Şırnak bölgesindeki toplulukların kültürel mirası üzerine etnoarkeolojik bir yaklaşım
An ethnoarchaeological approach to the cultural heritage of communities in the Şırnak region
- Tez No: 993065
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ KAZIM ÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Şırnak bölgesindeki etnik toplulukların kültürel mirasını etnoarkeolojik bir yaklaşımla ele almaktadır. Şırnak, belirgin toplumsal ve tarihsel özelliklere sahip, uzun süreli kültürel devamlılık ve dönüşüm süreçleri açısından önem taşıyan topluluklara ev sahipliği yapmaktadır. Tez, bu toplulukların mekânsal ve mimari yapıları ile etnografik verilerini analiz ederek, tarihi kayıtlar ve güncel dinamikler ışığında kapsamlı bir vaka çalışması sunmaktadır. Ayrıca, Şırnak bölgesindeki toplulukların incelenmesine yönelik teorik ve metodolojik yaklaşımları yeniden değerlendirerek, topluluk etnografilerinin ve 1977-2000 yılları arasındaki araştırmaların birçok yönünün hâlâ geçerliliğini koruduğunu savunmaktadır. Bu tez aynı zamanda, erken dönem mevsimsel yerleşimlerden 20. yüzyılda kırsal mimarinin nihai gerilemesine kadar Şırnak'ın yakın tarihini yeniden yapılandırmaktadır. Bulgular, yerleşim düzenlerinin coğrafi ve topografik faktörlerle yakından bağlantılı olduğunu ve bu alanların evriminin tarımsal uygulamalar ve daha geniş sosyo-ekonomik değişimler tarafından şekillendirildiğini göstermektedir. Bu araştırma, yalnızca Şırnak'ın geçmişini yeniden canlandırmakla kalmayıp, aynı zamanda uzaktan algılama tekniklerini geleneksel tarihsel analizle birleştiren yeni bir metodolojik çerçeve sunarak, Şırnak bölgesindeki insan yerleşimleri ile çevre arasındaki ilişkiye dair yeni bakış açıları sağlamaktadır. Çalışma, topluluk yapılarının günümüzde Şırnak'taki gruplar için oynadığı rolü; sunduğu avantajları ve karşılaştığı zorlukları, derin sosyal değişim ve geleneksel yapıların bir arada var olduğu bir çerçevede incelemektedir. Bir yandan, devlet müdahalesi ve kalkınma projelerinin toplulukların yeni hizmetlere ve imkânlara erişimini nasıl şekillendirdiği, yerel yapılarla nasıl bütünleştiği ve onları nasıl dönüştürdüğü analiz edilmektedir. Bu girişimlerin sınırlamalarına ve karmaşık etkilerine rağmen, yerel kimlik ve topluluk aidiyetinin bu süreçte nasıl korunduğu ve yeniden üretildiği tartışılmaktadır. Bununla birlikte, toplulukların, geçmişten gelen sosyal dışlanma ve bölgesel ayrımcılıkla bağlantılı önemli zorluklarla karşı karşıya olduğu belirtilmektedir. Tez, yerel toplumsal örgütlenme ve ritüel pratikler aracılığıyla kültürel mirasın nasıl sürdürüldüğünü ve toplulukların değişime nasıl uyum sağladığını ortaya koymaktadır. Geleneklerin, Şırnak bölgesindeki gruplar için sosyal kimlik ve dayanışma mekanizmaları oluşturduğu, aynı zamanda değişimi anlamlandırma ve yönetme süreçlerinde kritik bir rol oynadığı gösterilmektedir. Sonuç olarak, bölgedeki topluluk yapılarının tarihsel sürekliliği ve uyarlanabilirliği koruyarak etnoarkeolojik bağlamda incelenmesi, Şırnak'ın kültürel mirasını anlamada temel bir unsur olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the cultural heritage of ethnic communities in the Şırnak region through an ethnoarchaeological approach. Şırnak is home to communities with distinct social and historical characteristics, playing a significant role in long-term processes of cultural continuity and transformation. By analyzing the spatial and architectural structures of these communities alongside ethnographic data, the study presents a comprehensive case analysis in light of historical records and contemporary dynamics. Additionally, it reevaluates theoretical and methodological approaches to studying the communities of the Şırnak region, arguing that many aspects of community ethnographies and research conducted between 1977 and 2000 remain relevant. This dissertation also reconstructs Şırnak's recent history, from early seasonal settlements to the eventual decline of rural architecture in the 20th century. The findings indicate that settlement patterns are closely linked to geographical and topographical factors and that the evolution of these areas has been shaped by agricultural practices and broader socio-economic transformations. Beyond reviving the past of Şırnak, this research introduces a new methodological framework that integrates remote sensing techniques with traditional historical analysis, offering fresh perspectives on the relationship between human settlements and the environment in the Şırnak region. The study examines the role that community structures continue to play for contemporary groups in Şırnak, highlighting their advantages as well as the challenges they face within a framework where deep social change coexists with traditional structures. On the one hand, it analyzes how state interventions and development projects shape community access to new services and opportunities, how they integrate with local structures, and how they transform them. Despite the limitations and complex effects of these initiatives, the dissertation discusses how local identity and community belonging have been preserved and reproduced in this process. However, it also acknowledges that communities in the region continue to face significant challenges linked to historical social exclusion and regional discrimination. The dissertation reveals how cultural heritage is maintained through local social organization and ritual practices, as well as how communities adapt to change. It demonstrates that traditions serve as mechanisms for social identity and solidarity among groups in the Şırnak region while also playing a crucial role in interpreting and managing change. Ultimately, the study concludes that examining the historical continuity and adaptability of community structures within an ethnoarchaeological framework is essential for understanding the cultural heritage of Şırnak.
Benzer Tezler
- Arkeolojik ve yazılı veriler bağlamında Erken ve Orta Demir Çağ Hakkari bölgesi
Early and Middle Iron Age Hakkari region in the context of archaeological and written data
VEDAT TİMUR
- Hakkari'deki Nasturi Kiliseleri
Nasturi Churches in Hakkari
KOÇALİ ÖZİPEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Sanat TarihiYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET TOP
- Mey çalgısında karşılaşılan entonasyon problemlerinin tespiti ve çözümüne dair öneriler
Suggestions for the detection and solution of intonation problems encountered in mey instrument
HASAN HÜSEYİN ŞAHİN
- Güneydoğu Anadolu bölgesindeki hidrokarbon (petrol,bitüm) sızıntılarında uygulanan jeokimyasal analiz yöntemlerinin yorumlanması ve hidrokarbon sızıntılarındaki metal analizleri
Southeastern Anatolia region of hydrocarbons (oil, bitumen) geochemical analysis methods applied leaks hydrocarbon sizintilarindaki interpretation and analysis of metal
KIVILCIM ÖNEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Maden Mühendisliği ve MadencilikDicle ÜniversitesiAnorganik Kimya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN KAVAK
PROF. DR. HAMDİ TEMEL