AB'nin ABD-İran nükleer anlaşmazlığında arabulucu rolü
The EU's mediating role in the US-Iran nuclear dispute
- Tez No: 993064
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEHRA NİLÜFER KARACASULU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, European Union
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Avrupa Birliği'nin (AB) ABD-İran nükleer anlaşmazlığındaki arabuluculuk rolünü tarihsel bir perspektifle inceleyerek, özellikle 2015 Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) sonrasındaki dönüşümünü sistematik olarak analiz etmektedir. Çalışma, AB'nin başlangıçta normatif güç kimliğiyle çok taraflı diplomasiye odaklandığını, ancak 2018'de ABD'nin KOEP'ten tek taraflı çekilmesi, İran'ın nükleer faaliyetlerini artırması ve bölgesel istikrarsızlık gibi faktörler nedeniyle realist bir yaklaşıma yöneldiğini ortaya koymaktadır. Tezin temel hipotezi, AB'nin arabuluculuk rolündeki bu realizme kayışın, İran'ın nükleer programıyla ilgili endişeler, bölgesel güvenlik, terörizm, enerji güvenliği ve ABD'nin sertleşen politikalarından kaynaklandığıdır. Araştırma, tarihsel analiz, söylem analizi, resmî belge incelemesi ve vaka çalışması gibi nitel yöntemlerle AB'nin arabuluculuk stratejilerini liberal kurumsalcılık ve realizm teorileri çerçevesinde karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. AB'nin 2023-2024 yıllarında İran'a yönelik 52 resmî açıklamasının söylem analizi, KOEP savunusunun zayıfladığını, İran'ın taahhütlerine uyumsuzluk ve bölgesel tehdit algısının arttığını göstermektedir. İnsan hakları, terörizm ve bölgesel istikrarsızlık konularındaki eleştiriler yoğunlaşırken, yaptırımlara destek artmış ancak AB daha temkinli ve diplomatik bir dil kullanmaya başlamıştır. Çok taraflılık ve diplomatik çözüm arayışı ise AB'nin en güçlü olumlu söylemi olarak kararlılıkla sürdürülmektedir. ABD'nin anlaşmadan çekilmesi olumsuz algılanmakla birlikte, AB bu konuyu tartışma önceliğinden çıkarmış görünmektedir. Bu gelişmeler, AB'nin normatif değerler ile realist politikalar arasında denge kurma çabasını yansıtmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation examines the European Union's (EU) mediation role in the U.S.-Iran nuclear dispute from a historical perspective, with a particular focus on its transformation following the 2015 Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). The study reveals that the EU initially emphasized multilateral diplomacy based on its normative power identity. However, due to the United States' unilateral withdrawal from the JCPOA in 2018, Iran's subsequent intensification of nuclear activities, and growing regional instability, the EU shifted toward a more realist approach. The main hypothesis of the thesis is that this shift toward realism in the EU's mediation role is driven by concerns regarding Iran's nuclear program, regional security, terrorism, energy security, and the increasingly hardline policies of the United States. Through qualitative methods such as historical analysis, discourse analysis, examination of official documents, and case studies, the research comparatively assesses the EU's mediation strategies within the frameworks of liberal institutionalism and realism theories. The discourse analysis of 52 official EU statements on Iran from 2023–2024 indicates a weakening of JCPOA advocacy, a growing perception of Iran's non-compliance with its commitments, and heightened concerns about regional threats. While criticisms regarding human rights, terrorism, and regional instability have intensified, support for sanctions has increased. Nonetheless, the EU has adopted a more cautious and diplomatic tone. Multilateralism and the pursuit of diplomatic solutions continue to be the EU's strongest and most persistent positive discourse. Although the U.S. withdrawal from the agreement is perceived negatively, the EU appears to have de-emphasized this issue in its official rhetoric. These developments reflect the EU's efforts to strike a balance between normative values and realist policies.
Benzer Tezler
- ABD-İran nükleer gerilimi, Türkiye'nin güvenliğine etkileri
ABD-Iran nuclear tension, it's effect's on Turkey
RÜŞTÜ ERYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Uluslararası İlişkilerKara Harp Okulu KomutanlığıGüvenlik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜREL YILMAZ
- Avrupa Birliği'nin İran nükleer krizine yaklaşımı: Amerika Birleşik Devletleri ile karşılaştırmalı bir analiz
European Union's approach to Iran nuclear crisis: A comparati̇ve analysi̇s with Uni̇ted States of Ameri̇ca
İMREN ALAKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Uluslararası İlişkilerDokuz Eylül ÜniversitesiAvrupa Birliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SEDEF EYLEMER
- Abd-İran arasında meydana gelebilecek çatışma olasılığı, sonrasında ortaya çıkacak yeni durum ve Türkiye'nin milli güvenliğine etkileri
The probability of USA-Iran conflict, the new situation and probable affects to Turkey's national security
METİN ÇITAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerGebze Yüksek Teknoloji EnstitüsüStrateji Bilimi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. SALİH ZEKİ İMAMOĞLU
- Uluslararası bir sorun olarak İran'ın nükleer programının analizi ve Orta Doğu bölgesine etkileri
As a global challenge the analyse of Iran's nuclear programme and effects on Middle East region
ERSOY ONDER
Doktora
Türkçe
2013
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT ÜRER
- Avrupa Birliği'nin dış politikada aktörlüğü tartışması: Avrupa Birliği - İran müzakereleri örneği
The debate on the European Union's actorness in foreign policy: The case of the European Union - Iran negotiations
KÜBRA ÇAVDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiAvrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. Ö. AYKUT ÇELEBİ