Yetişkinlerde Kronotipin Yeme Farkındalığı, Antropometrik Ölçümler, Biyokimyasal Bulgular ve Beslenme Durumu ile İlişkisinin Değerlendirilmesi
Evaluation of the Relationship Between Chronotype and Mindful Eating, Anthropometric Measurements, Biochemical Findings, and Nutritional Status in Adults
- Tez No: 992663
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE YILDIZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Algılanan esenlik, Dengeli beslenme, Sağlıklı beslenme, Perceived Well-being, Balanced nutrition, Healthy nutrition
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dogu Akdenız Unıversıtesı-Eastern Medıterranean Unıversıty
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, yetişkin bireylerde kronotipin yeme farkındalığı, antropometrik ölçümler, biyokimyasal bulgular ve beslenme durumu ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Aynı zamanda bu çalışmada, Yeme Farkındalığı Davranış Ölçeği'nin (MEBS) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması da gerçekleştirilmiştir. Çalışma üç aşamada yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşamasında İstanbul ilinde yaşayan 18-65 yaş arası 397 yetişkin birey ile MEBS'in Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması yapılmıştır. İkinci ve üçüncü aşamalarda ise İstanbul'da bulunan Yıldız Holding Sağlıklı Yaşam Merkezi'ne başvuran 292 beyaz yaka çalışanı (162 kadın, 130 erkek) ile yürütülmüştür. Katılımcıların demografik özellikleri, antropometrik ölçümleri, beslenme durumları, kronotip özelliklerini belirlemek için Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği, iş stresi düzeylerini değerlendirmek amacıyla İş Stresi Ölçeği ve yeme farkındalığı düzeylerini belirlemek için MEBS uygulanmıştır. Ayrıca rastgele seçilen 94 katılımcıdan (47 sabahçıl, 47 akşamcıl) biyokimyasal parametreler değerlendirilmiştir. MEBS'in geçerlik-güvenirlik analizleri sonucunda ölçeğin dört faktörlü yapısının toplam varyansın %64,01'ini açıkladığı belirlenmiştir. Cronbach alfa katsayısı 0,855 olarak hesaplanmış ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Katılımcıların %18,2'si kesinlikle sabahçıl tip, %32,9'u sabahçıl tipe yakın, %21,9'u ara tip, %18,2'si akşamcıl tipe yakın ve %8,9'u kesinlikle akşamcıl tip olarak sınıflandırılmıştır. Sabahçıl katılımcıların vücut ağırlığı, BKİ, vücut yağ kütlesi ve bel çevresi değerleri akşamcıl katılımcılardan anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0.01). Akşamcıl katılımcıların açlık kan şekeri, trigliserit ve açlık insülin değerleri daha yüksek, HDL kolesterol değerleri ise daha düşük tespit edilmiştir (p<0.05). Sabahçıl katılımcıların günlük enerji, makro ve mikro besin ögesi alımları akşamcıl katılımcılardan düşük, yeme farkındalığı puanları ise daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Kronotip puanları ile yeme farkındalığı arasında pozitif yönlü, güçlü düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (rho=0,611, p<0,001). Sonuç olarak, MEBS'in Türk toplumunda yeme farkındalığını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. Kronotip özelliklerinin antropometrik ölçümler, biyokimyasal parametreler, beslenme durumu ve yeme farkındalığı ile anlamlı ilişkiler gösterdiği saptanmıştır. Akşamcıl kronotipe sahip bireylerin metabolik risk faktörleri açısından daha yüksek risk altında olduğu ve yeme farkındalığı düzeylerinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This research was planned and conducted to evaluate the relationship between chronotype and mindful eating, anthropometric measurements, biochemical findings, and nutritional status in adults. Additionally, the Turkish validity and reliability study of the Mindful Eating Behavior Scale (MEBS) was carried out in this study. The study was conducted in three phases. In the first phase of the research, the Turkish validity-reliability study of MEBS was conducted with 397 adults aged 18-65 years living in Istanbul. In the second and third phases, the study was carried out with 292 white-collar employees (162 women, 130 men) who applied to Yıldız Holding Healthy Life Center in Istanbul. Participants' demographic characteristics, anthropometric measurements, nutritional status were evaluated. The Morningness-Eveningness Questionnaire was used to determine chronotype characteristics, the Job Stress Scale to assess work stress levels, and MEBS to determine mindful eating levels. Additionally, biochemical parameters were evaluated in 94 randomly selected participants (47 morning types, 47 evening types). The validity-reliability analyses of MEBS showed that the four-factor structure of the scale explained 64,01% of the total variance. Cronbach's alpha coefficient was calculated as 0,855, and confirmatory factor analysis results supported the structural validity of the scale. 18,2% of participants were classified as definitely morning type, 32,9% as moderately morning type, 21,9% as intermediate type, 18,2% as moderately evening type, and 8,9% as definitely evening type. Body weight, BMI, body fat mass, and waist circumference values of morning-type participants were significantly lower than evening-type participants (p<0.01). Evening-type participants had higher fasting blood glucose, triglyceride, and fasting insulin levels, while HDL cholesterol levels were lower (p<0.05). Daily energy, macro and micronutrient intakes of morning-type participants were lower than evening-type participants, while mindful eating scores were higher (p<0.05). Chronotype scores showed a strong positive correlation with mindful eating (rho=0.611, p<0.001). In conclusion, MEBS was determined to be a valid and reliable tool for evaluating mindful eating in Turkish society. Chronotype characteristics showed significant relationships with anthropometric measurements, biochemical parameters, nutritional status, and mindful eating. Individuals with evening chronotype were found to be at higher risk in terms of metabolic risk factors and had lower levels of mindful eating.
Benzer Tezler
- Sağlıklı yetişkinlerde kronotip, yeme tutumları ve gözün ön-arka segment bulguları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between chronotype, eating attitudes, and anterior–posterior segment ocular findings in healthy adults
MERT GÖZEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriAfyonkarahisar Sağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÜZER
- Yetişkinlerde kronotipe göre beslenmenin obezite, diyet ve uyku kalitesi ile ilişkisi
The associations of nutrition according to chronotype with obesity, diet and SLEEP quality in adults
YAĞMUR PINAR AKKOYUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÖZDEMİR
- Yetişkinlerde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile yeme tutumları arasındaki ilişkinin klinik, AgRP ve diğer biyokimyasal belirteçlerle incelenmesi
Investigation of the relationship between attention deficit hyperactivity disorder and eating attitudes in adults with clinical, AgRP and other biochemical markers
NİLİFER GÜRBÜZER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriAtatürk ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER AKGÜL CEYHUN
- Aşırı kilolu ve obezite tanılı ergenlerde yeme bağımlılığının kronotip, yavaş bilişsel tempo ve internet bağımlılığı ile ilişkisi
The relationship of food addiction with chronotype, sluggish cognitive tempo and internet addiction in adolescents diagnosed with overweight and obesity
SEVGİ GÖKCÜOĞLU NAKİPOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriDicle ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MASUM ÖZTÜRK
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA SUBAŞI TURGUT
- Zayıflama diyeti ile sirkadiyen gen CLOCK 3111T/C polimorfizmi ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the Relationship between Weight Loss Diet and Circadian Gene CLOCK 3111T/C Polymorphism
HANDE GÜL ULUSOY GEZER
Doktora
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiDiyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU