Hadis literatüründe arkadaşlık ve topluma yansıması
Friendship in hadith literature and its reflection on society
- Tez No: 991994
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH ÜNALAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Arkadaşlık, Ashap, Sahâbe, Hz. Muhammed, Mutlu Hayat, Hadith, Friendship/Ashap, Companions, Prophet Muhammad, Good Life
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Siirt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslâmî öğretiler çerçevesinde arkadaşlık kavramını, özellikle hadis literatürü merkezli ve çok boyutlu bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Arkadaşlık, bireylerin sosyal, duygusal ve manevî yaşamlarında temel bir bağ olarak önemli bir rol üstlenmektedir. İslâm toplumunda ise bu bağ, Kur'ân-ı Kerîm'in rehberliği ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) örnek davranışlarıyla daha derin, kapsamlı ve değerlere dayalı bir nitelik kazanmaktadır. Araştırma, hadislerde arkadaşlık ilişkilerinin ahlâkî, psikolojik ve sosyolojik açısından ele alarak, bu kavramın ferdî gelişim ve içtimaî bütünleşme üzerindeki etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu çerçevede, hadis literatüründe arkadaşlık temasının nasıl işlendiği, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) arkadaşlarıyla ilişkileri ve bu ilişkilerin İslâm toplumunun şekillenmesindeki örneklik rolü detaylı biçimde tahlil edilmiştir. Ayrıca, arkadaşlık kavramının modern ilişki biçimlerine karşı sunduğu ahlâkî ve kültürel alternatifler vurgulanarak, bu değerin İslâm toplumlarının sosyal dokusunu güçlendiren evrensel bir ilke olarak önemi ortaya konmuştur. Çalışmanın giriş bölümünde, araştırmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntemi ve kullanılan kaynaklar tanıtılarak genel çerçevesi belirlenmiştir. Bu bölümde, arkadaşlık kavramının İslâmî perspektiften ele alınmasının gerekliliği vurgulanmakta; çalışmanın, bu alandaki literatür boşluğunu gidermeye yönelik bir katkı sunma amacında olduğu belirtilmektedir. Araştırmanın temel soruları, arkadaşlık olgusunun hadislerdeki yeri, İslâm ahlâkı içerisindeki fonksiyonu ve toplumlar üzerindeki yansımaları etrafında şekillenmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, hadis metinlerinden seçilen örnekler teorik çerçeveler kullanılarak konunun çok yönlü bir şekilde incelenmesi sağlanmıştır. İlk bölümde, arkadaşlık kavramı etimolojik ve kavramsal yönleriyle açıklanmış; farklı türleri, hak ve sorumlulukları ile doğru arkadaş seçiminin bireyin karakter ve manevî gelişimine etkileri ele alınmıştır. Geleneksel arkadaşlık anlayışı ile sosyal medya gibi modern ilişki biçimleri karşılaştırılarak, sadakat, vefa, yardımlaşma ve affedicilik gibi temel değerler çerçevesinde değerlendirme yapılmıştır. İkinci bölümde, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) arkadaşlık anlayışı; cesaret, güven ve fedakârlık gibi değerler ekseninde tahlil edilmiş, hadisler ışığında arkadaşlık ilişkilerinin birey ve toplum üzerindeki etkileri ortaya konmuştur. Sahâbe örnekleri üzerinden erken İslâm toplumunda arkadaşlığın içtimaî dayanışmayı nasıl güçlendirdiği değerlendirilmiştir. Ayrıca arkadaşlığın İslâm ahlâkındaki yeri, psikolojik etkileri ve sosyolojik yansımaları ele alınmıştır. Ferdî düzeyde ahlâkî olgunlaşma ve kendini gerçekleştirme süreçlerindeki rolü, içtimaî düzeyde ise kolektif kimlik ve içtimaî bütünleşmeye katkısı açıklanmıştır. Sosyal medya çağında yüzeysel ilişkilere karşı, İslâmî öğretilerin sunduğu anlamlı ve değer temelli arkadaşlık modeli öne çıkarılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma, hadis literatüründe arkadaşlık kavramının dinî ve ahlâkî temellerini ortaya koyarak, söz konusu anlayışın fert ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkilerini kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Araştırma bulguları, arkadaşlığın yalnızca ferdî bir bağ olmaktan öte, İslâm toplumlarının sosyal ve ahlâkî dokusunu güçlendiren evrensel bir ilke olduğunu ortaya koymaktadır. Sadakat, vefa, dayanışma ve manevî gelişim gibi değerleri merkeze alan bu arkadaşlık modeli, çağdaş dünyada ahlâkî bir alternatif ve içtimaî bir çözüm önerisi olarak dikkat çekmektedir. Elde edilen veriler, arkadaşlık kavramının hem tarihsel hem de güncel İslâm toplumlarındaki yerine dair derinlemesine bir bakış sunarken, bu alandaki ileri araştırmalar için de teorik bir zemin oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the concept of friendship within the framework of Islamic teachings, particularly through a multidimensional approach centered on hadith literature. Friendship plays a fundamental role as a key bond in individuals' social, emotional, and spiritual lives. In Islamic society, this bond acquires a deeper, more comprehensive, and value-based quality through the guidance of the Qur'an and the exemplary behavior of the Prophet Muhammad (peace be upon him). The research aims to reveal the effects of this concept on individual development and social integration by examining friendship relationships in the hadiths from moral, psychological, and sociological perspectives. In this context, how the theme of friendship is addressed in the hadith literature, the Prophet Muhammad's (pbuh) relationships with his friends, and the exemplary role of these relationships in shaping Islamic society have been analyzed in detail. Furthermore, the moral and cultural alternatives offered by the concept of friendship to modern relationship forms are emphasized, highlighting the importance of this value as a universal principle that strengthens the social fabric of Islamic societies. The introduction section of the study outlines the subject, purpose, scope, methodology, and sources used, thereby establishing its general framework. This section emphasizes the necessity of addressing the concept of friendship from an Islamic perspective and states that the study aims to contribute to filling the gap in the literature on this subject. The main questions of the research revolve around the place of friendship in the hadiths, its function within Islamic morality, and its reflections on societies. Conducted using qualitative research methods, the study examines the subject in a multifaceted way using theoretical frameworks based on selected examples from hadith texts. In the first section, the concept of friendship is explained in its etymological and conceptual dimensions; its different types, rights, and responsibilities are discussed, along with the effects of choosing the right friends on an individual's character and spiritual development. Traditional understandings of friendship are compared with modern relationship forms such as social media, and an evaluation is made within the framework of fundamental values such as loyalty, gratitude, mutual aid, and forgiveness. The second chapter analyzes the Prophet Muhammad's (s.a.v.) understanding of friendship based on values such as courage, trust, and self-sacrifice. In light of the hadiths, the effects of friendship relationships on individuals and society are revealed. Using examples from the Sahaba, the chapter evaluates how friendship strengthened social solidarity in early Islamic society. Additionally, the place of friendship in Islamic ethics, its psychological effects, and sociological implications are discussed. Its role in moral maturation and self-actualization at the individual level, and its contribution to collective identity and social integration at the societal level are explained. In the age of social media, the meaningful and value-based model of friendship offered by Islamic teachings is highlighted as a counterpoint to superficial relationships. In conclusion, this study comprehensively analyzes the religious and ethical foundations of the concept of friendship in the hadith literature and its transformative effects on individuals and society. The research findings reveal that friendship is more than just an individual bond; it is a universal principle that strengthens the social and moral fabric of Islamic societies. This model of friendship, which centers on values such as loyalty, fidelity, solidarity, and spiritual development, attracts attention as a moral alternative and a social solution in the contemporary world. The data obtained provides an in-depth look at the place of the concept of friendship in both historical and contemporary Islamic societies, while also laying a theoretical foundation for further research in this field.
Benzer Tezler
- Mültecilik deneyimi, toplumsal cinsiyet ve sanat: Beyrut, Gaziantep, İstanbul örnekleri
Refugee experience, gender and art: Examples from Beirut, Gaziantep, Istanbul
BERRİN YIRTMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiTrakya ÜniversitesiToplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. DENİZ EROĞLU UTKU
- Çend çîrokên herêma şêxan(Metn – analîz )
A few folktales of şêxanli tribe's (Text – analysis )
MEHMET BOZKOYUN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2015
DilbilimBingöl ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMANNULLAH POLAT
- Axel Honneth'in toplum felsefesinde tanınma ve özgürlük
Recognition and freedom in Axel Honneth's social philosophy
DOLUNAY ÇÖREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ULVİ TÜRKBAĞ
- Kadın sığınmaevinde kalan çocuklarla öfke, arkadaşlık ilişkileri, kendini ifade edebilme ve toplu yaşam kuralları konulu grup odaklı sosyal hizmet uygulaması
Social work with group practice on the subject of anger, friendship, self expression and collective life rules with children staying in a women's shelter
BEGÜM TURĞUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sosyal HizmetBaşkent ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNİRE ARZU İÇAĞASIOĞLU ÇOBAN
- The relation between vocabulary learning strategies and foreign language reading anxiety among Turkish EFL learners
Türkiye'de İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime öğrenme stratejileri ile yabancı dilde okuma kaygıları arasındaki ilişki
AYSU BEGÜM KARAGÖL ÖZKUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ