Mahalmi lehçesinin dilbilimsel incelenmesi
A linguistic analysis of the Mahalmi dialect
- Tez No: 992273
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KAYAPINAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Din, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Linguistics, Religion, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgatı, Arap Lehçeleri, Mahalmi Lehçesi, Tur Abdin Arapları, Morfolojik, Arabic Language and Rhetoric, Arabic Dialects, Mahalmi Dialect, Tor Abdin Arabs, Morphological Differences, Linguistics of Arabic Dialects
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arap dilinin, dünyadaki en geniş sözcük dağarcığına ve dilbilgisi kurallarına sahip olduğu, dilbilim camiasında genel kabul görmüş bir görüştür. Günümüzde Arapça, yaklaşık 550 milyon insan tarafından kullanılmakta olup, bunların yaklaşık 300 milyonu tarafından ana dili olarak konuşulmaktadır. Bu yönüyle Arapça, günümüzde en geniş kullanım alanına sahip diller arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Fasih Arapça olarak adlandırılan ve yazı dili olarak kullanılan Arapça, kadîm ve modern olmak üzere yirmi beş ana lehçeden oluşmaktadır. Söz konusu lehçeler, Fasih Arapça ile hem ortak hem de farklı özellikler taşımaktadır. Ancak dünya çapında araştırma ve öğretime konu olan genellikle Fasih Arapça olduğundan, bu dili öğrenen yabancıların Arap dünyasında halk arasında konuşulan lehçeleri anlaması çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Tarihsel olarak kadîm dil araştırmacıları eserlerinde lehçelere yer vermiş olsa da uzun yıllar boyunca pek çok ülkede lehçeler yeterince önemsenmemiştir. XIX. ve XX. yüzyıllarda Oryantalist dilbilimciler tarafından başlatılan lehçe araştırmaları akımı, Arap dünyasındaki araştırmacıların da bu konuya yönelmesine zemin hazırlamıştır. Ancak söz konusu çalışmalar, büyük ölçüde Arap dünyasında yaygın olarak konuşulan halk lehçeleriyle sınırlı kalmıştır. İslamî fetihlerle birlikte geniş coğrafyalara göç eden Araplar, ana dillerini farklı kültürler içinde korumaya çalışmış; ancak bu lehçelerin önemli bir kısmı zamanında yazıya geçirilmemiş, bilimsel olarak araştırılmamış ve çoğu kez kayda değer görülmemiştir. Bu nedenle pek çok lehçe, günümüzde yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu bağlamda, Mezopotamya bölgesine göç eden Arap kabileleri tarafından konuşulan ve günümüze yalnızca sözlü olarak ulaşan Mahalmi lehçesi, özel bir öneme sahiptir. Mahalmi lehçesi, Arap dili ve edebiyatı tarihinde önemli bir yere sahip olan ve edebî çevrelerde tanınan birçok şairin mensubu bulunduğu Tağlib kabilesinin Anadolu'da kalan son temsilcilerine ait bir lehçedir. Yıllar boyunca etnik kimliğini korumak için çaba gösteren Mahalmiler, bulundukları bölgelerde yalnızca ana dillerini konuşmaya ve bu dili gelecek nesillere aktarmaya özen göstermiştir. XXI. yüzyılda Mahalmi lehçesi, Anadolu'da konuşulan diğer Arap lehçeleriyle birlikte sınırlı da olsa çeşitli akademik çalışmalara konu olmuştur. Ancak mevcut araştırmalar, lehçenin Fasih Arapça ile olan yakınlığını ortaya koyma bakımından yetersiz kalmıştır. Arap dünyasından izole bir yaşam süren Mahalmiler, lehçelerinin başka dillerle etkileşim sürecinde içgüdüsel bir koruma eğilimi göstermiş, bu durum lehçelerinin günümüzde konuşulan modern Arap lehçelerine kıyasla özüne daha bağlı kalmasını sağlamıştır. Bu araştırma, Mahalmi lehçesinin peltek ve kalın harflerin telaffuz özellikleri dâhil olmak üzere fonetik, semantik, morfolojik ve sentaks bakımından incelenmesi sonucunda, söz konusu lehçenin Fasih Arapçaya günümüzde konuşulan modern Arap lehçelerinden daha yakın olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, Mahalmi lehçesinin yaşayan Arap lehçeleri arasında hem fasih hem de tarihî köken bakımından en eski lehçelerden biri olabileceğini göstermektedir. Dolayısıyla, Mahalmi lehçesinin Arap dili araştırmalarında hak ettiği değeri görmemesi, nesli tükenmekte olan bir kültürel mirası yok saymaya benzetilebilir. Bu nedenle, bu tezin, kadîm, nadir, eşsiz ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Mahalmi lehçesinin korunmasına ve yaşatılmasına yönelik çalışmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Arabic is widely regarded within the linguistic community as a language possessing one of the richest vocabularies and most extensive grammatical systems in the world. Today, Arabic is used by approximately 550 million people worldwide, around 300 million of whom speak it as their mother tongue. In this respect, Arabic ranks among the most widely used languages globally. Arabic, commonly referred to as Classical (or Standard) Arabic when used as a written language, consists of approximately twenty-five major dialect groups, both ancient and modern. These dialects share certain features with Classical Arabic while also exhibiting notable differences. However, since scholarly research and language instruction worldwide primarily focus on Classical Arabic, learners of Arabic as a foreign language often find it difficult to understand the dialects spoken by the general population across the Arab world. Historically, early linguists did include dialectal data in their works; nevertheless, for many centuries dialects were largely neglected in numerous regions. The movement toward systematic dialect research, initiated by Orientalist linguists in the nineteenth and twentieth centuries, encouraged scholars in the Arab world to turn their attention to this field. However, such studies have largely remained confined to vernacular dialects that are widely spoken in the Arab world. Following the Islamic conquests, Arab tribes migrated across vast geographical areas, striving to preserve their native language within diverse cultural environments. Yet many of these dialects were never recorded in writing, were not subjected to scientific investigation, and were often deemed insignificant. As a result, numerous Arabic dialects today face the risk of extinction. In this context, the Mahalmi dialect, spoken by Arab tribes who migrated to the Mesopotamian region and preserved solely through oral transmission, holds particular significance. The Mahalmi dialect belongs to the last Anatolian representatives of the Taghlib tribe, whose members included many poets well known in the history of Arabic language and literature. Throughout history, the Mahalmis have made deliberate efforts to preserve their ethnic identity, consistently using their mother tongue within their communities and carefully transmitting it to subsequent generations. In the twenty-first century, the Mahalmi dialect—alongside other Arabic dialects spoken in Anatolia—has been the subject of limited academic research. However, existing studies have not sufficiently demonstrated the dialect's closeness to Classical Arabic. Living in relative isolation from the Arab world, the Mahalmis have exhibited an instinctive tendency to protect their dialect from external linguistic influence, resulting in a form that remains more faithful to its original structure when compared to many modern Arabic dialects spoken today. This thesis demonstrates, through a detailed analysis of the Mahalmi dialect's phonetic, semantic, morphological, and syntactic features—including the pronunciation of interdental and emphatic consonants—that the dialect is closer to Classical Arabic than contemporary modern Arabic dialects. The findings suggest that the Mahalmi dialect may be among the oldest living Arabic dialects, both in terms of linguistic authenticity and historical origin. Therefore, the continued neglect of the Mahalmi dialect within Arabic linguistic studies may be likened to disregarding an endangered cultural heritage. Accordingly, this thesis aims to contribute to efforts dedicated to the preservation and revitalization of the Mahalmi dialect, which is ancient, rare, unique, and currently at risk of extinction.
Benzer Tezler
- “Almas Zerriler”kitabı örneğinde Uygur Türkçesinde cümle bilgisi
In the example of“Almas Zerriler”book, syntax of Uighur Turkish"
FATMA YELOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BÜYÜKAKKAŞ
- Mardin ilinde kültürel çekicilikler ve turizm amaçlı kullanım olanakları
Cultural attractions in Mardin province and their usage possibilities for tourism purpose
VEYSİ GÜNAL
- التغير الدلالي للألفاظ العربية في اللهجة المُحَلَّمِية
Muhellami lehçesindeki Arapça kelimelerin anlam değişimi
MARWAH ABBAS ALI AL-SUDANI
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMED TAHA WAHBA RADWAN
- Üveysî Divanı'ndaki gazellerin dil özellikleri (Ses ve şekil bilgisi)
Language characteristics of gazeles in Uveysî Divan(Phonology and morphology)
DEMET KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECAİ KIZILTUNÇ
- 79 numaralı Kütahya şer`iye sicilinin transkripsiyonu ve edisyon kritiği
At The seventynine the register of the religious law of Kütahya
SEVDA NUR YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
TarihDumlupınar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECATİ AKSANYAR