Kaçarlar döneminde İran'da Osmanlı imajının değişimi (1794-1925)
The change of Ottoman image in Qajar İran (1794-1925)
- Tez No: 992788
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELDA GÜNER ÖZDEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kaçar dönemi İran'ında Osmanlı Devleti'ne yönelik tarihsel imajın nasıl oluştuğunu, hangi süreçlerden geçerek dönüştüğünü ve siyasî-toplumsal bağlamda ne tür işlevler üstlendiğini analiz etmektedir.“Tarihsel imaj”kavramı, kültürel temsil, kolektif hafıza, söylem analizleri ve imajoloji gibi disiplinlerarası alanlara dayanmakta olup, bu tezde hem teorik bir çerçeve hem de analitik bir araç olarak kullanılmıştır. Çalışma, Yeni Tarihselcilik yaklaşımından hareket ederek seyahatnâmeler, şiirler, romanlar, basın metinleri, resmî belgeler ve siyasî risaleler gibi farklı türden kaynakları bir arada incelemektedir. Araştırma, Osmanlı imgesinin Kaçar döneminde tekil veya sabit bir yapı olmadığını, aksine tarihsel koşullara bağlı olarak sürekli yeniden üretildiğini göstermektedir. Bu çerçevede tezde Osmanlı imajı üç ana kategoride ele alınmıştır:“Düşman”,“model”ve“dost”. Birinci bölümde, Kaçarların İran tarihindeki yeri ve İran zihniyetini şekillendiren sosyo-politik koşullar ele alınarak karşılaştırmalı bir arka plan sunulmuştur. İkinci bölümde, sınır anlaşmazlıkları, mezhep rekabeti, Irak'taki Osmanlı hâkimiyeti ve modernleşme süreçlerinin etkisiyle İran kamuoyunda oluşan“düşman ve tehdit”imgesi incelenmiştir. Üçüncü bölümde Osmanlı Devleti, Tanzimat reformları, modern eğitim anlayışı, şehircilik ve idarî modernleşme gibi alanlarda İranlılar için bir“model”olarak değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise sömürgecilik baskısı, İttihad-ı İslâm düşüncesi ve bölgesel tehditler bağlamında Osmanlı'nın“dost ve müttefik”bir güç olarak yeniden inşa edildiği gösterilmiştir. Tezin temel bulgusu, Osmanlı imgesinin Kaçar İranı'nda daima çok bileşenli, değişken ve bağlamsal olduğudur. Bu değişkenlik yalnızca Osmanlı'ya bakışı değil, İranlıların kendi öz-imajlarını, kimlik tahayyüllerini ve siyasî önceliklerini de belirleyen önemli bir zihinsel çerçeve oluşturmuştur. Bu nedenle Osmanlı imajının incelenmesi, İran modernleşmesinin entelektüel ve kültürel dinamiklerini anlamak bakımından da kritik bir öneme sahiptir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the formation, transformation, and socio-political functions of the Ottoman image in Qajar-era Iran. The concept of“historical image,”grounded in cultural representation, collective memory, discourse analysis, and imagology, serves in this study both as a theoretical framework and as an analytical tool. Drawing on the methodological orientation of New Historicism, the research analyzes a wide range of sources—travel accounts, poetry, novels, press materials, official documents, and political treatises—to trace the multilayered representations through which Iranians perceived the Ottoman Empire. The study demonstrates that the Ottoman image in Qajar Iran was neither uniform nor static; rather, it was continuously reconstructed according to shifting historical circumstances. Accordingly, the dissertation categorizes the Ottoman image into three principal types:“enemy,”“model,”and“friend.”The first chapter provides a historical background on the Qajar state and the socio-political conditions that shaped Iranian intellectual life. The second chapter investigates how border disputes, sectarian rivalry, Ottoman authority in Iraq, and various political tensions contributed to the emergence of the“enemy and threat”image. The third chapter explores how the Ottoman Empire became a“model”for Iranian observers in domains such as Tanzimat reforms, administrative modernization, education, and urban development. The fourth chapter shows how, under the pressures of European colonial expansion, the discourse of Pan-Islamism, and shared geopolitical vulnerabilities, the Ottoman state was reconstructed as a“friend and ally”in the Iranian public imagination. The central finding of the dissertation is that the Ottoman image in Qajar Iran was inherently dynamic, multilayered, and context-dependent. This fluidity shaped not only perceptions of the Ottoman Empire but also the self-image, identity constructions, and political priorities of Iranians themselves. Thus, studying the Ottoman image is essential for understanding the intellectual and cultural dynamics of Iranian modernization.
Benzer Tezler
- Kacar Döneminde İran-Osmanlı siyasi ilişkileri
İran-Ottoman political relations during Qajar Dynasty
ABDOLVAHİD SOOFİZADEH
- Osmanlı-Rus ve İran üçgeninde Ahıska bölgesi - 1829 Edirne Andlaşması öncesi
Meskheti (Ahiska) region in the Ottoman Empire, Russian and Iran triangle -before 1829 the treaty of adrianople
DERYA İDİKURT
Doktora
Türkçe
2021
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ BUYAR
- Siyasal, sosyal ve kültürel açıdan Dunbulî aşireti
Dunbuli trible in a political, social and cultural perspective
FATİH PEKOL
- İran ve Türkiye'de resim sanatının modernleşmesine karşılaştırmalı bir bakış: Jalıl Zıapour ve Nurullah Berk
A comparative study on the modernization of the painting in Iran and Turkey: Jalil Ziapour and Nurullah Berk
JAMALEDDİN TOOMAJNIA
Doktora
Türkçe
2023
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP KUBAN TOKGÖZ