Soğuk Savaş sonrası değişen Arktik güvenliği ve NATO'nun yaklaşımı: Riskler ve zorluklar
Changing Arctic security and NATO's approaches after the Cold War: Risks and challenges
- Tez No: 991883
- Danışmanlar: PROF. DR. DAVUT ATEŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Arktik, NATO, Askeri Güvenlik, Yüksek Kuzey, İklim Değişikliği, Arctic, NATO, Military Security, Hihg North, Climate Change
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Arktik'in Soğuk Savaş sonrası dönemde geçirdiği dönüşümü ve bu dönüşümün NATO'nun güvenlik mimarisi üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Küresel iklim değişikliğinin hızlanması, küreselleşmenin bölgeyi ekonomik ve teknolojik olarak daha erişilebilir kılması ve büyük güçler arasındaki güç geçişinin belirginleşmesi Arktik'in jeopolitik önemini artırmaktadır. Özellikle buz örtüsünün hızla geri çekilmesi, yeni deniz rotalarının açılması ve enerji ile mineral kaynaklarına erişimin kolaylaşması, bölgeyi hem kıyıdaş hem de bölge dışı aktörlerin rekabet alanı haline getirmiştir. Bu süreç NATO'nun Arktik'e yönelik stratejik yaklaşımını yeniden değerlendirmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Arktik'teki çevresel, ekonomik ve jeopolitik dönüşümün NATO açısından ne tür riskler, fırsatlar ve zorunluluklar yarattığını ortaya koymaktır. Bu kapsamda tez iki temel hipoteze dayanmaktadır: (1) Küresel iklim değişikliği, küreselleşme ve güç geçişi süreçlerinin etkisiyle Arktik ve Atlantik arasındaki stratejik ayrım giderek ortadan kalkmakta ve NATO yeni bir tehdit alanıyla karşı karşıya kalmaktadır. (2) Arktik, yirmi birinci yüzyılın ortalarına doğru ABD, Rusya ve Çin arasındaki büyük güç rekabetinin öncelikli sahalarından biri olacaktır. Metodolojik olarak çalışma nitel araştırma yaklaşımını benimsemektedir. NATO'nun stratejik konsept belgeleri, ulusal politika dokümanları, akademik yayınlar, uluslararası örgüt raporları ve istatistiksel veriler kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu dokümanlar üzerinden Arktik güvenliğinin tarihsel evrimi, bölgeyi şekillendiren yapısal dinamikler ve NATO'nun değişen güvenlik anlayışı bütüncül bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Tezin bulguları, Arktik'in artık yalnızca çevresel kırılganlıklarla anılan bir bölge olmaktan çıktığını; aksine askeri kapasite artışı, büyük güç rekabeti, enerji-jeopolitik ilişkileri ve yeni deniz rotalarının yarattığı stratejik fırsatlar nedeniyle İttifak için kritik bir güvenlik alanı haline geldiğini göstermektedir. Özellikle Rusya'nın bölgedeki askeri modernizasyonu, Çin'in yükselen kutup faaliyetleri ve Finlandiya ile İsveç'in NATO üyeliği, Arktik'i İttifak'ın caydırıcılık ve savunma planlamasında merkezi bir konuma taşımıştır. Sonuç olarak çalışma, Arktik'in NATO açısından artan stratejik önemini vurgulamakta; bölgedeki jeopolitik rekabetin yönetilebilmesi için NATO'nun kapsamlı, uyarlanabilir ve çok boyutlu bir bölgesel strateji geliştirmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the transformation of the Arctic region in the post–Cold War era and analyzes how this transformation reshapes NATO's security architecture. Accelerating climate change, the growing economic and technological accessibility brought about by globalization, and the increasingly visible dynamics of great-power transition have elevated the Arctic's geopolitical significance. The rapid retreat of sea ice, the opening of new maritime routes, and easier access to energy and mineral resources have turned the region into a space of intensified competition among both Arctic littoral states and non-Arctic actors. These developments have compelled NATO to reassess its strategic posture toward the High North. The primary aim of this study is to identify the risks, opportunities, and strategic imperatives emerging from the environmental, economic, and geopolitical transformation of the Arctic and to evaluate their implications for NATO. The dissertation is grounded in two main hypotheses: (1) As a result of climate change, globalization, and shifting power balances, the strategic distinction between the Arctic and the Atlantic is diminishing, thereby confronting NATO with a new domain of threats and responsibilities. (2) By the mid-twenty-first century, the Arctic will likely become one of the principal arenas of great-power competition among the United States, Russia, and China. Methodologically, the study employs a qualitative research design. NATO's strategic concept documents, national Arctic policy papers, academic literature, reports by international organizations, and statistical data are systematically analyzed. Through this multi-layered examination, the dissertation traces the historical evolution of Arctic security, identifies the structural dynamics shaping the region, and evaluates NATO's evolving security approach in light of recent geopolitical developments. The findings demonstrate that the Arctic is no longer merely a region defined by environmental vulnerabilities; rather, it has become a critical security arena characterized by military build-up, expanding great-power rivalry, emerging energy-geopolitics linkages, and strategic opportunities associated with new maritime corridors. Russia's military modernization in the region, China's expanding polar activities, and the accession of Finland and Sweden to NATO collectively underline the Arctic's growing centrality in the Alliance's deterrence and defense planning. In conclusion, the study argues that the Arctic's rising geopolitical relevance necessitates a more comprehensive, adaptive, and multidimensional regional strategy for NATO. Managing the region's evolving security landscape will require sustained engagement, enhanced situational awareness, and the development of coherent policies that balance deterrence, diplomacy, and cooperative security mechanisms.
Benzer Tezler
- Soğuk savaş sonrası NATO'nun değişen güvenlik politikalarının Türkiye'ye etkileri
The effects of changing security policies in NATO to Turkey in the period of post cold war
HÜSEYİN EMRE DÜZMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Uluslararası İlişkilerTrakya ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL TURAN
- NATO'nun değişen konsepti
Change of NATO conseption
DERYA GONCA PEKSARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Uluslararası İlişkilerKırıkkale ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ENVER BOZKURT
- Turkish-Russian relations in historical perspective and in new security environment: An approach referenced to NATO entargement
Başlık çevirisi yok
İHSAN BAKAR
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ OKMAN
- Kopenhag Okulu çerçevesinde yeni güvenlik algısının“asker millet”psikolojisine etkisi: Türkiye örneği
The impact of the new security perception on the“soldier-nation”psychology within the framework of the Copenhagen School: The case of Türkiye
HÜSEYİN HALİLOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Siyasal BilimlerÜsküdar ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ ÜLKE KAYNAK
- Transformation of OSCE and its role in European security after cold war
AGİT'in değişimi ve soğuk savaş sonrası Avrupa güvenliğindeki rolü
NESLİGÜL ÖZGEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2002
Uluslararası İlişkilerHacettepe ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İHSAN BAĞIŞ
DR. ÖZLEN KÜNÇEK ÇELEBİ