Geç Osmanlı Neoklasik üslubu ile Erken Cumhuriyet dönemi birinci ulusal mimarlık akımı arasındaki ilişki
The relationship between the Neoclassical style and the Early Republican period first national architectural movement
- Tez No: 991863
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT NURİ KILAVUZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Sanat Tarihi, Architecture, Art History
- Anahtar Kelimeler: Mimari, Osmanlı Devleti, Neoklasik Üslup, Birinci Ulusal Mimari Akımı, Erken Cumhuriyet Dönemi, Architecture, Ottoman Empire, Neo-Classical Style, First National Architectural Movement, Early Republican Period
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk ve İslam Sanatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı İmparatorluğunun geç döneminde yaşanan toplumsal ve siyasal gelişmeler mimarlık ve sanat alanlarını yönlendiren faktörler olarak ortaya çıkmıştır. 19. Yüzyıldan itibaren devletin yapısındaki kırılmalar, batı ülkeleri ile gelişen sosyal ve siyasal ilişkiler, Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet gibi değişim hareketlerinin toplum üzerindeki etkileri, mimaride de belirginleşmiştir. Bununla birlikte Avrupa'da başlayan milliyetçilik hareketleri, Osmanlı İmparatorluğunun çok uluslu yapısında çözülmelere sebep olmuş, bu husus aynı zamanda sanatsal ve düşünsel ortamda milli kimliğin oluşmasını gündeme getirmiştir. Bu kapsamda, Osmanlı'nın geç döneminde Türkçülük ideolojisi doğrultusunda gelişmeler yaşanmıştır. Mimarlık alanında ise Selçuklu, Klasik Osmanlı, Mimar Sinan dönemi mimarlık ilkelerinin değerlendirildiği Neoklasik üslup, dönemin imar faaliyetlerinde tercih edilmiştir. Cumhuriyet'in ilan edilmesiyle değişen siyasi rejim, milli kimliğin inşa sürecinde mimarlığı belirleyici bir konuma getirmiş; Neoklasik üslubun etkileri Birinci Ulusal Mimarlık akımı kapsamında değerlendirilmiştir. Böylelikle 19. Yüzyılın sonlarından 20. Yüzyıl başlarına kadar ki söz konusu dönemde mimari üslupta devamlılıklar ve kırılmalar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, İstanbul, Ankara, Bursa, İzmir, Konya, Bilecik ve Yalova'daki günümüze ulaşan mimari ürünler analiz edilmiş; Mimar Kemalettin, Vedat Tek, Muzaffer Bey, Arif Hikmet Koyunoğlu gibi dönemin öne çıkan mimarlarının eserleri düşünsel, biçimsel ve simgesel açılardan açıklanmıştır. Böylelikle Osmanlı'nın geç döneminde gelişen Neoklasik üslubun mimari öğelerinin, milli kimliğinin oluşmasında nasıl değerlendirildiği ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında bu uygulamaların hangi doğrultularda sürdürüldüğü ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
In the late period of the Ottoman Empire, social and political developments emerged as influential factors shaping the fields of architecture and art. Beginning in the nineteenth century, structural disruptions within the state, evolving social and political relations with Western countries, and the impacts of reform movements such as the Tanzimat, Islahat, and the Constitutional periods became increasingly visible in architectural production. At the same time, the rise of nationalism in Europe led to fragmentation within the multi-ethnic structure of the Empire, bringing forth the necessity of forming a national identity in the artistic and intellectual spheres. Within this context, movements aligned with the ideology of Turkism gained significance in the late Ottoman period. In the field of architecture, the Neoclassical style—grounded in the principles of Seljuk, Classical Ottoman, and Mimar Sinan traditions—was adopted in various construction activities. Following the proclamation of the Republic, the new political regime positioned architecture as a key instrument in the construction of national identity, and the influences of the Neoclassical style were reevaluated within the framework of the First National Architectural Movement. Thus, continuities and ruptures in architectural style emerged from the late nineteenth century to the early twentieth century. This study analyzes surviving architectural works in Istanbul, Ankara, Bursa, Izmir, Konya, Bilecik, and Yalova, examining the designs of prominent architects of the period—such as Mimar Kemalettin, Vedat Tek, Muzaffer Bey, and Arif Hikmet Koyunoğlu—from intellectual, formal, and symbolic perspectives. Through this analysis, the study reveals how the architectural elements of the Neoclassical style, which developed in the late Ottoman period, contributed to the formation of national identity and in what ways these practices continued during the early years of the Republic.
Benzer Tezler
- Çanakkale ve Balıkesir yöresinde I. Ulusal Mimarlık Akımı
I. National Architectural Movement in Çanakkale and Balıkesir district
ORHAN YABANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
MimarlıkÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALPTEKİN YAVAŞ
- Eugène Emmanuel Biollet-le-duc (1814-1879) ve etkileri
Eugène Emmanuel Viollet-le-duc and his influences
ÇİLER BUKET TOSUN
Doktora
Türkçe
2008
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA SERVET AKPOLAT
- Osmanlı arşiv belgelerinde Teşvikiye Camii
Teşvikiye Mosque in Ottoman archival documents
GİZEM EZGİ ESEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiTürk Sanatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMAN CAN
- Osmanlı Dönemi kâğıt paralarının tezyini açıdan incelenmesi ve yorumlanması
Examination of Ottoman Period paper moneys in terms of decoration
SELAHATTİN GÖRKEM ÇAĞRI DİZDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. MÜNEVVER ÜÇER
- İstanbul'daki batılılaşma dönemi Osmanlı hanedan türbeleri
Ottoman dynasty tombs of the westernization era in İstanbul
AÇELYA ÜMİT EZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURCAN YAZICI METİN