Orman yangınlarında risk değerlendirme ve kaynak optimizasyonu için örnek uygulamalar
Case studies on integrated risk assessment and resource allocation in wildfires
- Tez No: 992593
- Danışmanlar: PROF. DR. TAMER EREN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Bulanık mantık, Hedef programlama, Kaynak tahsisi, Orman yangınları, Tam sayılı programlama, Çok kriterli karar verme, Fuzzy logic, Goal programming, Resources allocation, Forest fires, Integer programming, Multi criteria decision making
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orman yangınları ekosistemler üzerinde yarattığı tahribat, ekonomik kayıplar ve canlı yaşamı üzerindeki tehditleri nedeniyle küresel ölçekte en kritik doğal afetlerden biri olarak kabul edilmektedir. İklim değişikliği ve değişen meteorolojik koşullar, yangınların sıklığını ve şiddetini artırırken, bu durum orman yangınlarıyla mücadelede bilimsel temelli, hızlı ve etkin karar destek sistemlerinin kullanımını zorunlu hale getirmiştir. Türkiye'nin büyük bir bölümü ormanlarla kaplı olması ve bu alanların yangın riskinin yüksek olduğu Akdeniz iklim kuşağında yer alması, yangın öncesi risk değerlendirmesi ve yangın anında kaynakların optimizasyonunu hayati bir konu haline getirmektedir. Orman yangınları yönetimi risk analizi, erken uyarı, hızlı müdahale ve rehabilitasyon süreçlerini kapsayan oldukça karmaşık ve çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Literatür incelendiğinde yangın risk faktörlerinin belirlenmesi ve kaynakların bu risklere göre optimize edilmesi üzerine çalışmalar bulunsa da modern çok ölçütlü karar verme yöntemlerinin optimizasyon modelleriyle entegre edildiği bütüncül yaklaşımlara duyulan ihtiyaç devam etmektedir. Bu tez çalışmasında, orman yangınlarında risk değerlendirme ve kısıtlı kaynakların etkin dağıtımı için kapsamlı bir model önerilmektedir. Çalışma üç temel aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, küresel ölçekte sistematik bir literatür taraması yapılmış ve Türkiye'deki lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi gerçekleştirilerek literatürdeki eğilimler ve boşluklar tespit edilmiştir. İkinci aşamada, yangın riskine etki eden kriterlerin ağırlıklandırılması amacıyla Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP), Analitik Ağ Prosesi (ANP) ile belirsizliği daha iyi yöneten Pisagor Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (PFAHP) ve Küresel Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (SFAHP) yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, düşük nem ve rüzgâr hızının yangın riski üzerindeki en belirleyici faktörler olduğu saptanmıştır. Üçüncü aşamada; Balıkesir'in ilçeleri için Pisagor Bulanık İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Sıralama Tekniği (PFTOPSIS), Muğla ve Kastamonu'nun ilçeleri için ise Küresel Bulanık İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Sıralama Tekniği (SFTOPSIS) yöntemi kullanılarak en riskli bölgeler tespit edilmiştir. Bu analizlerin ardından riskli bulunan Balıkesir ve Muğla illeri için geliştirilen Tam Sayılı Programlama modelleriyle mevcut ekipmanların yangın risk bölgelerine en uygun şekilde atanması sağlanarak ulaşım sürelerinin minimize edilmesi hedeflenmiştir. Kastamonu ili özelinde ise Hedef Programlama yaklaşımı kullanılarak kaynakların ataması analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda önerilen modellerin uygulanmasıyla yangına müdahale sürelerinde iyileşme sağlandığı, kaynakların riskli bölgelere göre dengeli dağıtıldığı ve karar vericiler için uygulanabilir, kanıta dayalı bir yol haritası sunulduğu görülmüştür. Bu tez hem kullanılan yöntemlerin çeşitliliği hem de uygulama alanlarının genişliği ile orman yangınları literatürüne ve operasyonel yönetim süreçlerine önemli bir katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Forest fires are considered one of the most critical natural disasters on a global scale due to the damage they cause to ecosystems, economic losses, and threats to wildlife. Climate change and changing meteorological conditions increase the frequency and intensity of fires, making the use of science-based, rapid, and effective decision support systems essential in combating forest fires. The fact that a large part of Turkey is covered by forests and that these areas are located in the Mediterranean climate zone, where the risk of fire is high, makes pre-fire risk assessment and optimization of resources during a fire a vital issue. Forest fire management is a highly complex and multidimensional structure that encompasses risk analysis, early warning, rapid response, and rehabilitation processes. A review of the literature reveals studies on identifying fire risk factors and optimizing resources according to these risks; however, there is still a need for holistic approaches that integrate modern multi-criteria decision-making methods with optimization models. This thesis proposes a comprehensive model for risk assessment and the effective allocation of limited resources in forest fires. The study consists of three main phases. In the first stage, a systematic literature review was conducted on a global scale, and a bibliometric analysis of postgraduate theses in Turkey was performed to identify trends and gaps in the literature. In the second stage, the Analytic Hierarchy Process (AHP), the Analytic Network Process (ANP), and the Pythagorean Fuzzy Analytic Hierarchy Process (PFAHP) and Spherical Fuzzy Analytic Hierarchy Process (SFAHP) methods, which better manage uncertainty, were used to weight the criteria affecting fire risk. The analyses revealed that low humidity and wind speed are the most decisive factors affecting fire risk. In the third stage, the most risky areas were identified using the Pythagorean Fuzzy Ideal Solution Proximity Sorting Technique (PFTOPSIS) for the districts of Balıkesir and the Spherical Fuzzy Ideal Solution Proximity Sorting Technique (SFTOPSIS) for the districts of Muğla and Kastamonu. Following these analyses, integer programming models were developed for the provinces of Balıkesir and Muğla, which were found to be at risk. These models aimed to minimize transportation times by ensuring that existing equipment was allocated in the most appropriate manner to fire risk areas. In the province of Kastamonu specifically, resource allocation was analyzed using the Target Programming approach. The results of the study show that the implementation of the proposed models improved fire response times, ensured a balanced distribution of resources according to risk areas, and provided decision-makers with a feasible, evidence-based roadmap. This thesis makes a significant contribution to the literature on forest fires and operational management processes, both in terms of the variety of methods used and the breadth of application areas.
Benzer Tezler
- Comprehensive risk mapping and fire station optimization for forest fire management: An application in Antalya
Orman yangını yönetimi için kapsamlı risk haritalama ve yangın istasyonu optimizasyonu: Antalya uygulaması
ZÜHAL ÖZCAN YAVUZ
Doktora
İngilizce
2024
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR KABAK
DR. ÖĞR. ÜYESİ İNCİ ÇAĞLAYAN
- Renewable energy investment decisions under fuzzy uncertainty
Bulanık belirsizlik altında yenilenebilir enerji yatırım kararları
ESRA İLBAHAR
Doktora
İngilizce
2022
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ KAHRAMAN
PROF. DR. SELÇUK ÇEBİ
- Multi criteria decision making approach for the best aircraft model selection for forest firefighting in Türkiye
Türkiye'de orman yangınlarıyla mücadele için en iyi uçak modelinin seçimi için çok kriterli karar verme yaklaşımı
ROBERT MUTABARUKA
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İşletmeTürk Hava Kurumu ÜniversitesiHavacılık Yönetimi Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERİÇ H. GÖKDALAY
- Tıp fakültesi öğrencilerinin meme kanseri hakkındaki bilgi düzeyleri ve tutumları
Knowledge levels and attitudes of medical faculty students about breast cancer
FURKAN URCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSelçuk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR ÜRÜN ÜNAL
- Dayanıklı ve sürdürülebilir kentsel oluşumda yapılı çevrenin önemi ve mimari tasarımın rolü: İzmir örneği
Başlık çevirisi yok
ECE PALAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİHAN DOSTOĞLU