Geri Dön

Afganistan bankacılık sisteminde dijitalleşme ve finansal performansın çok kriterli karar verme yöntemiyle analizi

Analysis of digitalization and financial performance in the Afghan banking system using a multi-criteria decision-making method"

PDF İndir

  1. Tez No: 991779
  2. Yazar: FARZAD AHMADI
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GÜVEN DELİCE
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Bankacılık, Banking
  6. Anahtar Kelimeler: Dijitalleşme, Çok Kriterli Karar Verme, TODIFFA, MAXC, Banka performans değerlendirmesi, Afganistan bankacılık sektörü, Digitalization, Multi-Criteria Decision Making, TODIFFA, MAXC, Bank performance evaluation, Afghanistan banking sector
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Muhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Afganistan bankacılık sektöründe faaliyet gösteren sekiz bankanın dijitalleşme süreçlerini ve 2020-2024 dönemine ait finansal ve operasyonel performanslarını çok boyutlu ve bütünleşik bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Performans değerlendirmesi için beş ana kategori (fiziksel ve operasyonel kapasite, büyüklük ve finansal güç, gelir ve kârlılık, giderler, finansal oranlar) altında toplam on sekiz kriter belirlenmiştir. Çalışmanın öne çıkan özelliği, dijitalleşmenin bankacılık performansını etkileyen operasyonel dönüşümün önemli bir boyutu olarak ele alınmasıdır. Kart sayısı, ATM sayısı ve POS sayısı gibi dijital bankacılık altyapısıyla ilişkili göstergeler, finansal performans kriterleriyle birlikte değerlendirilmiş; böylece dijitalleşmenin Afganistan bankacılık sektörünün performansına katkısı analiz edilmiştir. Çalışmada belirlenen kriterler üzerinden oluşturulan veri setinin analizi için Bütünleşik Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemi seçilmiştir. Bu yöntemin çerçevesi dört temel aşamadan oluşmaktadır: (i) yıllık karar matrislerinin oluşturulması, (ii) kriter optimizasyon yönlerinin belirlenmesi, (iii) MAXC yöntemi ile kriter ağırlıklarının hesaplanması ve (iv) TODIFFA yöntemi ile bankaların performans sıralamalarının yapılması. Zaman boyutunu açıkça dikkate almak için her yıl için ayrı analizler yapılmış, ayrıca tüm dönemi kapsayan bir birleşik (entegre) performans değerlendirmesi gerçekleştirilmiştir. Birleşik değerlendirme, yıllık normalize matrislerin ortalaması alınarak oluşturulan tek bir matris üzerinden yapılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen ana bulgular dört ana başlıkta toplanabilir: Birincisi, MAXC yöntemi ile hesaplanan kriter ağırlıkları, dönem içinde performans ölçütlerinin öneminin fiziksel kapasite ve büyüklükten kârlılık oranlarına (özellikle Varlık Kârlılığı - ROA ve Özsermaye Kârlılığı - ROE) doğru kaydığını göstermiştir. Birleşik analizde ROA (%22,68) ve ROE (%19,89) en yüksek ağırlıklara sahip kriterler olarak öne çıkmıştır. İkincisi, TODIFFA yöntemi ile elde edilen yıllık sıralamalar, bankaların performanslarında dalgalanmalar olduğunu, ancak Afghan United Bank (AUB) gibi bazı bankaların birden fazla yıl üst sıralarda yer alarak istikrarlı bir performans sergilediğini ortaya koymuştur. Üçüncüsü, beş yıllık dönemi temsil eden birleşik matris üzerinden yapılan entegre performans sıralaması, uzun vadeli ve sürdürülebilir performansı yansıtmaktadır. Bu sıralamaya göre, Afghanistan International Bank (AIB) birinci, (AUB) ikinci ve Ghazanfar Bank (GB) üçüncü sırada yer alırken, The First Micro Finance Bank (FMFB) en düşük performansı gösteren banka olmuştur. Dördüncüsü, yapılan duyarlılık ve tutarlılık analizi sonuçlarıdır. Duyarlılık analizi, kriter ağırlıklarındaki değişikliklere rağmen üst ve alt sıralardaki bankaların konumlarının büyük ölçüde korunduğunu, dolayısıyla TODIFFA yönteminin sağlam (robust) sonuçlar ürettiğini göstermiştir. Ayrıca, TODIFFA ile CoCoSo, TOPSIS, WASPAS ve MARCOS gibi literatürde yaygın olarak kullanılan diğer ÇKKV yöntemleri arasında çok yüksek Spearman korelasyon katsayıları (0.952 ile 1.000 arasında) bulunmuş, yöntemsel tutarlılık kanıtlanmıştır. Sonuç olarak, elde edilen analiz bulguları ışığında bu çalışma bankacılık performans değerlendirmesine üç temel katkı sağlamaktadır: Yöntemsel olarak, TODIFFA yönteminin bu alanda etkin ve güvenilir bir araç olduğu gösterilmiştir. Uygulamalı olarak, yıllık analizlerin ötesine geçerek, uzun dönemli ve daha istikrarlı bir performans görünümü sunan birleşik bir yaklaşım önermiştir. Politik açıdan ise, düzenleyiciler ve banka yöneticileri için performans değerlendirmede sadece büyüklük veya gelir değil, varlık ve özsermaye kârlılığı gibi verimlilik oranlarının kritik önemini ve sürdürülebilir başarı için istikrarın değerini vurgulamaktadır. Çalışma, gelecekte farklı sektörlere, daha geniş kriter setlerine veya gelişmiş bulanık küme uzantıları ile entegre edilmiş TODIFFA uygulamalarına zemin oluşturmaktadır.

Özet (Çeviri)

This study evaluates the financial and operational performance of eight banks operating in the Afghan banking sector for the period 2020-2024 using a multidimensional and integrated approach. A total of 18 criteria were identified across five main categories (Physical and Operational Capacity, Size and Financial Strength, Revenue and Profitability, Expenses, Financial Ratios) for performance evaluation. In this context, the study examines digitalization as a key dimension of the operational transformation affecting banking performance. Indicators related to digital banking infrastructure, such as the number of cards, ATMs, and point-of-sale (POS) terminals, were evaluated together with financial performance criteria. In this way, the role of digitalization within the performance structure of Afghanistan's banking sector was analyzed. The integrated Multi-Criteria Decision Making (MCDM) framework proposed in the study consists of four main stages: (i) creation of annual decision matrices, (ii) determination of criterion optimization directions, (iii) calculation of criterion weights using the MAXC method, and (iv) performance ranking of banks using the TODIFFA method. To explicitly consider the time dimension, separate analyses were conducted for each year, and a combined (integrated) performance evaluation covering the entire period was also carried out. The combined evaluation was performed using a single matrix created by averaging the annual normalized matrices. The main findings can be summarized under four main headings: First, the criterion weights calculated using the MAXC method showed that the importance of performance metrics shifted from physical capacity and size to profitability ratios (especially Return on Assets- ROA and Return on Equity - ROE) during the period. In the combined analysis, ROA (22.68%) and ROE (19.89%) stood out as the criteria with the highest weights. Second, the annual rankings obtained using the TODIFFA method revealed fluctuations in bank performance, but some banks, such as Afghan United Bank (AUB), demonstrated stable performance by ranking highly for multiple years. Third, the integrated performance ranking based on a combined matrix representing a five-year period reflects long-term and sustainable performance. According to this ranking, Afghanistan International Bank (AIB) ranked first, AUB second, and Ghazanfar Bank (GB) third, while The First Micro Finance Bank (FMFB) was the lowest-performing ban. Fourth, there are the results of the sensitivity and consistency analysis. Sensitivity analysis showed that despite changes in criterion weights, the positions of top- and bottom-ranked banks were largely maintained, thus demonstrating that the TODIFFA method produces robust results. Furthermore, very high Spearman correlation coefficients (between 0.952 and 1.000) were found between TODIFFA and other commonly used multi-criteria decision-making methods in the literature, such as CoCoSo, TOPSIS, WASPAS, and MARCOS, proving methodological consistency. In conclusion, this study makes three fundamental contributions to banking performance evaluation: Methodologically, it demonstrates that the TODIFFA method is an effective and reliable tool in this field. Practically, it proposes a unified approach that goes beyond single-year analyses, offering a longer-term and more stable performance view. Policy-wise, it emphasizes the critical importance of efficiency ratios such as return on assets and equity, rather than just size or revenue, for regulators and bank executives in performance evaluation, and highlights the value of stability for sustainable success. This study lays the groundwork for future TODIFFA applications integrated with different country sectors, broader sets of criteria, or advanced fuzzy set extensions.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    382159

    Afganistan bankacılık sektöründe Basel uygulamaları ve etkilerinin incelenmesi

    The assessment of Basel practi̇ces and effects i̇n the Afghani̇stan banki̇ng sector

    JAWİD HUSSAİN NASTOH

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    BankacılıkGazi Üniversitesi

    İşletme Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. EMİNE ÇINA BAL

  2. Tez No

    640476

    حوكمة الرقابة الشرعية في المصارف الإسلامية(أفغانستان أنموذجا)

    İSLAM BANKALARINDA ŞERİ DENETİM YÖNETİMİ (AFGANISTAN ÖRNEĞİ)

    SHARİFULLAH İBRAHİMİ

    Doktora

    Arapça

    Arapça

    2020

    Ekonomiİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    İslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    Assoc. Prof. Dr. ASHRAF MOHAMED MOHAMED DAWABA

  3. Tez No

    947264

    Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)

    Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)

    KADRİ AĞGÜN

    Doktora

    Kırgızca

    Kırgızca

    2016

    TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I Arabaev

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV

  4. Tez No

    130692

    Ortadoğu ülkelerinde bankacılığın yapısı, gelişimi ve kullanılan finansal teknikler

    Structure and development of banking in middle-eastern countries and the financial technics employed there in

    ORUÇ ALKILINÇ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    BankacılıkMarmara Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HASAN SELÇUK

  5. Tez No

    606163

    Impact of reward system on employee's motivation, a case study on Afghanistan Commercial Bank (Acb)

    Ödül sisteminin çalışanların motivasyonu üzerindeki etkisi, Afganistan Ticaret Bankası (Acb) üzerine bir vaka çalışması

    MOHAMMAD MANSOOR MASTOOR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2019

    İşletmeİstanbul Aydın Üniversitesi

    İşletme Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İLKAY KARADUMAN

Geri Dön