliği tanıtılmış; ardından Toprak Ana romanının konusu, olay örgüsü, karakterlerin psikolojik derinlikleri, doğa - insan ilişkileri, emek ve aile temaları, özellikle anne figürünün romandaki önemi ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Bu bölümde romanın dili, dönemin sosyal ve kültürel yapısına bağlı olarak şekillenen kelime ve ifade tercihleri üzerinden değerlendirilmiş ve bu tercihlerin romana dilsel olarak etkili biçimde yansıdığı ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde romanın söz varlığı bağlamsal olarak incelenmiştir. İsimler, fiiller, deyimler, ikilemeler, birleşik fiiller, atasözleri, ilişki sözleri ve dua - beddua ifadeleri, tek anlamlı ve çok anlamlı başlıkları altında sınıflandırılarak incelenmiştir. Her bir kelime grubunun kullanım sıklığı ise ilgili tablolar aracılığıyla sistemli biçimde belirlenmiştir. Dördüncü bölümde Toprak Ana romanı için hazırlanan bağlam sözlüğü alfabetik sırayla düzenlenmiş ve eserde bulunan ögeler, tümce içindeki bağlamına göre kazandığı anlam ile ilgili örnek cümlelerle desteklenmiştir. Çalışma sonucunda, romanda tespit edilen 41 yeni anlam, metne dayalı bağlam sözlüğü oluşturmanın önemini ortaya koymaktadır. Aytmatov'un sözcük seçimi, kültürel göndermeler içeren anlatım stratejileri ve özgün üslubunun incelenmesi, dilbilim çalışmaları ve edebiyat incelemeleri açısından önemli ve nitelikli bulgular sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the usage patterns and semantic structures of Kyrgyz Turkish words in the novel“Mother Earth”by Chingiz Aitmatov, a leading figure in Kyrgyz language and literature. The primary objective of the study is to evaluate the words and expressions in the novel's context and create a detailed and functional context dictionary of Kyrgyz Turkish vocabulary. In the novel“Mother Earth,”written during the war years, the social structure, human emotions, and cultural values of the period became the primary elements shaping the language, and this was clearly reflected in the ways words acquire meaning and their usage during the preparation of the context dictionary. In this respect, the novel is a powerful literary text, reflecting the spirit of the period and the lives of the Kyrgyz people in the author's writing. The first chapter examines the historical and cultural structure of the Kyrgyz people, the structural characteristics of Kyrgyz Turkish, and the development of Kyrgyz literature. This chapter also focuses on the modernization process of Kyrgyz literature and the literary conditions of the Soviet era. Following this, the novel's theme, plot, psychological depths of the characters, nature-human relationships, labor and family themes, and particularly the importance of the mother figure are examined in detail. This chapter evaluates the novel's language through word and expression choices shaped by the social and cultural context of the period, demonstrating the effective linguistic reflection of these choices in the novel. The third chapter examines the novel's vocabulary contextually. Nouns, verbs, idioms, reduplications, compound verbs, proverbs, relationship words, and prayers and imprecations are categorized and examined under univocal and polysemic headings. The frequency of use of each word group is systematically determined using relevant tables. The fourth chapter presents a context dictionary prepared for the novel“Mother Earth”, arranged alphabetically, and supplemented with example sentences that demonstrate the meanings acquired by elements within the context within the sentence. The 41 new meanings identified in the novel demonstrate the importance of creating a text-based context dictionary. Examining Aytmatov's word choice, narrative strategies containing cultural references, and unique style provides important and qualified findings in terms of linguistics studies and literary studies.
Benzer Tezler
- Everything Is Connected? Paranoia in Thomas Pynchon's“The Crying of Lot 49”
Her şey birbirine bağlı mı? Thomas Pynchon'un“The Crying of Lot 49”adlı romanında Paranoya
AHMET KOÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Amerikan Kültürü ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN TOPRAK
- Annie Ernaux'nun“Bir Kadın”ve“Babam”adlı yapıtlarında anne-baba imgesi
The image of mother and father in the novels of Annie Ernaux's“Bi̇r Kadın”and“Babam”
ESMA SÖNMEZ ÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Fransız Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜKREMİN YAMAN
- Nurtured by nature: An ecofeminist reading of Delia Owens' Where the Crawdads Sing
Doğanın yetiştirdiği: Delia Owens'ın Where the Crawdads Sing adlı romanının ekofeminist okuması
SANİYE ÖZGE ÇINAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Amerikan Kültürü ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiAmerikan Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLSEN GÖKÇEN ULUK
- Yaşar Kemal'in romanlarında ağalık kurumu
Squirearchy structure in the novels of Yaşar Kemal
AHMET DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Arel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEYHAN UYGUN AYTEMİZ
- Identity and homeland in Susan Abulhawa's Mornings in Jenin
Susan Abulhawa'nın Mornings in Jenin adlı romanında kimlik ve vatan
SAFAA MADKHANA
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İngiliz Dili ve EdebiyatıAnkara Sosyal Bilimler Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ BARİN AKMAN