Türkçe metinlerde aldatıcı beyan tespitine yönelik doğal dil işleme tabanlı hibrit model geliştirilmesi ve sektörel bir uygulama
Development of a natural language processing based hybrid model for detection of deceptive statements in Turkish texts and a sectoral application
- Tez No: 991674
- Danışmanlar: PROF. DR. YILMAZ GÖKŞEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Bilim ve Teknoloji, Management Information Systems, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Bilişim teknolojisi, Doğal dil işleme, Metin sınıflandırma, Yönetim bilişim sistemleri, Information technology, Natural language processing, Text categorization, Management information systems
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aldatma davranışı insan hayatının her alanında yaygın olarak karşılaşılan ve tespit edilmesi oldukça güç olan bir davranış biçimidir. Teknolojinin hızlı gelişimi aldatma davranışının kitlelere daha kolay ve hızlı bir şekilde etki etme olanağını artırmıştır. Bu durum, aldatma tespiti çalışmalarına olan ilginin artmasına ve bu zorlu görevin daha da önemli bir araştırma konusu haline gelmesine neden olmuştur. Fizyolojik ve sözlü aldatma tespit yöntemleri başta olmak üzere birçok farklı aldatma tespiti yöntemi bulunmaktadır. Aldatıcı ya da bir başka deyişle sahte otel yorumlarının tespiti araştırmacılar tarafından sözlü aldatma tespiti yöntemleriyle sıklıkla ele alınmaktadır. İnsanlar ve işletmeler için maddi ve manevi ciddi sorunlara yol açabilen bu konu özellikle İngilizce literatür için oldukça gelişmiş bir araştırma alanıdır. Ancak Türkçe literatürde aldatma tespiti konusuyla ilgili ciddi bir boşluk bulunmaktadır. Türkçe dilinde bu alanda ortaya koyulmuş veri setleri ve yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Çalışmanın en temel amacı Türkçe otel yorumlarındaki aldatıcı beyanları yüksek güvenilirlik ve doğrulukla tespit edebilecek bir hibrit model ortaya koyulması ve alandaki veri seti eksikliğinin giderilmesidir. Bu amaçlar doğrultusunda, ilk defa, gerçek, sahte ve yapay zeka ile üretilmiş toplamda 4926 yorumdan oluşan bir Türkçe sahte otel yorumları veri seti literatüre kazandırılmıştır. Geleneksel makine öğrenmesi, derin öğrenme, Transformer tabanlı ve hibrit modellerin karşılaştırmalı şekilde analiz edilmesi sonucunda BERTurk + TF-IDF hibrit modeli en başarılı model olarak öne çıkmıştır. Modelin güvenilirliği ve başarısı çeşitli metriklerle kanıtlandıktan sonra, bu teorik bulguların insanlar ve işletmeler için pratik bir değere dönüştürülmesi hedeflenmiştir. En başarılı model ve tasarlanan dinamik ağırlıklı karar iyileştirme katmanı ile bir prototip web uygulaması geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Deceptive behaviour is a form of conduct that is commonly encountered in all areas of human life and is quite difficult to detect. The rapid advancement of technology has increased the ability of deceptive behaviour to influence the masses more easily and quickly. This situation has led to increased interest in deception detection studies and made this challenging task an even more important research topic. There are many different deception detection methods, primarily physiological and verbal methods. The detection of deceptive or, in other words, fake hotel reviews is frequently addressed by researchers using verbal deception detection methods. This issue, which can cause serious material and non-material problems for individuals and businesses, is a highly developed area of research, particularly in English literature. However, there is a significant gap in the Turkish literature regarding deception detection. The datasets and studies in this field in the Turkish language are quite limited. The primary objective of this study is to present a hybrid model capable of detecting deceptive statements in Turkish hotel reviews with high reliability and accuracy and to address the lack of datasets in this field. In line with these objectives, a Turkish fake hotel review dataset consisting of 4926 real, fake, and artificial intelligence-generated reviews has been introduced to the literature for the first time. A comparative analysis of traditional machine learning, deep learning, Transformer-based, and hybrid models revealed that the BERTurk + TF-IDF hybrid model was the most successful. After the model's reliability and success were proven using various metrics, the aim was to transform these theoretical findings into practical value for people and businesses. A prototype web application was developed using the most successful model and the designed dynamic weighted decision improvement layer.
Benzer Tezler
- Türkçe metinlerde kelime kök ve gövdeleri ile ekler arasındaki ilişkinin istatistiksel analizleri
Statistical analysis of relationship between words' roots, stems and suffixes in Turkish texts
MEHMET ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DilbilimMuğla Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BEKİR TANER DİNÇER
- Türkçe metinlerde denetimli ve sözlük tabanlı duygu analizi yaklaşımlarının karşılaştırılması
Comparison of supervised and dictionary based sentiment analysis approaches on Turkish text
BURAK İBRAHİM SEVİNDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HACER KARACAN
- Türkçe metinlerde şartlı rastgele alanlarla varlık ismi tanıma
Named entity recognition by conditional random fields from Turkish informal texts
SERAP ÖZKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolYıldız Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BANU DİRİ
- Türkçe metinlerde duygu analizi
Sentiment analysis in Turkish texts
CUMALİ TÜRKMENOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET CÜNEYD TANTUĞ
- Öğretici metinlerde tanıtsallığın sunumu: Türkçe öğretimine yönelik gözlemler
Evidentiality presentation in the instructive texts: Observation about the Turkish education
ÇAĞRI KAYGISIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiDilbilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSÜN LEYLA UZUN