Geri Dön

Kültürel miras alanlarında sahnelenen promönat gösterileri ve mekân deneyimi: Medusa'nın Çığlığı ve Dignita' Autonome di Prostituzione

Cultural heritage sites as stages: Spatial experience in promenade performances Medusa'nin Çığlığı and Dignita' Autonome di Prostituzione

  1. Tez No: 993404
  2. Yazar: İPEK ÇAKMAK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP KUBAN TOKGÖZ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Mimarlık, Sahne ve Görüntü Sanatları, Sanat Tarihi, Architecture, Performing and Visual Arts, Art History
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Günümüzde kimi kültürel miras alanları özgün işlevleriyle varlığını sürdürürken, kimileri yeniden işlevlendirilmiş veya müze statüsünde ziyaretçilerini ağırlamaktadır. Bina tipolojisindeki pek çok yapıya, görece daha kolay biçimde yeni bir işlev atanırken, modern dünyada karşılığı bulunmayan tarihi yapılar çoğunlukla bir kent imgesi ya da tarihsel bir unsur olarak, varlıklarını müze kimliği altında sürdürmektedir. Fakat bu yapıları korumak ve geleceğe taşımak yalnızca fiziksel koruma önlemleriyle sınırlı değildir. Bu mekânlar, sanatsal ve performatif müdahaleler yoluyla da toplumsal bellekte yeniden anlamlandırılabilir ve farklı kuşaklarca deneyimlenerek yaşatılabilir. Bu çalışma, kültürel miras yapılarında gerçekleştirilen promönat gösterilerinin mekânla kurduğu özgün ilişkiyi ve ortaya çıkan mekân deneyimini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, gösteri sanatlarının seyircinin mekân algısını nasıl şekillendirdiği, promönat hareket kurgusunun mekân deneyimindeki rolü, mekânın gösteriyi biçimlendirip biçimlendirmediği ve sanatçının mekân deneyiminin seyircinin deneyimine etkisi gibi sorular ele alınmıştır. Çalışma kapsamında seçilen örnekler üzerinden, gösterilerin hareket, mekân ve beden ilişkileri bağlamında eleştirel bir analiz yapılmış ve tartışılmıştır. Bu araştırma, kültürel miras alanları, gösteri sanatları ve mekân algısı gibi farklı disiplinleri bir araya getirmeyi hedeflemektedir. Kamusal alanlar ve kültürel miras mekânlarında gerçekleşen kültür-sanat etkinlikleri oldukça çeşitlidir; ancak bu çalışma, mekân deneyimi etrafında şekillenmektedir. Bu bağlamda, sanatçı bedeninin de öznelerden biri olduğu gösteri sanatları ele alınarak, promönat gösterilerine odaklanılır. Promönat gösterileri, yalnızca sanatçıların değil seyircilerin de mekân ve hareket deneyimi yaşadığı, dolayısıyla 'sahne' kavramının tartışmaya açıldığı sahne sanatlarıdır. Mekân, yalnızca mimari bir arka plan değil; bedensel hareketlerle anlam kazanan, hafızayla örülen ve yeniden kurulan bir yapıdır. Bedenin mekânla etkileşimi, izleyiciyi de dönüştürerek onu gözlemciden aktif bir aktöre çevirir. Bu durum özellikle promönat gösterilerinde daha belirgin hale gelir; seyircinin mekânda hareket etmesi, farklı açılardan performansı deneyimlemesi ve mekân geçişlerini yaşaması, deneyimin yoğunluğunu artırır. Merleau-Ponty'nin vurguladığı üzere beden, algılanan dünyanın merkezidir ve deneyimin yoğunlaşmasını sağlar. Mark Johnson'ın imge şemaları kuramı bağlamında değerlendirildiğinde, bedenin yalnızca fiziksel değil, bilişsel düzeyde de mekânla sürekli etkileşim halinde olduğunu ortaya koymaktadır. xxii Sanatçının bedeni ve hareketleri seyircinin bilişsel süreçlerinde karşılık bulur; bu durum, mekânla kurulan ilişkiyi seyirci deneyiminde belirleyici bir unsur haline getirir. Böylelikle gösteri sanatları, salt bir eğlence etkinliğinin ötesinde, seyirci ve mekân arasında bağ kuran bir pratik olarak öne çıkar. Gösteri sanatları, sanat sergileri ve çeşitli kültürel etkinlikler, kamusal alanlarda ve kültürel mekânlarda farklı biçimlerde yer bulabilmektedir. Bu bağlamda, kültürel miras alanları yalnızca korunması gereken yapılar değil, aynı zamanda sanatsal ve toplumsal etkileşimin yeniden canlanabileceği mekânlar olarak da değerlendirilmektedir. Bu bağlamda vaka çalışması olarak, biri İstanbul'da biri Napoli'de olmak üzere birbirinden farklı iki promönat gösteri seçilmiştir. Birincisi Yerebatan Sarnıcı'nda gerçekleştirilen Medusa'nın Çığlığı isimli sürükleyici deneyim, ikincisi ise Napoli Sant'Elmo Kalesi'nde sahnelenen versiyonuyla, bir Luciano Melchionna gösterisi olan Dignità Autonome di Prostituzione (D.A.d.P.)'dir. Bu gösteriler; hareket kurgusu, sanatçının beden-mekân ilişkisi ve seyirci deneyimi çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın kuramsal bölümünde promönat gösteri sanatlarının tarihsel arka planı, sahne sanatlarının mekân ve bedenle kurduğu ilişkiler tartışılmış; dünya ve Türkiye'den kültürel miras yapılarında sahnelenen çeşitli performanslara yer verilmiştir. Vaka çalışmalarında ise fenomenolojik yaklaşımlarla birlikte katılımcı gözlem ve yarı yapılandırılmış mülakatlara dayanan nitel bir araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda gösterilerin mekânın duyusal ve mimari özellikleriyle kurduğu etkileşim incelenmiş; sanatçıların ve seyircilerin alanda gösteri kurgusuna bağlı hareketleri ile bedensel-mekânsal ilişkileri analiz edilmiştir. İncelemede Mark Johnson'ın imge şemaları kuramı temel alınarak kap (container), dikeylik (verticality) ve kaynak–yol–hedef (source–path–goal) şemaları aynı tarihi yapıda hem ziyaretçi deneyimi hem de seyircinin mekân deneyimi bağlamında karşılaştırılmıştır. Böylece, incelenen gösterilerin ilgili yapılardaki mekânsal deneyimi hangi yönlerden dönüştürdüğü ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, geleneksel gösteri sanatları pratiğinde deneyim esas olarak dekor, oyunculuk ve kurgu üzerinden inşa edilirken, Medusa'nın Çığlığı ve Dignità Autonome di Prostituzione gibi kültürle miras mekânlarında sahnelenen promönat yapımlarda, sanatçıların performansına ek olarak; anlatı, beden ve tarihi mekânın özgün nitelikleri arasında kurulan etkileşim belirleyici hale gelir. Bu nedenle kültürel miras alanlarında gerçekleştirilen gösteriler, mekânı gizlemek yerine ona tutanarak güçlenen daha şeffaf bir sahneleme anlayışı sunar. Çalışmanın bulguları, bu gösterilerin seyirciyi bedensel olarak dahil eden hareket kurgularıyla kültürel miras alanlarındaki mekân deneyimini dönüştürdüğünü göstermektedir. Bu bağlamda, araştırma sürecinde üç temel bulgu öne çıkmıştır: Kültürel miras mekânlarında güvenlik ve koruma kaygılarıyla sınırlandırılan ziyaretçi hareketinin gösterilerde sanatçının bedeni yoluyla veya sanatçının kontrolü altında genişlemesi; gösterilerin seyirci hareketini farklı mekân algılarına olanak tanıyacak biçimde kurgulaması; gösterilerin mekânın duyusal katmanlarını çoğaltarak çok boyutlu bir deneyim ortamı yaratması. Bu bulgular, promönat gösterilerinin yalnızca seyircinin mekânda bulunmasını değil, mekânla kurduğu ilişkinin kalitesini de dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. Bu tez, sanat tarihi disiplininde gösteri sanatlarını yalnızca estetik ya da temsili bir alan olarak değil, bedensel ve mekânsal etkileşimler üzerinden yeniden konumlandırarak disiplinler arası bir perspektif sunmaktadır. Tarihi yapıların sanatsal xxiii performanslarla buluşma süreçlerini inceleyen tez, sanat tarihi yazımında çoğu zaman göz ardı edilen“mekânın deneyimsel değeri”kavramını öne çıkararak, koruma ve değer kazandırma süreçlerini duygusal ve bedensel hafıza üzerinden değerlendiren çağdaş bir perspektif sunmaktadır.

Özet (Çeviri)

In contemporary contexts, certain cultural heritage sites continue to exist with their original functions, while others have been repurposed or transformed into museums. While many building typologies can be more readily assigned new functions, historical structures that lack a counterpart in the modern world often persist as urban icons or historical references under the identity of a museum. However, preserving and transmitting these structures to the future is not limited to physical conservation measures alone. Through artistic and performative interventions, these sites can be resignified within collective memory and sustained by being experienced across generations. This study aims to examine the unique relationship between promenade performances and space within cultural heritage sites. It addresses questions such as how performing arts shape the audience's spatial perception, the role of promenade movement choreography in the experience of space, whether the space itself shapes the performance, and how the artist's spatial experience influences that of the audience. Through selected case studies, the performances are critically analyzed and discussed in terms of movement, space, and bodily relations. This research brings together perspectives from cultural heritage, performing arts, and spatial perception, aiming to contribute to interdisciplinary academic literature at the intersection of these fields. Cultural and artistic events held in public spaces and heritage sites are highly diverse; nevertheless, this study focuses specifically on the experience of space. Within this framework, the performing arts—where the artist's body itself constitutes one of the subjects—are examined, with a particular emphasis on promenade shows. Promenade shows are stage practices in which not only the artists but also the spectators engage with the space and movement, thereby challenging the conventional notion of the“stage”. Space is not merely an architectural backdrop; it is a construct imbued with meaning through bodily movement, fused with memory, and continuously reconstituted. The interaction between body and space also transforms the spectator, shifting them from the position of observer to that of an active participant. This becomes particularly evident in promenade performances: the spectator's movement through space, the experience of the show from multiple perspectives, and the transitions across spatial thresholds intensify the overall experience. As MerleauPonty emphasizes, the body is the center of the perceived world and enables the concentration of experience. Viewed through Mark Johnson's image schema theory, xxvi this suggests that the body engages with space continuously, operating simultaneously on physical and cognitive levels. The artist's body and movements resonate within the cognitive processes of the spectator, making the relationship with space a decisive factor in the audience's experience. Thus, the performing arts emerge not merely as entertainment but as a practice that forges a connection between audience and space. Performing arts, art exhibitions, and various cultural events can manifest in diverse forms within public spaces and cultural venues. In this context, cultural heritage sites are regarded not only as structures that require preservation but also as spaces in which artistic and social interaction can be revitalized. In this regard, two promenade shows are selected as case studies: Medusa's Scream (Medusa'nın Çığlığı), an immersive experience staged in Istanbul's Basilica Cistern, and Dignità Autonome di Prostituzione (D.A.d.P.) by Luciano Melchionna, performed at Sant'Elmo Castle in Naples. These performances are examined through the lenses of movement composition, the artist's body–space relationship, and audience experience. In the theoretical section of the study, the historical background of promenade performance practices and the spatial and corporeal dimensions of performing arts are discussed, alongside examples of performances staged in cultural heritage sites in both Turkey and around the world. In the case studies, a qualitative research methodology is employed, combining phenomenological approaches with participant observation and semi-structured interviews. Accordingly, the interaction between the performances and the sensory as well as architectural qualities of the sites is analyzed, together with the movement patterns of artists and spectators and their embodied spatial engagements within the structure of each performance. Drawing on Mark Johnson's image schema theory, the analysis focuses on three schemas— container, verticality, and source–path–goal—comparing them in relation to both the visitor experience and the audience's experience during the performances in the same historical setting. Through this comparative framework, the study demonstrates the ways in which these performances transform the spatial experience of the heritage sites in which they take place. In conclusion, while the experience in traditional performing arts practices is constructed primarily through scenography, acting, and narrative structure, promenade productions staged in cultural heritage sites—such as Medusa's Cry and Dignità Autonome di Prostituzione—derive their experiential depth not only from the performers' actions but also from the dynamic interplay between narrative, the body, and the unique qualities of the historical setting. For this reason, performances realized within cultural heritage environments adopt a more transparent dramaturgical approach—one that gains strength by engaging with the site rather than concealing it. The findings of the study indicate that these performances transform the spatial experience within cultural heritage sites through movement compositions that actively engage the audience's bodily presence. Within this context, three key findings emerge from the research process: first, audience movement—typically constrained in heritage sites due to safety and preservation concerns—is expanded either through the artist's body or under the artist's guidance; second, the performances are choreographed to enable spectators' movement in ways that facilitate different spatial perceptions; and third, the performances amplify the sensory layers of the space, creating a multidimensional experiential environment. Together, these findings demonstrate that xxvii promenade performances not only involve the audience physically within the space but also transform the quality of their engagement with the environment. This thesis offers an interdisciplinary perspective by repositioning the performing arts within the discipline of art history—not merely as an aesthetic or representational field, but as one shaped through bodily and spatial interactions. By examining the processes through which historical structures intersect with artistic performances, the thesis foregrounds the often overlooked notion of“the experiential value of space”within art historical scholarship. In doing so, it proposes a contemporary approach that interprets conservation and valorization processes through the lenses of emotional and embodied memory.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    989926

    Dijital temsil üzerinden atmosfer deneyiminin Efes deneyim müzesi ve Pompeii sergisi üzerinden incelenmesi

    Investigating atmospheric experience of digital representation: Cases of the Ephesus experience museum and the Pompeii exhibition

    HATİCE ŞEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Mimarlıkİzmir Demokrasi Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SİBEL MACİT İLAL

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SAADET MUTLU KAYTAN

  2. Tez No

    843804

    Kültürel çevre korumada bir yöntem olarak ekomüzeler: Elazığ, Harput örneği

    Ecomuseums as a method in cultural environmental protection: The case of Elazığ, Harput

    ÖZGE ÖZTÜRK AŞAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Peyzaj MimarlığıAnkara Üniversitesi

    Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ELMAS ERDOĞAN

  3. Tez No

    785791

    Cami'üt-Tevarih'teki dini sahnelerin minyatür okumaları ve desen analizi (Edinburg Üniversite Kütüphanesi No.20)

    Miniature readings and pattern analysis of religous scenes in the book of Jami' al-Tawarikh (Edinburgh University Library No. 20)

    ZÜLAL BÜYÜKSOFUOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Güzel SanatlarMarmara Üniversitesi

    Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı

    DOÇ. DR. ŞEHNAZ BİÇER

  4. Tez No

    239135

    “Ekin”gösterileri örneğinde halk danslarının gösteri danslarına dönüştürülmesinde sahne etmenlerinden yararlanma biçimleri

    At the transfer of folk dances to show dances with the examploes of“Ekin”shows has used stage design elements

    PELİN ELCİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Bale ve DansDokuz Eylül Üniversitesi

    Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı

    YRD. DOÇ. DR. SİBEL ERDENK

  5. Tez No

    30642

    Pişmiş toprak heykeller

    Başlık çevirisi yok

    FATMA AKYÜREK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1994

    Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Heykel Ana Sanat Dalı

    PROF. ALİ TEOMAN GERMANER

Geri Dön