الظواهر البلاغية وأثرها في بناء المعاني الصوفية في شعر ابن الفارض
İbnü'l-Fârız'ın şiirinde tasavvufi anlamların inşasında belagat fenomenleri ve etkisi
- Tez No: 993372
- Danışmanlar: DOÇ. DR. USAME İHTİYAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinde görülen belâgat olgularını tasavvufî anlamların inşasında merkezi bir unsur olarak ele almayı ve bu olguların tasavvufî deneyimi nasıl biçimlendirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tasavvuf şiirinin en önde gelen şairlerinden biri olan İbnü'l-Fârız, dili derin ruhani anlamlar taşıyan bir araca dönüştürmedeki başarısıyla öne çıkmış; bu yönüyle belâgat, şiirindeki ruhani tecrübeyi kuran temel yapı taşlarından biri hâline gelmiştir. Araştırma, özellikle istiare, teşbih, mecaz, kinaye ve Kur'anî göndermeler gibi belâgat sanatlarını analiz ederek bu sanatların fenâ, ittihad, ilahî aşk ve ruhani tecelliler gibi tasavvufî kavramların ifade edilmesinde nasıl işlediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, dilsel biçim ile manevi anlam arasındaki ilişkiyi incelemekte; belâgatın yalnızca süsleme işlevi üstlenmediğini, aynı zamanda tasavvufî anlamı kuran ve derinleştiren bir unsur olduğunu göstermektedir. Araştırmanın önemi, belâgat incelemesi ile tasavvuf araştırmalarını bir araya getiren yöntemsel yaklaşımında belirginleşmektedir. Çalışma, üslubun tasavvufî anlam üzerindeki etkisini ortaya koyarak eleştirel ve edebî araştırmalara katkı sunmakta, ayrıca başka tasavvuf metinlerine de uygulanabilir bir çözümleme modeli geliştirmektedir. Bunun yanında, İbnü'l-Fârız'ın şiirini hem belâgat hem tasavvuf açısından bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmesi bakımından literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Konu seçiminin gerekçeleri arasında tasavvuf şiirinin Arap edebiyatındaki seçkin yeri, İbnü'l-Fârız'ın derin ruhaniyet ile yüksek belâgatı birleştirme konusundaki benzersizliği ve bu alanda yapılan analitik–uygulamalı çalışmaların sınırlı oluşu yer almaktadır. Ayrıca belâgat ile tasavvufî anlam arasındaki ilişkinin incelenmesi, okurun ruhani tecrübeyi daha derin kavramasına yardımcı olmakta ve dilin insanın en yüksek vecd hâllerini ifade edebilen bir araç olduğunu göstermektedir. Araştırmanın temel problemi şu soruda özetlenmektedir: Belâgat sanatları, İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinde tasavvufî anlamların ifade edilmesini nasıl etkilemektedir? Bu soru; şairin üslup ve belâgat özelliklerinin neler olduğu, mecaz ve benzetmelerin tasavvufî anlamları iletmedeki rolü, belâgatın ruhani tecrübeyi okura aktarmadaki etkisi ve İbnü'l-Fârız'ın diğer tasavvuf şairlerinden ayrılan özgün belâgat unsurlarına sahip olup olmadığı gibi alt sorulara ayrılarak detaylandırılmaktadır. Bu araştırma böylece İbnü'l-Fârız'ın şiirindeki derin belâgat yapısını çözmeyi, bu yapının tasavvufî tecrübeyi nasıl kurduğunu göstermeyi ve dil ile ruhun şiirsel düzlemde nasıl bir bütünlük oluşturduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the rhetorical phenomena in Ibn al-Fāriḍ's poetry as central instruments in constructing Sufi meanings and shaping the spiritual experience that characterizes his poetic discourse. As one of the foremost poets of Islamic mysticism, Ibn al-Fāriḍ distinguished himself by transforming language into a medium capable of carrying profound spiritual significations; thus, rhetoric becomes an essential component in the architecture of his mystical vision. The research analyzes rhetorical devices—particularly metaphor, simile, figurative expression, metonymy, and Qur'anic allusions—to reveal how these tools function in expressing Sufi concepts such as annihilation (fanāʾ), union (ittiḥād), divine love, and spiritual manifestations. The study investigates the relationship between linguistic form and spiritual meaning, demonstrating that rhetoric is not merely ornamental but operates as a foundational mechanism that generates and deepens mystical significance. The significance of the research lies in its methodological approach, which integrates rhetorical analysis with Sufi studies. It contributes to critical and literary scholarship by clarifying the impact of stylistic elements on Sufi meaning, and by presenting an analytical model that can be applied to other mystical texts. Moreover, by examining Ibn al-Fāriḍ's poetry through a holistic lens—encompassing both rhetoric and spirituality—the study offers an original contribution to the field. The choice of topic is motivated by several factors: the distinguished status of Sufi poetry within Arabic literature; Ibn al-Fāriḍ's unique ability to merge profound spirituality with elevated rhetoric; and the limited number of analytical, application-based studies that address the role of rhetoric in conveying Sufi meanings in his work. Additionally, exploring the relationship between rhetoric and mystical meaning enables readers and researchers to perceive the spiritual experience more deeply and illustrates how language can serve as a vehicle for expressing the highest levels of human ecstasy. The central problem of the research may be formulated as follows: How do rhetorical devices in Ibn al-Fāriḍ's poetry influence the expression and performance of Sufi meanings? This main question is further broken down into sub-questions concerning the stylistic and rhetorical characteristics of his poetry, the role of metaphor and other figurative devices in expressing mystical concepts, the effect of rhetoric on conveying spiritual experience to the reader, and whether Ibn al-Fāriḍ employs distinctive rhetorical techniques compared with other Sufi poets. Thus, the study seeks to uncover the profound rhetorical structure underlying Ibn al-Fāriḍ's poetic discourse, to demonstrate how this structure shapes the mystical experience, and to show how language and spirit merge harmoniously within the poetic framework.
Benzer Tezler
- أسلوب الالتفات في سياقات الإعجاز البلاغي في القرآن الكريم أمثلة ونماذج قرآنيّة
Kur'ân-ı Kerim'de belâgat bakımından i'câz bağlamında iltifat üslubu (Kur'ânî örnek ve misaller) / Compliment style in the context of rhetoric ijaz in the Holy Quran (Quran examples and examples)
HASAN MAHMUTOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BASHAR AL QAHWAJI
- الظواهر الأسلوبية في الخطابة الدينية لدى خلفاء بني العباس
Abbasî halifelerinin dinî hutbelerinde üsluba dönük olgular
RZGAR AHMED HAMZA
Yüksek Lisans
Arapça
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OUSAMA EKHTIAR
- الظواهر النحوية في تفسير سورة البقرة من تفسير- أبدعُ البيان لجميع آي القرآن - تأليف أبي البركات الأستاذ المحقق الشيخ محمد بدر الدين ابن الملا درويش التلوي الفقيري العباسي
Bakara suresindeki gramer olayları – Ebu'l-Berekât Üstad ve Muhakkik Şeyh Muhammed Bedreddin İbnü'l-Molla Derviş et-Tillovî el-Fakirî el-Abbâsî'nin Ebde`u'l-Beyân Licemî`i Âyi'l-Kur'ân adlı tefsirinde / Syntactic phenomena in the interpretation of Surat al-Baqarah from tafsīr - 'Abda'u al-Bayān li Jamī' 'Âyi al-Qur'ān by Abī al-Barakat, Sheikh Muhammad Badr al-Dīn Ibn al-Mullā Darwīsh al-Talawī al-Faqīrī al-Abbāsī
TABAN OMAR SAADUN ALTALABANI
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RABIE MOHAMED MOHAMED HEFNY
- الظَّواهِرُ النّحويّة فِي تَفْسِيرِ أَبْدَعِ البَيَانِ لِلشَّيْخِ بَدْرِ الدّين دَرْوِيشِ التّلوي دِرَاسَةٌ وَصْفِيَّةٌ تَحْلِيلِيَّةٌ
Şeyh Bedireddin Derviş el-Talawi'nin Abda' el-Beyan yorumunda sözdizimsel olaylar،betimleyici ve analitik bir çalışma
AHMED BAKKAR
Doktora
Arapça
2026
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RABIE MOHAMED MOHAMED HEFNY