Üretken yapay zekanın öğrenci katılımı üzerinde etkisi: PICRAT modeli ve medya-yöntem tartışması bağlamında sistematik bir inceleme
The effect of generative artificial intelligence on student engagement: A systematic review in the context of the PICRAT model and the media-method debate
- Tez No: 992720
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA SARITEPECİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, eğitim teknolojileri alanında son yıllarda büyük bir ivme kazanan Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) araçlarının öğrenci katılımı üzerindeki etkileri, Medya-Yöntem tartışması ve PICRAT modeli çerçevesinde sistematik bir bütünlükle incelenmiştir. Araştırmanın odaklandığı temel problem, eğitimde teknoloji entegrasyonunun sıklıkla pedagojik yaklaşımlardan ziyade teknolojik trendlere göre şekillenmesi ve bu durumun, teknolojinin öğrenme süreçlerindeki gerçek etkisinin anlaşılmasını zorlaştırmasıdır. Özellikle öğrenci katılımı gibi çok boyutlu bir yapının, sadece teknolojik bir ürünün sisteme dahil edilmesiyle mi yoksa bu teknolojinin nasıl kullanıldığıyla (yöntem) mı ilişkili olduğunun tespiti, alandaki en kritik ihtiyaçlardan biridir. Bu doğrultuda araştırma, ÜYZ destekli eğitsel müdahalelerin pedagojik temellerini, öğretmenlerin kullanım amaçlarını ve öğrencilerin teknolojiyle etkileşim düzeylerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma yöntemi olarak PRISMA protokolü izlenmiş ve Web of Science ile Scopus veri tabanlarında kapsamlı bir tarama gerçekleştirilmiştir. Dahil etme kriterleri doğrultusunda, 2022 yılı ve sonrasında yayımlanan, İngilizce dilinde yazılmış ve bir eğitsel müdahale içeren toplam 79 makale analize dahil edilmiştir. Elde edilen veriler, araştırmaya özgü geliştirilen sistematik formlar ve PICRAT matrisi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, çalışmaların büyük bir çoğunluğunda (%78.5) ÜYZ kullanımının öğrenci katılımı üzerinde olumlu bir etkisi olduğu göstermektedir. Ancak bu etkinin niteliği, Medya-Yöntem tartışması bağlamında derinlemesine analiz edildiğinde önemli bir ayrım ortaya çıkmıştır. Araştırmanın temel problem durumu olan belirsizliği doğrulayan bir şekilde, literatürdeki mevcut çalışmaların büyük bir bölümünün teknolojiyi pedagojik yöntemden bağımsız bir şekilde ele aldığı tespit edilmiştir. Nitekim incelenen çalışmaların yarısından fazlası (%56.3)“Medya Odaklı”olarak sınıflandırılmış olup, bu araştırmalarda teknoloji öğretim yönteminden bağımsız bir araç olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, öğrenci katılımı üzerindeki etkinin kullanılan araçtan mı yoksa öğretim yönteminden mi kaynaklandığına dair belirsizlikleri derinleştirmektedir. Ayrıca çalışmaların önemli bir kısmında (%45.6) kullanılan pedagojik yaklaşımın açıkça belirtilmemesi de bu tespiti desteklemektedir. PICRAT modeli çerçevesinde yapılan incelemelerde ise müdahalelerin en yoğun olduğu düzeyin“Etkileşimli-Güçlendirme”(I-A) olduğu belirlenmiştir (n=42). Bu veri, ÜYZ'nin ağırlıklı olarak mevcut öğretim süreçlerini destekleyen ve verimliliği artıran bir araç olarak kullanıldığını gösterirken; öğrencilerin yaratıcı bir rol üstlendiği ve öğretim sürecinin dönüştürüldüğü“Yaratıcı-Dönüşüm”(C-T) düzeyi daha sınırlı sayıda çalışmada (n=13) tespit edilmiştir. Sonuç olarak, ÜYZ'nin eğitimde dönüştürücü bir potansiyele sahip olmasına rağmen, mevcut uygulamaların büyük ölçüde araca odaklandığı ve pedagojik entegrasyonun henüz önerilen seviyede olmadığı belirlenmiştir. ÜYZ'nin var olan potansiyelinin gerçekleşebilmesi için gelecekteki araştırmaların, medyanın süreçteki varlığından ziyade katılımı derinleştirebilecek pedagojik yöntemlerle nasıl bütünleştirileceğine odaklanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study systematically examines the effects of generative artificial intelligence (GenAI) tools, which have gained significant momentum in educational technology in recent years, on student engagement within the mediamethod debate and the PICRAT model framework. The main problem addressed by the research is that technology integration in education is often shaped by technological trends rather than pedagogical approaches, making it difficult to understand the real impact of technology on learning processes. Determining whether a multidimensional structure, such as student engagement, is related to the mere inclusion of a technological product in the system or to how this technology is used is one of the most critical needs in the field. In this regard, the research aims to reveal the pedagogical foundations of GenAI-supported educational interventions, teachers' purposes for use, and students' levels of interaction with technology. The PRISMA protocol was followed as the research method, and a comprehensive search was conducted in the Web of Science Core Collection and Scopus databases. In line with the inclusion criteria, a total of 79 articles published in 2022 and later, written in English, and containing an educational intervention were included in the analysis. The data obtained were analyzed using systematic forms explicitly developed for the study and the PICRAT matrix. The findings revealed that, in the vast majority of studies (78.5%), the use of GenAI had a positive effect on student engagement. The data obtained were analyzed using systematic forms explicitly developed for the research and the PICRAT matrix. The findings show that in the vast majority of studies (78.5%), the use of ICT has a positive effect on student participation. However, when the nature of this effect is analyzed in depth in the context of the Media-Method debate, an important distinction emerges. Confirming the uncertainty that was the research's fundamental problem, it was found that a large portion of the existing literature addressed technology independently of pedagogical methods. Indeed, more than half of the studies examined were classified as“Media-Focused,”and in these studies, technology was evaluated as a tool independent of teaching methods. This situation deepens the uncertainty as to whether the effect on student participation stems from the tool used or the teaching method. Furthermore, the fact that the pedagogical approach used was not clearly stated in a significant portion of the studies supports this finding. In analyses conducted within the PICRAT model framework, it was determined that the most intensive level of intervention was interactive-augmentation. This data shows that ICT is primarily used as a tool to support existing teaching processes and increase efficiency; however, the creative-transformation level, where students take on a creative role and the teaching process is transformed, has been identified in fewer studies. Consequently, although the GenAI has transformative potential in education, current applications primarily focus on the tool itself, and pedagogical integration has not yet reached the proposed level. Future research should focus on how ICT can be integrated with pedagogical methods that deepen participation, rather than merely on its presence in the process, to realize its existing potential.
Benzer Tezler
- Integrating AI tools into lesson planning: Pre-service EFL teachers' perceptions, evaluations and classroom applications of AI-generated plans
Yapay zeka araçlarının ders planlamasına entegrasyonu: Hizmet öncesi İngilizce öğretmenlerinin yapay zeka tarafından oluşturulan ders planlarına yönelik algıları, değerlendirmeleri ve sınıf içi uygulamaları
HATİCE ESER
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Muğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Hazır giyim üreten bir işletmede organizasyon ve yönetim sorunları
Başlık çevirisi yok
GÜLCAN GÖNENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Gazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Türkiye'de üretilen dikiş ipliklerinin incelenmesi ve konfeksiyon endüstrisinde kullanım uygunluklarının araştırılması
Başlık çevirisi yok
CUMHUR ÇAKMAN