Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretiminde zekâ oyunlarının sözcük öğrenmeye etkisi
The effect of intelligence games on vocabulary learning in teaching Turkish as a foreign language
- Tez No: 992831
- Danışmanlar: PROF. DR. SAMİ BASKIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Türkçe eğitimi, Türkçe öğretimi, Turkish education, Turkish teaching
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretimi sürecinde zekâ oyunlarının sözcük öğrenimine etkisini incelemektir. Alan yazında oyun temelli öğrenme uygulamalarının; motivasyonu artırma, tekrar sıklığını çoğaltma, bağlam içinde öğrenmeyi destekleme ve öğrencilerin derse aktif katılımını sağlama yoluyla sözcük edinimini güçlendirdiği vurgulanmaktadır (Alfadil, 2020; Derakhshan ve Khatir, 2015; Günel ve Top, 2022; Thompson ve Gillern, 2020; Türker, 2024; Vnucko ve Klimova, 2023). Bu çalışmada, oyun temelli yaklaşımın bir bileşeni olarak zekâ oyunları aracılığıyla gerçekleştirilen sözcük öğretiminin, mevcut programa dayalı geleneksel yöntemlere kıyasla etkililiği karşılaştırmalı biçimde test edilmiştir. Araştırmada karma yöntemin eş zamanlı sıralı deseni benimsenmiştir. Nicel veriler ön test, son test ve kalıcılık testi aracılığıyla; nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Çalışma grubunu Ondokuz Mayıs Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama Merkezinde (TÖMER) B1 düzeyinde öğrenim gören 36 yabancı uyruklu öğrenci oluşturmuş; uç değer analizi sonucunda her iki gruptan dörder öğrenci çıkarılarak analizler 14 deney ve 14 kontrol olmak üzere toplam 28 öğrenci üzerinden yürütülmüştür. Grupların başlangıç düzeyleri ön testlerle denklenmiş; cinsiyet, milliyet ve dil çeşitliliği açısından heterojen bir yapı sağlanmıştır. Uygulama altı ünite ve yedi haftalık bir süreçte gerçekleştirilmiştir. Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe B1 Ders Kitabı'nda yer alan ve sıklık aralığı 1000–2000 arasında bulunan toplam 60 sözcük hedef kelime olarak belirlenmiş; her ünitede 10 sözcük çalışılmıştır. Deney grubunda her ünitede iki farklı zekâ oyunu kullanılmış; kelime yerleştirme, anagram, hafıza kartları, kelime çarkı, ABC bağlama, bulmaca, Jenga, Dokuz Taş ve Manyetik Satranç gibi oyunlar sözcük anlamı, eş anlamlı kullanımı, doğru yazım ve cümle içinde kullanım becerilerini geliştirecek biçimde uyarlanmıştır. Kontrol grubunda ise öğretim, ders kitabındaki mevcut yöntemlere bağlı kalınarak sürdürülmüştür. Nicel veriler, Ateş ve Sis (2016) tarafından Türkçeye uyarlanan Kelime Bilgisi Ölçeği ile toplanmış; her ünite için 10 maddelik testler hazırlanarak ünite başında ön test, sonunda son test uygulanmıştır. Ayrıca dördüncü ünitenin sonunda kalıcılık testi gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin motivasyon düzeylerini belirlemek amacıyla Sevim (2019) tarafından geliştirilen“Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Ölçeği”kullanılmıştır. Analizler ilişkili ve ilişkisiz örneklemler t testleriyle yapılmış; normal dağılım ve varyans homojenliği varsayımları sağlanmıştır. Etki büyüklükleri Cohen'in d ve omega kare (ω²) katsayılarıyla hesaplanmıştır. Bulgular, grupların ön test puanları arasında anlamlı fark bulunmadığını ve başlangıç düzeylerinin denk olduğunu göstermiştir. Deney grubunda tüm ünitelerde ön test–son test karşılaştırmalarında yüksek düzeyde anlamlı artışlar saptanmış; etki büyüklükleri“büyük etki”kategorisinde yer almıştır. Kontrol grubunda da ilerleme görülmekle birlikte etki büyüklükleri deney grubuna kıyasla daha düşük kalmıştır. Son test puanlarının karşılaştırılmasında her ünitede deney grubu lehine anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Benzer biçimde motivasyon ölçeği sonuçları da deney grubunda anlamlı ve yüksek düzeyde artış göstermiştir. Nitel bulgular, zekâ oyunlarının eğlenceli, öğretici, hatırlamayı kolaylaştırıcı ve motivasyonu artırıcı nitelikte olduğunu ortaya koymuş; nicel sonuçları desteklemiştir. Sonuç olarak çalışma, zekâ oyunlarının B1 düzeyinde Türkçe sözcük öğretiminde etkili ve güçlü bir pedagojik araç olduğunu göstermektedir. Gelecek araştırmalarda farklı yaş grupları ve düzeylerde uygulamalar yapılması ve uzun vadeli kalıcılığı ölçen izleme çalışmalarının gerçekleştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to investigate the effect of intelligence games on vocabulary learning in the context of teaching Turkish as a foreign language. The existing literature emphasizes that game-based learning practices enhance vocabulary acquisition by increasing motivation, promoting frequent repetition, supporting contextualized learning, and encouraging active student participation (Alfadil, 2020; Derakhshan & Khatir, 2015; Günel & Top, 2022; Thompson & Gillern, 2020; Türker, 2024; Vnucko & Klimova, 2023). Within this framework, the present study comparatively tests the effectiveness of vocabulary instruction conducted through intelligence games—positioned within a game-based learning approach—against vocabulary teaching methods implemented in the existing instructional program. The study employed a mixed-method design with a concurrent sequential structure. Quantitative data were collected through pre-tests, post-tests, and a retention test, while qualitative data were gathered via semi-structured interviews. The participants consisted of 36 foreign students studying at the B1 level at the Turkish Teaching Application and Research Center (TÖMER) of Ondokuz Mayıs University. Following outlier analysis, four students from each group were excluded, and the analyses were conducted with a total of 28 students (14 in the experimental group and 14 in the control group). Group equivalence at the baseline was ensured through pre-test scores, and both groups were heterogeneous in terms of gender, nationality, and linguistic background. The implementation lasted seven weeks and covered six instructional units. Sixty target words, selected from the Yeni İstanbul Turkish for International Students B1 Coursebook and ranging between 1000–2000 in frequency, were identified as the focus vocabulary. These words were distributed evenly across six units, with ten target words per unit. In the experimental group, two different intelligence games were used in each unit. Activities such as word placement, word wheel, anagrams, memory cards, ABC association, word puzzles, Jenga, Nine Stones, and Magnetic Chess were adapted to develop skills related to word meaning, synonym usage, correct spelling, and contextual sentence production. In contrast, instruction in the control group followed the standard methods presented in the coursebook. Quantitative data on vocabulary learning were collected using the Vocabulary Knowledge Scale adapted into Turkish by Ateş and Sis (2016). For each unit, 10-item vocabulary tests were developed and administered as pre-tests at the beginning and post-tests at the end of each unit. Additionally, a retention test was conducted at the end of the fourth unit following the completion of the intervention. Students' motivation toward learning Turkish as a foreign language was measured using the“Motivation Scale for Learning Turkish as a Foreign Language”developed by Sevim (2019), administered as both pre- and post-tests. Data were analyzed using paired-samples and independent-samples t-tests after confirming normal distribution and homogeneity of variance assumptions. Effect sizes were calculated using Cohen's d and omega squared (ω²). The findings revealed no significant difference between the groups in the pre-tests, confirming initial equivalence. In the experimental group, statistically significant improvements were observed between pre- and post-test scores across all units, with effect sizes categorized as large. Although the control group also demonstrated progress, the magnitude of the effect was lower than that of the experimental group. Comparisons of post-test scores indicated statistically significant differences in favor of the experimental group in all units. Similarly, motivation scores showed a substantial and statistically significant increase in the experimental group. Qualitative findings further indicated that intelligence games were perceived as enjoyable, beneficial, memory-enhancing, and supportive of vocabulary learning, thereby corroborating the quantitative results. Overall, the study demonstrates that intelligence games constitute an effective and powerful pedagogical tool for vocabulary instruction at the B1 level in teaching Turkish as a foreign language. Future research may extend this approach to different age groups and proficiency levels and include longitudinal studies to examine long-term vocabulary retention.
Benzer Tezler
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yapay zekâ kullanımıyla ilgili öğrenci görüşleri
Student' opinions on the use of artificial intelligence in teaching Turkish as a foreign language
BENGİSU TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TALAT AYTAN
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yapay zeka destekli oyunlaştırılmış araç geliştirme ve değerlendirme
Development and evaluation of an ai-supported gamified tool in teaching Turkish as a foreign language
AHMED J. I. ALAFF
Doktora
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇELEBİ ULUYOL
- Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde yapay zekâ kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri
Teacher opinions on the use of artificial intelligence in teaching Turkish as a foreign language
FURKAN YAVŞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF METE ELKIRAN
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimlerin yapay zekâ destekli animasyonlarla öğretimi
Teaching idioms with artificial intelligence supported animations in teaching Turkish as a foreign language
DERYA DUMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBartın ÜniversitesiYabancılara Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİ ŞİMŞEK
- Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe öğretim setindeki etkinliklerin çoklu zekâ kuramına göre incelenmesi
An examination of the activities in the teaching set Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe according to the theory of multiple intelligence
DENİS ERDİN EMİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA ÖRGE YAŞAR