Çok boyutlu kuraklık analizi: Kuzey Ege Havzası
Multidimensional drought analysis: North Aegean Basin
- Tez No: 993361
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FAİZE SARIŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Anadolu'nun kuzeybatısında yer alan Kuzey Ege Havzası'nda çok boyutlu kuraklık analizi yapıldı. Hidro-meteorolojik veri setleriyle, Kuzey Ege Havzası için meteorolojik, tarımsal ve hidrolojik kuraklık indis hesaplamaları standardize edilmiş yöntemler kullanılarak ayrı ayrı hesaplanarak kuraklığın karakteri ve zamansal değişimi saptandı. Ardından indis hesaplamalarından çıkan değerler Bütünleşik Kuraklık İndis yöntemiyle bir arada değerlendirildi. Kuraklığın alansal etkilerini değerlendirmek için seçilmiş yıllara ait uydu görüntüleri üzerinden NDVI ve VCI analizleri de eklenerek çok boyutlu bir kuraklık tanımlaması gerçekleştirildi. Havzada kuraklığa etki edecek sıcaklık eğilimleri, arazi örtüsü değişimleri ve antropojenik baskı unsurları (nüfus, yerleşme, beşerî faaliyetler, su kaynakları yönetimi, vs.,) değerlendirildi. Böylelikle, havza içerisindeki kuraklığın yayılım karakteristiği ve esas itici güç/güçleri çok boyutlu bir şekilde incelendi. Akdeniz ikliminin tipik özelliklerini taşıyan Kuzey Ege Havzası'nda ilkbahar ve yaz aylarındaki yağış açığı, SPI, SPEI ve SDI indis göstergelerinde, yaklaşık olarak 1980'lerden bu yana 10-15 yıllık periyotlarla tekrarlanan ve özellikle 2013-2015 yılları arası dönemden günümüze doğru şiddeti artan uzun süreli kuraklık döngülerine işaret etti. Meteorolojik kuraklık eğilimi havzanın güneyinde (Akhisar, Bergama, Yağcılı) daha belirginken, hidrolojik kuraklık dalgalanmaları Tuzla Çayı ve Zeytinli Çayı alt havzalarında öne çıktı. SPEI sonucunda 2007-2008, 2012 ve 2023 dönemlerinde SDI indisi sonucunda 1990, 2007-2009 ve 2020-2021 dönemlerinde güçlü su stresi olayları ortaya çıktı. Uzun vadeli BKİ-12 indeksi, Çanakkale, Edremit ve Manisa'da orta ve şiddetli kuraklıkları vurgularken, artan sıcaklıklar (özellikle Çanakkale, Dikili, Edremit) ve buharlaşma su kayıplarını derinleştirmektedir. NDVI ve VCI analizleri ise güneyde tarımsal ve ekosistem içerisinde bitki örtüsünün hâlâ kırılgan, kuzeyde ise daha dirençli olduğunu ortaya koydu. Son olarak, hızlı arazi kullanım değişimleri, sulama odaklı su yapıları ve yoğun antropojenik baskılar, havzanın kuraklık riskini hem süreklileştiren hem de şiddetlendiren temel faktörler olarak öne çıktı.
Özet (Çeviri)
In this thesis, a multidimensional drought analysis was conducted in the North Aegean Basin, located in the northwestern part of Anatolia. Using hydro-meteorological datasets, standardized methods were applied to calculate meteorological, agricultural, and hydrological drought indices separately for the North Aegean Basin, in order to determine the characteristics and temporal variability of drought. Subsequently, the results from these indices were evaluated collectively through the Integrated Drought Index method. To assess the spatial impacts of drought, NDVI and VCI analyses were also performed using satellite images from selected years, enabling a multidimensional characterization of drought. Additionally, temperature trends, land cover changes, and anthropogenic pressure factors (such as population, settlements, human activities, and water resources management) were evaluated to identify the key driving forces of drought within the basin. Thus, the spatial distribution characteristics and primary driving factors of drought in the basin were examined from a multidimensional perspective. In the Northern Aegean Basin, which has the typical characteristics of the Mediterranean climate, the rainfall deficit in spring and summer, indicated long-term drought cycles that have been recurring approximately every 10-15 years since the 1980s, particularly since the period between 2013 and 2015, as reflected in the SPI, SPEI, and SDI indices. The meteorological drought trend is more pronounced in the southern part of the basin (Akhisar, Bergama, Yağcılı), while hydro-meteorological drought fluctuations are more prominent in the Tuzla and Zeytinli river sub-basins. The SPEI results showed that strong water stress events occurred in the 2007-2008, 2012 and 2023 periods, while the SDI index results showed that strong water stress events occurred in the 1990, 2007-2009 and 2020-2021 periods. The long-term BKİ-12 index highlights moderate to severe droughts in Çanakkale, Edremit, and Manisa, while rising temperatures (particularly in Çanakkale, Dikili, and Edremit) and evaporation are exacerbating water losses. NDVI and VCI analyses revealed that vegetation cover remains fragile in the south but is more resilient in the north. Finally, rapid land-use changes, irrigation-focused water structures, and intense anthropogenic pressures emerged as key factors both perpetuating and intensifying the basin's drought risk.
Benzer Tezler
- İklim değişikliğinin su kullanımı açısından türk sanayisine olası etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the potential effects of climate change on the water use in turkish industry
ALPEREN KIR
Doktora
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiSüleyman Demirel ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KİTİŞ
- How does water scarcity affect agricultural productivity and food security? A case study on Morocco
Su kıtlığının tarımsal verimlilik ve gıda güvenliği üzerindeki etkileri: Fas örneği
ZAİNAB AL BATOUL MA-EL-AININ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Ziraatİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET İSKENDER
- Türkiye'nin kuraklık hassasiyetine çok boyutlu yaklaşım
Multidimensional approach to drought vulnerability of Turkey
HIDIR SERKENDİZ
Doktora
Türkçe
2023
CoğrafyaÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN TATLI
- Proteome analysis of Brachypodium distachyon leaves under drought stress
Kuraklık stresi altında Brachypodium distachyon yapraklarının proteom analizi
ÖZGE TATLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Biyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMoleküler Biyoloji-Genetik ve Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. GİZEM DİNLER DOĞANAY
- Şeker pancarı genomunda bZIP genlerinin biyoinformatik analizleri ve kuraklık - sıcaklık stres koşullarında ifade profilleri
Bioinformatics analysis of bZIP genes in sugar beet genome and expression profiles under drought - heat stress conditions
ELİF KALYONCUOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
BiyomühendislikKastamonu ÜniversitesiGenetik ve Biyomühendislik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET CENGİZ BALOĞLU